پیامهای کلیدی
-
افزودن یک روش بالون یا استنت (آنژیوپلاستی اندوواسکولار برای گشاد کردن عروق خونی در گردن) به درمان استاندارد، در مقایسه با درمان استاندارد بهتنهایی، ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در احتمال وقوع سکته مغزی یا سکته مغزی خفیف دیگر (حمله ایسکمیک گذرا (TIA)) ایجاد کند.
-
اعتماد ما به این یافتهها محدود است زیرا مطالعات کوچک بودند، سه مورد زودتر از موعد پایان یافتند، و شرکتکنندگان و پزشکان میدانستند که چه درمانی ارائه شد، بنابراین تاثیرات واقعی مداخله ممکن است بهتر یا بدتر از نتایج نشاندادهشده باشند.
-
برای بررسی این سوال به انجام مطالعات بیشتر، بزرگتر و با روش انجام بهتر نیاز داریم. مطالعات آینده باید بر این موضوع تمرکز کنند که تنگی عروق خونی در کجا و چقدر جدی است، چه روشهایی برای رفع آن استفاده میشوند، و افراد را برای مدت طولانیتری تحت نظر داشته باشند.
تنگی شریان مهرهای چیست؟
شریانهای مهرهای، عروق خونی هستند که از استخوان ترقوه در کنار ستون فقرات در گردن امتداد یافته و خونرسانی به پشت مغز را بر عهده دارند. با گذشت زمان، رسوبات چربی میتوانند روی دیواره عروق خونی تجمع پیدا کنند و باعث تنگ شدن آنها و محدود شدن جریان خون شوند. به این حالت تنگی (stenosis) میگویند. در مطالعات این مرور، برخی از افراد در بخشی از شریان مهرهای که خارج از جمجمه قرار دارد و برخی دیگر در بخشی از داخل جمجمه، دچار تنگی شدند. این باریک شدن، خطر وقوع سکته مغزی یا سکته مغزی خفیف (حمله ایسکمیک گذرا (TIA)) را افزایش میدهد. افراد هیچ علامتی ندارند، و باریک شدن فقط هنگام انجام اسکن مشاهده میشود. افرادی که بهدلیل تنگی عروق خونی گردن دچار سکته مغزی یا سکته مغزی خفیف شدهاند، مبتلا به «تنگی علامتدار شریان مهرهای (VAS)» هستند.
تنگی شریان مهرهای (VAS) علامتدار چگونه درمان میشود؟
VAS علامتدار با مدیریت عوامل خطر، مانند ترک سیگار، ورزش و کاهش وزن درمان میشود. از داروهایی که لخته شدن خون را کاهش میدهند، فشار خون و کلسترول را کنترل کرده و دیابت را مدیریت میکنند نیز استفاده میشوند.
در برخی افراد، پزشکان یک لوله کوچک (کاتتر) را از طریق شریانی در کشاله ران یا مچ دست وارد کرده و آن را به سمت شریان مهرهای تنگ هدایت میکنند. یک بالون باد میشود تا محل تنگی را گشاد کند، و گاهی یک استنت (لوله کوچک) در محل باقی میماند تا شریان را باز نگه دارد. این روش «آنژیوپلاستی اندوواسکولار» نام دارد.
جراحیهای دیگری که موضوع این مرور نیستند (مانند جراحی باز ترمیمی، جراحی بایپس و اندآرترکتومی) نیز استفاده شدهاند، اما تهاجمیتر بوده و ممکن است خطرات و زمان بهبودی متفاوتی داشته باشند.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
ما خواستیم بدانیم که افزودن آنژیوپلاستی اندوواسکولار به درمان استاندارد (تغییرات سبک زندگی و دارودرمانی) احتمال ابتلا به سکته مغزی یا سکته مغزی خفیف دیگر را در افراد مبتلا به VAS علامتدار، در مقایسه با افرادی که فقط مراقبتهای استاندارد را دریافت میکنند، کاهش میدهد یا خیر. ما همچنین خواستیم بدانیم آیا این روش خطر مرگومیر یا عوارض جدی (مانند تنگی مجدد) را کاهش داده و عملکرد روزمره شرکتکنندگان را افزایش میدهد یا خیر.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعات تصادفیسازی و کنترلشدهای بودیم که آنژیوپلاستی اندوواسکولار را بههمراه درمان استاندارد در مقایسه با درمان استاندارد بهتنهایی در افراد مبتلا به VAS علامتدار بررسی کردند.
نتایج را مقایسه و ترکیب کردیم. براساس عواملی مانند روش انجام و حجمنمونه مطالعه، سطح اطمینان خود را به شواهد رتبهبندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 429 فرد مبتلا به با VAS علامتدار (عمدتا مرد) را با میانگین سنی 63 سال یافتیم. از این تعداد، 231 شرکتکننده آنژیوپلاستی اندوواسکولار را بههمراه درمان استاندارد و 198 بیمار فقط درمان استاندارد را دریافت کردند. شریان در برخی افراد درون جمجمه و در برخی دیگر بیرون آن باریک شده بود.
