پیامهای کلیدی
• برای افرادی که نگران وضعیت تفکر یا حافظه خود هستند، مشخص نیست مصرف جینکو (ginkgo) برای بهبود وضعیت کلی آنها در شش ماه بهتر از دارونما (placebo) (درمان ساختگی) است یا خیر.
• برای بیماران مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس و مشکلات تفکر یا حافظه، جینکو احتمالا در سه ماه برای بهبود وضعیت تفکر بهتر از دارونما نیست.
• برای افرادی که اختلال شناختی خفیف در آنها تشخیص داده شده اما مبتلا به دمانس یا زوال عقل نیستند، جینکو احتمالا در بهبود وضعیت کلی، تفکر یا مهارتهای لازم برای انجام کارهای روزمره بهتر از دارونما در شش ماه نیست.
• برای بیماران مبتلا به دمانس، جینکو ممکن است برای بهبود وضعیت کلی، تفکر کلی و مهارتهای لازم برای انجام کارهای روزمره بهتر از دارونما در شش ماه باشد. بااینحال، مطالعات فردی تخمینهای بسیار متفاوتی را در مورد تاثیرات جینکو ارائه دادند، که نتیجهگیریهای قوی را دشوار میکند.
• مطالعاتی که جینکو را با دارونما برای مدیریت بالینی اختلال شناختی خفیف یا دمانس مقایسه کردند، نشان دادند که احتمالا هیچ افزایشی در خطر آسیب ناشی از مصرف جینکو وجود ندارد.
اختلال شناختی و دمانس چه هستند؟
اختلال شناختی عبارت است از الگویی از مشکلات در تفکر، یادگیری، به خاطر سپردن یا تصمیمگیری. همچنین ممکن است شامل تغییراتی در خلقوخو، رفتار یا انگیزه باشد. دمانس، اصطلاحی کلی برای اختلالات شناختی جدی است که زندگی روزمره و فعالیتهای معمول را مختل میکند. خطر دمانس با افزایش سن افزایش مییابد، و شایعترین نوع دمانس که در افراد مسن تشخیص داده میشود، بیماری آلزایمر است.
اختلال شناختی و دمانس چگونه درمان میشوند؟
هیچیک از درمانهای موجود، توقف یا کُند کردن پیشرفت اختلال شناختی یا دمانس را اثبات نکردهاند. داروهایی مانند مهارکنندههای کولیناستراز ممکن است نشانهها را بهبود بخشند، و درمانهای غیردارویی نیز ممکن است مفید باشند.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
ما خواستیم بدانیم که داروی حاوی گیاه جینکو بیلوبا (Ginkgo biloba) (جینکو) میتواند به درمان اختلال شناختی یا دمانس کمک کند، به خصوص آنکه ممکن است به مهارتهای تفکر و مهارتهای مورد نیاز برای انجام کارهای روزمره کمک کند یا خیر. ما همچنین خواستیم بدانیم که مصرف جینکو توانست به افرادی که نگران وضعیت تفکر خود بودند، یا مشکلاتی در تفکر داشتند که مربوط به بیماری مالتیپل اسکلروزیس بود، کمک کند یا خیر.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که مصرف جینکو را برای افراد مبتلا به مشکلات تفکر یا تشخیص اختلال شناختی خفیف یا دمانس بررسی کردند. افراد میبایست حداقل سه ماه تحت درمان قرار داشتند. ما نتایج این مطالعات را بهطور جداگانه برای انواع مختلف مشکلات یا تشخیصهای مرتبط با وضعیت تفکر جمعبندی کردیم. اطمینان خود را به شواهد براساس عواملی مانند کیفیت انجام مطالعات، حجمنمونه مطالعات، و اینکه مطالعات مختلف نتایج مشابه یا متفاوتی داشتند یا خیر، ارزیابی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 82 مطالعه را شامل 10,613 نفر یافتیم که نگران مشکلات وضعیت تفکر خود بودند، مشکلات تفکر ناشی از ابتلا به مالتیپل اسکلروزیس داشتند، یا اختلال شناختی خفیف یا دمانس در آنها تشخیص داده شده بود. مطالعات، جینکو را با دارونما (درمان ساختگی) یا با دیگر داروها مقایسه کردند، یا جینکو را به درمانهای دیگر اضافه کردند. بیشاز نیمی از مطالعات در چین انجام شدند.
