پیامهای کلیدی
-
در افراد مبتلا به آرتروز (استئوآرتریت؛ osteoarthritis) مفصل ران (وضعیتی که در آن غضروف محافظ مفصل ران ساییده شده و باعث درد و سفتی میشود)، ورزش در مقایسه با درمانهای غیرجراحی ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر درد داشته باشد، اما میتواند عملکرد مفصل را اندکی بهبود بخشد. ورزش در مقایسه با عدم درمان، مراقبتهای معمول یا آموزش محدود احتمالا منجر به بهبودهای جزئی در درد و عملکرد مفاصل میشود، اگرچه ممکن است این میزان بهبودی در زندگی روزمره قابل توجه نباشند. افزودن ورزش به درمان دیگر احتمالا تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر درد و عملکرد مفاصل دارد.
-
ما مطمئن نیستیم که ورزش نسبت به درمان ساختگی یا عدم درمان/مراقبت معمول در افراد مبتلا به آرتروز مفصل ران منجر به بروز عوارض جانبی بیشتری میشود یا خیر. وقتی ورزش به درمان دیگری افزوده شود، احتمالا خطر عوارض جانبی را اندکی کاهش میدهد.
-
ما به مطالعات بیشتر و با طراحی بهتری نیاز داریم که بهطور خاص بر افراد مبتلا به آرتروز مفصل ران تمرکز کنند تا به نتایج قطعیتری در مورد تاثیرات ورزش دست یابیم.
آرتروز مفصل ران چیست؟
آرتروز مفصل ران زمانی رخ میدهد که غضروف محافظ مفصل ران دچار ساییدگی شود. این یک بیماری شایع و مزمن است. افراد مبتلا به آرتروز مفصل ران اغلب دچار درد و سفتی مفاصل هستند. آنها ممکن است در انجام فعالیتهای روزمره مانند بالا رفتن از پلهها و بلند شدن از صندلی مشکل داشته باشند.
ورزش چگونه ممکن است کمک کند؟
هدف از انجام ورزش، بهبود قدرت عضلات، حرکت مفاصل و افزایش اعتمادبهنفس در انجام فعالیتهای خاص است. این تاثیرات باید درد و ناتوانی را کاهش دهند و به افراد کمک کنند تا نشانههای خود را بهتر مدیریت کنند. برنامههای ورزشی با طیف گستردهای از انواع، شدتها و روشهای مختلف انجام ورزش، بهطور قابلتوجهی متفاوت هستند.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم ورزش درد را کاهش میدهد و عملکرد و سلامت مفصل را در افراد مبتلا به آرتروز مفصل ران بهبود میبخشد یا خیر. ما همچنین خواستیم بدانیم افرادی که در مطالعات ورزش کردند، بیشتر احتمال داشت که موفقیت درمان را گزارش کنند و کمتر احتمال داشت که از مطالعه خارج شوند یا دچار عوارض جانبی شوند.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که تاثیرات انجام ورزش را در بزرگسالان مبتلا به استئوآرتریت مفصل ران ارزیابی کردند. برنامههای ورزشی میبایست روی زمین، برنامهریزیشده، ساختاریافته و تکرارپذیر بودند. ما نتایج مطالعات را مقایسه و جمعبندی کردیم و میزان اطمینان خود را به شواهد، براساس عواملی مانند روشهای انجام مطالعه و میزان سازگاری نتایج در مطالعات، رتبهبندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
تعداد 18 مطالعه را با 1368 فرد بزرگسال شناسایی کردیم. شرکتکنندگان اکثرا زن (63%) بودند و بین 53 و 74 سال سن داشتند. مطالعات در استرالیا، کانادا، دانمارک، فنلاند، آلمان، ایرلند، ایتالیا، هلند، نیوزیلند، نروژ، سوئد و ایالات متحده آمریکا انجام شدند. برنامههای ورزشی بین دو و 52 هفته طول کشیدند. بیشتر مطالعات نتایج را بلافاصله پساز برنامه ورزشی اندازهگیری کردند؛ برخی مطالعات نیز نتایج بلندمدتتری را گزارش کردند.