سه کارآزمایی زودتر از موعد پایان یافتند، و بیاطلاع نگه داشتن افراد و پزشکان از نوع درمان ارائهشده امکانپذیر نبود. در مجموع، افزودن این روش به درمان طبی ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در مرگومیر یا سکته مغزی در عرض 30 روز، یا در سکته مغزی، TIA یا مرگومیر در طول دوره پیگیری ایجاد کند. تعداد کمی از افراد دچار عوارض جدی ناشی از این روش شدند. هیچ مطالعهای نتایج مربوط به تنگی مجدد (باریک شدن مجدد عروق) یا پیامدهای عملکرد خوب را گزارش نکرد. طول دوره پیگیری، کوتاهمدت (ظرف 30 روز پساز درمان) یا بلندمدت (از 30 روز، از 32 تا 42 ماه پساز درمان) بود.
نتایج اصلی
برای افراد مبتلا به VAS علامتدار، افزودن آنژیوپلاستی اندوواسکولار به درمان استاندارد ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در وقوع موارد زیر ایجاد کند:
-
مرگومیر یا سکته مغزی در کوتاهمدت (30 روزه) (4 مطالعه؛ 429 شرکتکننده)؛
-
سکته مغزی در طولانیمدت در محدوده شریان مهرهای درمانشده (4 مطالعه؛ 429 شرکتکننده)؛
-
هر موردی از سکته مغزی، مرگومیر یا سکته مغزی خفیف در کل دوره پیگیری (4 مطالعه؛ 429 شرکتکننده). تعداد کمی از افراد دچار عوارض جدی ناشی از این روش شدند. هیچ مطالعهای نتایج مربوط به تنگی مجدد یا پیامد عملکرد خوب را گزارش نکرد.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
میزان اعتماد ما به شواهد، به دلایل مختلفی، در سطح پائین است:
-
مطالعات کوچک بودند و تعداد کمی از افرادی که در آنها شرکت داشتند، دچار سکته مغزی یا سکته مغزی خفیف شدند.
-
سه مطالعه زودتر از موعد به پایان رسیدند، بنابراین تمام دادههای مورد نظر ما را گزارش نکردند.
-
افراد در این مطالعات میدانستند که چه درمانی را دریافت کردند، که ممکن است بر نتایج تاثیر گذاشته باشد.
-
سه مطالعه بین سالهای 2014 و 2017 تکمیل شدند، بنابراین از جدیدترین تکنیکها، استنتها و درمانها استفاده نکردند.
شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد تا 9 دسامبر 2025 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
تنگی شریان مهرهای (باریک شدن شریان مهرهای)، یکی از دلایل مهم سکته مغزی ایسکمیک گردش خون خلفی است. درمان طبی و دارویی (medical treatment; MT)، به عنوان مثال، کنترل عوامل خطرساز و درمان دارویی، جراحی، و درمان اندوواسکولار (endovascular treatment; ET)، استراتژیهای درمانی غالب برای مدیریت بالینی تنگی علامتدار شریان مهرهای هستند. درمان اندوواسکولار (ET)، شامل آنژیوپلاستی ترانسلومینال از خلال پوست (بالون-کاتتر از طریق پوست)، با یا بدون استنتگذاری است. با این حال، مدیریت بالینی مطلوب افراد مبتلا به تنگی علامتدار شریان مهرهای، هنوز مشخص نشده است.
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات استفاده از ترانسلومینال آنژیوپلاستی از راه پوست، با یا بدون استنتگذاری، بههمراه درمان طبی (medical treatment; MT)، در مقایسه با MT بهتنهایی، در افرادی که بهدلیل تنگی شریان مهرهای دچار ایسکمی ورتبروبازیلار (vertebrobasilar ischaemia) شدند.
روشهای جستوجو
ما MEDLINE؛ Embase؛ BIOSIS و دو نمایه دیگر را در Web of Science، بانک اطلاعاتی پزشکی بیولوژیکی چین، بانک اطلاعاتی مجلات علوم و فنون چین، زیرساختهای دانش ملی چین (China National Knowledge Infrastructure) و دادههای Wanfang، و همچنین پایگاه ثبت کارآزماییها در ClinicalTrials.gov و پلتفرم بینالمللی پایگاه ثبت کارآزماییهای بالینی سازمان جهانی بهداشت (WHO) را تا 9 دسامبر 2025 جستوجو کردیم.