نتایج اصلی
برای افرادی که نگران وضعیت حافظه و تفکر خود هستند، مشخص نیست مصرف جینکو برای بهبود وضعیت کلی آنها در شش ماه بهتر از دارونما است یا خیر. یک مطالعه هیچ تفاوتی را در عوارض جانبی میان جینکو و دارونما در شش ماه نشان نداد. بااینحال، مطالعه دیگری که فقط سه ماه طول کشید، نشان داد که ممکن است عوارض کلی بیشتری با جینکو رخ دهند.
درمان با جینکو به جای دارونما به مدت سه ماه احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در مهارتهای تفکر در افراد مبتلا به مشکلات شناختی ناشی از مالتیپل اسکلروزیس ایجاد میکند. هیچ مطالعهای تعداد کل افرادی را که دچار عوارض شدند، گزارش نکرد. دو نفر در یک مطالعه دچار عوارض جدی شدند که احتمالا ربطی به جینکو نداشت.
برای افراد مبتلا به اختلال شناختی خفیف، درمان با جینکو به جای دارونما به مدت شش ماه احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در وضعیت کلی، مهارتهای تفکر، یا مهارتهای مورد نیاز برای انجام فعالیتهای روزمره آنها ایجاد میکند. ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت میان جینکو و دارونما در خطر بروز هرگونه عوارض تا 12 ماه وجود داشته باشد، و تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در خطر بروز آسیبهای جدی دیده شد.
درمان با جینکو به جای دارونما به مدت شش ماه ممکن است منجر به بهبودهایی در وضعیت کلی، مهارتهای تفکر و مهارتهای مورد نیاز برای انجام فعالیتهای روزمره در افراد مبتلا به دمانس شود. احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت میان جینکو و دارونما در خطر بروز هرگونه آسیب تا 12 ماه وجود دارد، و ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در خطر بروز آسیبهای جدی مشاهده شود.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
بسیاری از مطالعات در روشهای انجام خود مشکلاتی داشتند، و گاهی یافتههای متناقضی میان مطالعات وجود داشت، که باعث میشود ما در مورد نتایج کمتر مطمئن باشیم. مطالعات اندکی، مصرف جینکو را برای مدیریت درمانی دمانس بیشاز شش ماه بررسی کردند، بنابراین مزایا و خطرات بالقوه استفاده طولانیمدت از آن برای دمانس ناشناخته باقی میمانند.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد تا نوامبر 2024 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
زوال عقل یا دمانس یک اختلال عصبی-شناختی است که در شناخت و عملکرد مستقل افراد اختلال ایجاد میکند. زیرگروههای شایع دمانس شامل بیماری آلزایمر، دمانس عروقی، و نوع مختلط هستند. اختلال شناختی خفیف (mild cognitive impairment; MCI) یک عامل خطر برای دمانس بوده، و شکایات شناختی ذهنی ممکن است اولین تظاهر آن باشد. اگرچه مهارکنندههای کولیناستراز ممکن است به کاهش برخی نشانههای شناختی و رفتاری آن کمک کنند، هیچ درمان قطعی برای درمان یا کّند کردن پیشرفت دمانس وجود ندارد. جینکو بیلوبا (Ginkgo biloba) (جینکو (ginkgo)) یک داروی گیاهی محبوب است که برای بهبود سلامت مغز و گردش خون استفاده میشود و تاثیرات محافظت عصبی آن از نظر بیولوژیکی محتمل است.
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات مصرف جینکو بیلوبا برای درمان افراد مبتلا به اختلال شناختی یا دمانس.
روشهای جستوجو
در 8 دسامبر 2022 به جستوجو در پایگاه ثبت گروه دمانس و بهبود شناختی در کاکرین، MEDLINE؛ Embase، چهار بانک اطلاعاتی دیگر و دو پایگاه ثبت کارآزماییها پرداختیم. این جستوجو در MEDLINE؛ Embase؛ CENTRAL و پایگاههای ثبت کارآزماییها در 18 نوامبر 2024 بهروز شد.