ورزش در مقایسه با درمان ساختگی (2 مطالعه، 123 بزرگسال)
-
ورزش ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر تسکین درد داشته باشد.
-
ورزش ممکن است عملکرد مفاصل را اندکی بهبود بخشد. در یک مقیاس 0 تا 100، که در آن اختلاف 13 امتیازی یک تغییر معنادار محسوب میشود، افرادی که ورزش کردند، 7.4 امتیاز بهتر از دیگرانی کسب کردند که تحت درمان ساختگی بودند.
-
هیچ مطالعهای، سلامت یا موفقیت درمان را گزارش نکرد.
-
افرادی که ورزش میکنند، ممکن است دیگر تمایلی به قطع درمان نداشته باشند.
-
ما مطمئن نیستیم که عوارض جانبی بیشتری با ورزش رخ میدهند یا خیر.
ورزش در مقایسه با عدم درمان، مراقبتهای معمول یا آموزش محدود (10 مطالعه، 494 بزرگسال)
-
ورزش احتمالا درد و عملکرد مفاصل را بهبود میبخشد، اما فقط اندکی. در مقیاس 0 تا 100، امتیاز افرادی که ورزش کردند، در مقایسه با افرادی که درمان نشدند، یا مراقبت معمول یا آموزش دریافت کردند، 7.2 امتیاز از نظر درد (که در آن اختلاف 12 امتیازی یک تغییر معنادار است) و 8.8 امتیاز از نظر عملکرد مفاصل (که در آن اختلاف 13 امتیازی یک تغییر معنادار است) بهتر بود.
-
ورزش احتمالا تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر سلامت بیماران دارد.
-
افرادی که ورزش میکنند ممکن است دیگر احتمال موفقیت درمان را گزارش نکنند یا درمان را متوقف نکنند.
-
ما مطمئن نیستیم که عوارض جانبی بیشتری با ورزش رخ میدهند یا خیر.
ورزش بههمراه یک درمان دیگر در مقایسه با درمان دیگر بهتنهایی (7 مطالعه، 751 بزرگسال)
-
ورزش احتمالا تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر درد، عملکرد مفاصل، سلامت عمومی یا قطع درمان توسط افراد دارد.
-
ورزش ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر گزارش موفقیت درمان توسط بیماران داشته باشد.
-
افرادی که ورزش میکنند احتمالا دچار عوارض جانبی اندکی کمتر میشوند.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
از آنجا که این مطالعات شامل افرادی با سطوح مختلف درد و ناتوانی مفصل ران بودند، نتایج احتمالا در مورد اکثر بزرگسالان مبتلا به آرتروز مفصل ران صدق میکنند. بااینحال، تعداد بسیار کمی از بزرگسالان جوان در این مطالعات حضور داشتند، بنابراین یافتهها ممکن است در مورد افراد جوانتر نیز صدق نکنند.
در بیشتر مطالعات، افراد میدانستند که ورزش میکنند یا خیر، و درد و عملکرد فیزیکی توسط خود افراد گزارش شدند. این ممکن است باعث شود ورزش موثرتر از آنچه واقعا هست به نظر برسد.
ما به برخی از نتایج اطمینان متوسطی داریم و به برخی دیگر اطمینان کمتر. دلیل این امر آن است که بسیاری از مطالعات کوچک بودند و نتایج در مطالعات مختلف متفاوت بودند. انجام پژوهشهای بیشتر احتمالا این نتایج را تغییر خواهند داد.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
این مطالعه در واقع مرور قبلی را که در سال 2014 منتشر شد، بهروز میکند. شواهد تا فوریه 2025 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
دستورالعملهای درمانی بینالمللی کنونی که ورزش درمانی را برای افراد مبتلا به استئوآرتریت (osteoarthritis; OA) علامتدار مفصل ران توصیه میکنند، بر اساس شواهد محدودی به دست آمدند.
