آیا آموزش رابط مغز-کامپیوتر برای بهبود حرکت و فعالیت‌های روزانه پس‌از وقوع سکته مغزی مفید است؟

پیام‌های کلیدی

• آموزش رابط مغز-کامپیوتر (brain-computer interface; BCI) ممکن است حرکت بازو را کمی بهبود بخشد، اما تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در حرکت پا ایجاد می‌کند. ما مطمئن نیستیم که این روش به انجام فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند یا خیر.

• آموزش BCI در مقایسه با یک BCI «ساختگی» (fake) ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در حرکت یا فعالیت‌های روزمره ایجاد کند.

• برای تائید مزایا و خطرات واقعی آموزش BCI، انجام مطالعات بزرگتر و با طراحی و روش اجرای خوب مورد نیاز است.

رابط مغز-کامپیوتر (BCI) چیست؟

رابط مغز-کامپیوتر (BCI) نوعی فناوری است که ارتباط مستقیمی را میان مغز و یک دستگاه خارجی ایجاد می‌کند. برای تشخیص سیگنال‌های مغزی هنگام تصویرسازی یا تلاش فرد برای انجام یک حرکت، معمولا از حسگرهایی استفاده می‌شود که روی پوست سر قرار می‌گیرند.

چگونه از BCI پس‌از سکته مغزی استفاده می‌شود؟

بیماران پس‌از وقوع سکته مغزی، اغلب دچار ضعف عضلانی یا از دست دادن حرکت می‌شوند. آموزش BCI، سیگنال‌های مغزی تولیدشده را هنگام قصد حرکت فرد می‌خواند و آن‌ها را به بازخوردهای در لحظه (real-time) تبدیل می‌کند. برای مثال، وقتی بیمار به حرکت دادن دست خود فکر می‌کند، BCI این را تشخیص می‌دهد و یک دستکش رباتیک را برای حرکت دادن دست او فعال می‌کند، یا تحریک الکتریکی را به عضلات منتقل می‌کند. این بازخورد هم‌زمان با تلاش فرد رخ می‌دهد، که تصور می‌شود به «سیم‌کشی مجدد» مغز و بهبود حرکت کمک می‌کند.

ما به دنبال چه یافته‌ای بودیم؟

هدف ما آن بود که بدانیم آموزش BCI در بهبود حرکت بازو و پا و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره در افراد مبتلا به سکته مغزی، بهتر از درمان مرسوم، دیگر درمان‌های فعال یا BCI ساختگی (fake) است یا خیر. ما هم‌چنین خواستیم بدانیم که آموزش BCI با عوارض جانبی مرتبط است یا خیر.

ما چه‌کاری را انجام دادیم؟

ما به دنبال یافتن مطالعاتی بودیم که به بررسی تاثیرات آموزش BCI در بزرگسالانی پرداختند که دچار سکته مغزی شده و در نتیجه آن با مشکلات حرکتی مواجه شدند. افراد حاضر در این مطالعات، دچار یکی از انواع سکته مغزی (ناشی از انسداد عروق خونی یا ناشی از خون‌ریزی در مغز) شده و اکثر آن‌ها در ماه‌های پس‌از سکته مغزی، زمانی که وضعیتشان تثبیت شد، به این وضعیت مبتلا شدند. سپس نتایج مطالعات را مقایسه و جمع‌بندی کردیم و براساس عواملی مانند روش‌های انجام و تعداد افراد مورد مطالعه، میزان اطمینان خود را به شواهد ارزیابی کردیم.

ما به چه نتایجی رسیدیم؟

ما 43 مطالعه شامل 1628 بزرگسال که دچار سکته مغزی شده بودند، پیدا کردیم. آنچه شواهد نشان می‌دهد، این است:

• هنگامی که آموزش BCI با درمان مرسوم مقایسه شد، ممکن است حرکت بازو را کمی تقویت کند (10 مطالعه، 611 بیمار)، اما ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در حرکت پا ایجاد کند (1 مطالعه، 64 بیمار). ما نمی‌توانیم بگوییم که این مداخله به فعالیت‌های روزمره کمک می‌کند یا خیر (5 مطالعه، 282 بیمار)، زیرا شواهد بسیار نامطمئن است.

• آموزش BCI در مقایسه با دیگر درمان‌های فعال ممکن است تعادل را کمی تقویت کند (6 مطالعه، 165 بیمار)، اما ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در حرکت پا ایجاد کند (4 مطالعه، 130 بیمار). برای حرکت بازو (14 مطالعه، 331 بیمار) و فعالیت‌های روزمره (5 مطالعه، 163 بیمار)، ما به اندازه کافی مطمئن نیستیم که بگوییم کدام روش استفاده شود.

• وقتی این روش با یک BCI «ساختگی» مقایسه شد که از نظر ظاهری و حسی مانند نمونه واقعی است اما بازخورد سیگنال مغزی واقعی را ارائه نمی‌دهد، به نظر نمی‌رسید که آموزش BCI تفاوت زیادی را در حرکت بازو (9 مطالعه، 279 بیمار) یا پا (3 مطالعه، 106 بیمار) یا فعالیت‌های روزمره (1 مطالعه، 28 بیمار) ایجاد کرده باشد.

ما هم‌چنین چند مورد دیگر مانند سفتی عضلات، قدرت عضلات و بهبودی کلی در سیستم عصبی بررسی کردیم. شواهد مربوط به این موارد برای ما بسیار نامطمئن بود تا بتوانیم نتیجه‌گیری کنیم.

ما هم‌چنین ‌خواستیم درباره عوارض جانبی بدانیم، اما بسیاری از مطالعات به سادگی آن‌ها را ذکر نکردند. در مطالعاتی که این گزارش ارائه شد، تاثیرات معمولا خفیف بودند، مانند درد عضلات یا احساس خستگی. از آنجا که مطالعات بسیار کمی این موضوع را به‌درستی گزارش کردند، نمی‌توانیم مطمئن باشیم که آموزش BCI خطر بیشتری را به همراه دارد یا خیر.

محدودیت‌های شواهد چه هستند؟

سطح اعتماد ما به شواهد به دلایل مختلفی در حد پائین یا بسیار پائین است:

• بیشتر مطالعات حجم‌نمونه کوچکی داشتند و فقط تعداد کمی از افراد را وارد کردند.

• بسیاری از آن‌ها به روش‌هایی انجام شدند که می‌توانستند بر نتایج تاثیر گذاشته باشند. برای مثال، افرادی که در این مطالعه شرکت ‌کردند اغلب می‌دانستند که چه درمانی را دریافت کردند.

• یافته‌ها هم‌چنین از یک مطالعه به مطالعه دیگر بسیار متفاوت بودند.

• در نهایت، برخی از مطالعاتی که هیچ مزیتی را از مداخله نیافتند، ممکن است منتشر نشده باشند، که می‌تواند آموزش BCI را مفیدتر از آنچه واقعا هست، جلوه دهد.

این شواهد تا چه زمانی به‌روز است؟

شواهد تا اکتبر 2025 به‌روز است.