معیارهای انتخاب
ما کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشدهای (randomised controlled trials; RCTs) را وارد کردیم که جینکو را با دارونما (placebo)، درمان معمول یا دیگر درمانهای مشکلات شناختی در افراد مبتلا به شکایات شناختی یا با تشخیص MCI یا دمانس مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم به انتخاب کارآزمایی، استخراج دادهها، و ارزیابی خطر سوگیری (risk of bias) پرداختند. پیامدهای کلیدی عبارت بودند از وضعیت بالینی کلی، عملکرد شناختی کلی، فعالیتهای زندگی روزمره (ADL)، عوارض جانبی (AEs) و عوارض جانبی جدی (SAEs) در شش ماه. در صورت لزوم از نظر بالینی، دادهها را با استفاده از مدل اثرات تصادفی (random-effects model) تجمیع کرده و تاثیرات درمان را به صورت تفاوت میانگین (MD)، تفاوت میانگین استانداردشده (SMD) یا خطر نسبی (RR) بیان کردیم، که هرکدام با 95% فاصله اطمینان (CI) خود همراه بودند. برای ارزیابی قطعیت شواهد مربوط به هر تخمین، از رویکرد درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation; GRADE) استفاده کردیم.
نتایج اصلی
ما 82 مطالعه را با 10,613 شرکتکننده را وارد کردیم؛ 72 مطالعه با 9783 شرکتکننده، دادههای قابل استخراج را ارائه دادند. چهار مطالعه در تمام حوزهها در معرض خطر پائین سوگیری بودند. در زیر دادههایی را برای مقایسه جینکو در مقابل دارونما در افرادی با شرایط بالینی مختلف ارائه میدهیم.
اختلال شناختی ذهنی
سه مطالعه (597 شرکتکننده) جینکو را با دارونما در افرادی مقایسه کردند که شکایات شناختی ذهنی (subjective cognitive) داشتند. براساس نتایج یک مطالعه که شش ماه طول کشید، مشخص نیست جینکو تاثیری بر وضعیت بالینی کلی، اندازهگیریشده در مقیاس پنج-امتیازی Likert، دارد یا خیر (MD: 0.00؛ 95% CI؛ 0.33- تا 0.33؛ P = 1.00؛ 1 مطالعه، 197 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین). هیچ دادهای در مورد شناخت یا ADLها وجود نداشت. یک مطالعه هیچ تفاوتی را در عوارض جانبی خفیف میان گروههای درمانی گزارش نکرد و به SAEها اشارهای نداشت. یک مطالعه بزرگتر که سه ماه طول کشید، نشان داد خطر بروز AE با مصرف جینکو در مقایسه با دارونما ممکن است بیشتر باشد. این مطالعه شواهد بسیار نامشخصی را در مورد خطر SAEها ارائه داد.
مالتیپل اسکلروزیس و اختلال شناختی
دو مطالعه (164 شرکتکننده) مصرف جینکو را در مقایسه با دارونما به مدت سه ماه در افراد مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس و مشکلات شناختی آزمایش کردند. جینکو احتمالا تاثیری اندک یا عدم تاثیر بر شناخت، براساس پرسشنامه درک نواقص (Perceived Deficits Questionnaire)، دارد (MD: -0.09؛ 95% CI؛ 0.41- تا 0.22؛ P = 0.55؛ I² = 0%؛ 2 مطالعه، 152 شرکتکننده؛ شواهد با قطعیت متوسط). هیچ دادهای در مورد وضعیت بالینی کلی یا ADLها به دست نیامد. این مطالعات هیچ تفاوت مهمی را در تعداد AEها میان گروهها نشان ندادند، و هیچ نشانهای از SAEها ناشی از مصرف جینکو وجود نداشت.