اهداف
تعیین تاثیرات ورزشهای زمینی (land-based exercise) بر درد، عملکرد فیزیکی، کیفیت زندگی، موفقیت درمان براساس گزارش شرکتکنندگان، میزان خروج بیماران از مطالعه و عوارض جانبی در افراد مبتلا به آرتروز مفصل ران.
روشهای جستوجو
ما از فوریه 2013 (تاریخ آخرین بهروزرسانی) تا 5 فوریه 2025، در CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase و دو مرکز ثبت کارآزمایی جستوجو کردیم. ما همچنین فهرست منابع را برای یافتن مطالعات بیشتر بررسی کردیم.
معیارهای انتخاب
همه کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) که افراد مبتلا به OA مفصل ران را وارد کرده و نوعی از ورزش درمانی روی زمین (غیر از ورزشهای انجامشده در آب) را با یک گروه غیرورزشی مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
چهار نویسنده مرور بهطور مستقل از هم مطالعات را برای ورود انتخاب کردند. اختلافنظرها را از طریق اجماع حلوفصل کردیم. دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم دادهها را استخراج کرده، خطر سوگیری (bias) و کیفیت مجموعه شواهد را برای هر پیامد با استفاده از رویکرد درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation; GRADE) ارزیابی کردند. آنالیزهایی را روی پیامدهای پیوسته (continuous outcome) (درد، عملکرد فیزیکی و کیفیت زندگی) و پیامدهای دو حالتی (dichotomous outcome) (نسبتی از بیماران خارج شده از مطالعه) انجام دادیم.
نتایج اصلی
هفت مورد از 10 RCT دارای خطر پائین سوگیری بودند. با این حال، نتایج ممکن است در برابر سوگیری عملکرد (performance bias) و سوگیری تشخیص (detection bias) آسیبپذیر باشند، زیرا هیچ یک از RCTها نتوانستند شرکتکنندگان را نسبت به تخصیص درمان کورسازی کنند، در حالی که اکثر RCTها ارزیابی کورسازیشده پیامد را گزارش کردند، درد، عملکرد فیزیکی و کیفیت زندگی توسط خود شرکتکننده گزارش شد. یکی از 10 RCT فقط به صورت چکیده مقالات کنفرانس گزارش شد و دادههای کافی را برای ارزیابی خطر سوگیری ارائه نکرد.
شواهدی با کیفیت بالا از نه کارآزمایی (549 شرکتکننده) نشان داد که ورزش بلافاصله پس از درمان باعث کاهش درد (تفاوت میانگین استانداردشده (SMD): 0.38-؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.55- تا 0.20-) و بهبود عملکرد فیزیکی بیمار (SMD: -0.38؛ 95% CI؛ 0.54- تا 0.05-) میشود. میزان درد و عملکرد فیزیکی در گروه کنترل در یک مقیاس 0 تا 100 امتیازی معادل 29 امتیاز تخمین زده شد (0 نشاندهنده عدم درد یا کاهش عملکرد فیزیکی بود)؛ ورزش کردن درد را به میزان 8 امتیاز کاهش داد (95% CI؛ 4 تا 11 امتیاز؛ تعداد افراد مورد نیاز جهت درمان تا حصول یک پیامد مفید بیشتر (number needed to treat for an additional beneficial outcome; NNTB): 6) و عملکرد فیزیکی را تا 7 امتیاز بهبود بخشید (95% CI؛ 1 تا 12 امتیاز؛ NNTB: 6). فقط سه مطالعه کوچک (183 شرکتکننده) کیفیت زندگی را ارزیابی کردند، کیفیت کلی شواهد پائین بود، و مزیتی از ورزش مشاهده نشد (SMD: -0.07؛ 95% CI؛ 0.23- تا 0.36). کیفیت زندگی بر اساس نمره میانگین هنجار-محور (norm-based mean) (انحراف معیار (standard deviation; SD)) معادل 50 (10) در جمعیت عمومی در گروه کنترل 50 امتیاز تخمین زده شد؛ ورزش کردن کیفیت زندگی را 0 امتیاز بهبود بخشید. شواهدی با کیفیت متوسط از هفت کارآزمایی (715 شرکتکننده) حاکی از افزایش احتمال انصراف از تخصیص ورزش (نرخ رویداد 6%) در مقایسه با گروه کنترل (نرخ رویداد 3%) بود، اما این تفاوت قابل توجه نبود (تفاوت خطر (risk difference): %1؛ 95% CI؛ 1-% تا 4%). از پنج مطالعهای که عوارض جانبی را گزارش کردند، هر مطالعه فقط یک یا دو رویداد را گزارش کرد و همگی مربوط به افزایش درد منتسب به برنامه ورزشی بودند.