معیارهای انتخاب
همه کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترل شدهای (randomised controlled trials; RCTs) را وارد کردیم که ET به علاوه MT را با MT بهتنهایی در درمان افراد 18 ساله یا بالاتر مبتلا به تنگی علامتدار شریان مهرهای مقایسه کردند. همه انواع روشهای ET (شامل آنژیوپلاستی تنها، استنت سوار شده بر بالون (balloon-mounted stent)، و آنژیوپلاستی که به دنبال آن تعبیه یک استنت خود-باز شونده (self-expanding stent) انجام شود) را لحاظ کردیم. MT شامل کنترل عامل خطرساز، درمان ضد-پلاکتی، درمان کاهنده چربی، و مدیریت فردی برای افراد مبتلا به فشار خون بالا یا دیابت بود.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور به طور مستقل از هم، مطالعات بالقوه واجد شرایط را غربالگری کرده، دادهها را استخراج کرده و کیفیت کارآزمایی و خطر سوگیری (bias) را ارزیابی کردند. از رویکرد درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation; GRADE) برای ارزیابی قطعیت شواهد استفاده کردیم. پیامدهای اولیه عبارت بودند از وقوع مرگ/سکته مغزی 30-روز پس از تصادفیسازی (پیامد کوتاه-مدت) و وقوع سکته مغزی کشنده/غیر-کشنده پس از گذشت 30 روز از تصادفیسازی تا تکمیل پیگیری (پیامد طولانی-مدت).
نتایج اصلی
سه RCT را با 349 شرکتکننده مبتلا به تنگی علامتدار شریان مهرهای با میانگین سنی 64.4 سال وارد کردیم. RCTهای وارد شده بهطور کلی در معرض خطر پائین سوگیری قرار داشتند. با این حال، همه مطالعات وارد شده دارای خطر بالای سوگیری عملکرد بودند، زیرا کورسازی ET امکانپذیر نبود.
هیچ تفاوت معنیداری در مرگها/سکتههای مغزی 30-روز پس از تصادفیسازی بین ET بهعلاوه MT و فقط MT وجود نداشت (خطر نسبی (RR): 2.33؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.77 تا 7.07؛ 3 مطالعه؛ 349 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت پائین). تفاوت معنیداری میان ET بهعلاوه MT و فقط MT در سکتههای مغزی کشنده/غیر-کشنده در ناحیه تنگی شریان مهرهای درمانشده پس از گذشت 30 روز از پروسه تصادفیسازی تا زمان تکمیل دوره پیگیری (RR: 0.51؛ 95% CI؛ 0.26 تا 1.01؛ 3 مطالعه؛ 349 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت متوسط)، سکته مغزی ایسکمیک یا هموراژیک طی دوره پیگیری (RR: 0.77؛ 95% CI؛ 0.44 تا 1.32؛ 3 مطالعه؛ 349 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت پائین)، مرگ طی دوره پیگیری (RR: 0.78؛ 95% CI؛ 0.37 تا 1.62؛ 3 مطالعه؛ 349 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت پائین)، و سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا (TIA) طی دوره پیگیری (RR: 0.65؛ 95% CI؛ 0.39 تا 1.06؛ 2 مطالعه؛ 234 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت متوسط) وجود نداشت.
نتیجهگیریهای نویسندگان
براساس نتایج چهار RCT شامل 429 شرکتکننده، ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت میان درمان اندوواسکولار بههمراه درمان طبی و درمان طبی بهتنهایی در مرگومیر/سکته مغزی 30 روز پساز تصادفیسازی، سکته مغزی کشنده/غیرکشنده در محدوده تنگی شریان مهرهای درمانشده پساز 30 روز از زمان تصادفیسازی تا تکمیل دوره پیگیری، سکته مغزی (ایسکمیک یا خونریزیدهنده) در کل دوره پیگیری، مرگومیر در کل دوره پیگیری و سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا در کل دوره پیگیری وجود داشته باشد. در مجموع، سطح قطعیت شواهد پائین است. ما هیچ شواهد قابل اعتمادی را نیافتیم که نشان دهد درمان اندوواسکولار بههمراه درمان طبی نسبت به درمان طبی بهتنهایی در پیشگیری از سکته مغزی یا مرگومیر برتری دارد. فواصل اطمینان، گسترده بوده و سازگار با مزیت یا خطر نسبتا کم ناشی از افزوده شدن درمان اندوواسکولار هستند.
حمایت مالی
این کار توسط بنیاد ملی علوم طبیعی چین (شماره کمک هزینه: 82301468 و 82501574)، برنامه نوا پکن (Beijing Nova Program) (شماره کمک هزینه: 20230484336)، طرح ارتقای سازمان بیمارستانهای پکن (شماره کمک هزینه: DFL20220702)، برنامه پرورش استعدادهای بیمارستان Xuanwu (شماره کمک هزینه: YC20250107)، و حمایت مالی ویژه از توسعه پزشکی بالینی سازمان بیمارستانهای پکن (شماره کمک هزینه: ZLRK202320) پشتیبانی شد.
ثبت
پروتکل این مرور منتشر نشده است.
مرور اولیه در آدرس زیر قابل دستیابی است:
DOI: 10.1002/14651858.CD013692.pub2.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