اختلال شناختی خفیف
دوازده مطالعه (1913 شرکتکننده) جینکو را در مقایسه با دارونما در افراد مبتلا به MCI بررسی کردند. شواهدی با قطعیت متوسط نشان میدهد که مصرف جینکو در شش ماه، احتمالا تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر وضعیت بالینی کلی، براساس مقیاس رتبهبندی بالینی دمانس (Clinical Dementia Rating Scale) (MD: -0.03؛ 95% CI؛ 0.06- تا 0.01؛ 3 مطالعه، 631 شرکتکننده؛ I² = 0%)، شناخت، براساس مقیاس ارزیابی بیماری آلزایمر - شناخت (Alzheimer's Disease Assessment Scale – cognition) (MD: -0.07؛ 95% CI؛ 0.67- تا 0.51؛ I² = 0%؛ 2 مطالعه، 508 شرکتکننده) و ADLها، براساس مقیاس ابزاری ADL (MD: -0.05؛ 95% CI؛ 0.29- تا 0.19؛ 1 مطالعه، 350 شرکتکننده) دارد. ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت میان جینکو و دارونما تا 12 ماه در خطر بروز AEها (RR: 0.98؛ 95% CI؛ 0.77 تا 1.24؛ I² = 58%؛ 7 مطالعه، 991 شرکتکننده، 379 حادثه؛ شواهد با قطعیت پائین) وجود داشته باشد، و تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در خطر بروز SAEها به دست آمد (RR: 0.95؛ 95% CI؛ 0.82 تا 1.09؛ I² = 0%؛ 3 مطالعه، 714 شرکتکننده، 327 حادثه؛ شواهد با قطعیت بالا).
دمانس
سیزده مطالعه (3288 شرکتکننده) جینکو را با دارونما برای دمانس مقایسه کردند. شواهدی با قطعیت پائین نشان میدهد که در شش ماه، افرادی که جینکو مصرف میکنند، ممکن است وضعیت بالینی کلی بهتری در مقیاس شش-امتیازی Likert (امتیاز پائینتر، بهتر؛ MD: -0.06؛ 95% CI؛ 1.00- تا 0.20-؛ I² = 88%؛ 5 مطالعه، 1359 شرکتکننده)، شناخت بهتر که با کاهش در یک آزمون کوتاه عملکرد شناختی اندازهگیری شد ( Syndrom-Kurztest ؛ MD: -1.86؛ 95% CI؛ 3.48- تا 0.24-؛ I² = 96%؛ 9 مطالعه، 2801 شرکتکننده)، و ADLهای کمی بهتر که در مقیاس بینالمللی ADL اندازهگیری شدند (MD: -0.19؛ 95% CI؛ 0.35- تا 0.03-؛ I² = 91%؛ 8 مطالعه، 2571 شرکتکننده) داشته باشند. احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت میان جینکو و دارونما در خطر بروز AEها تا 12 ماه وجود دارد (RR: 0.95؛ 95% CI؛ 0.90 تا 1.00؛ I² = 0%؛ 9 مطالعه، 2746 شرکتکننده، 1480 حادثه؛ شواهد با قطعیت متوسط). ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در خطر بروز SAEها در شش ماه وجود داشته باشد (RR: 0.88؛ 95% CI؛ 0.58 تا 1.33؛ I² = 0%؛ 6 مطالعه، 2463 شرکتکننده، 89 حادثه؛ شواهد با قطعیت پائین).
نتیجهگیریهای نویسندگان
در افرادی که مشکلات شناختی دارند، ما مطمئن نیستیم که مصرف جینکو وضعیت بالینی کلی را در شش ماه بهبود میبخشد یا خیر، و ممکن است با افزایش خطر AEها در سه ماه مرتبط باشد. جینکو احتمالا هیچ فایدهای برای بهبود وضعیت شناختی در بیماری مالتیپل اسکلروزیس در سه ماه ندارد؛ دادههای عددی در مورد AEها در دسترس نبودند، اما مطالعات نگرانیای را نشان ندادند. در افراد مبتلا به MCI، جینکو احتمالا تاثیری اندک یا عدم تاثیر در شش ماه بر وضعیت کلی، شناخت یا ADLS دارد. ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در AEها وجود داشته باشد، و تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در SAEها تا 12 ماه دیده شد. در افراد مبتلا به دمانس، ممکن است مزایای کم تا متوسطی برای وضعیت کلی، شناخت و ADLها در شش ماه به دست آید. احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در AEها تا 12 ماه وجود دارد، و ممکن است هیچ تفاوتی در SAEها دیده نشود.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