کاهش درد در مدت حداقل سه تا شش ماه پس از توقف درمان نظارتشده ادامه داشت (پنج RCT؛ 391 شرکتکننده): درد (SMD: -0.38؛ 95% CI؛ 0.58- تا 0.18-). درد در گروه کنترل در یک مقیاس 0 تا 100 امتیازی، 29 امتیاز تخمین زده شد (0 نشاندهنده عدم درد بود)، بهبود درد به معنای کاهش مداوم شدت درد به میزان 8 امتیاز (95% CI؛ 4 تا 12 امتیاز) در مقایسه با گروه کنترل بود (مقیاس 0 تا 100 امتیازی). بهبود عملکرد فیزیکی نیز پایدار باقی ماند (پنج RCT؛ 367 شرکتکننده): عملکرد فیزیکی (SMD: -0.37؛ 95% CI؛ 0.57- تا 0.16-). عملکرد فیزیکی در یک مقیاس 0 تا 100 امتیازی (0 نشاندهنده عدم کاهش عملکرد فیزیکی بود) در گروه کنترل 24 امتیاز تخمین زده شد، بهبودی مشاهده شده بهطور میانگین 7 امتیاز (95% CI؛ 4 تا 13) در مقایسه با گروه کنترل بود.
فقط پنج مورد از 10 RCT بهطور انحصاری افراد مبتلا به OA علامتدار مفصل ران را وارد کردند (419 شرکتکننده). در مقایسه با پنج مطالعه که شرکتکنندگان مبتلا به OA مفصل ران یا زانو را وارد کردند (130 شرکتکننده)، تفاوت قابل توجهی در پیامدهای درد یا عملکرد فیزیکی وجود نداشت.
نتیجهگیریهای نویسندگان
ورزش در مقایسه با کنترل توجه یا دارونما ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر درد داشته باشد و عملکرد فیزیکی را اندکی بهبود بخشد. هیچ شواهدی برای کیفیت زندگی یا موفقیت درمان براساس گزارش شرکتکننده وجود نداشت. ورزش ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر میزان خروج بیماران از مطالعه داشته باشد. شواهد مربوط به عوارض جانبی بسیار نامطمئن است.
ورزش در مقایسه با عدم درمان، مراقبتهای معمول یا آموزش محدود احتمالا درد و عملکرد فیزیکی بیمار را اندکی بهبود میبخشد، اگرچه بعید است که این تاثیرات از نظر بالینی معنادار باشند. ورزش احتمالا تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر کیفیت زندگی دارد و ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر موفقیت درمان براساس گزارش شرکتکنندگان یا میزان خروج بیماران از مطالعه داشته باشد. شواهد مربوط به عوارض جانبی بسیار نامطمئن است.
ورزش بههمراه یک مداخله همزمان (A)، در مقایسه با مداخله همزمان (A) بهتنهایی، احتمالا تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر درد، عملکرد فیزیکی، کیفیت زندگی و میزان خروج بیماران از مطالعه دارد، و ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر موفقیت درمان براساس گزارش شرکتکنندگان برجای بگذارد. ورزش احتمالا خطر عوارض جانبی را اندکی کاهش میدهد.
حمایت مالی
این مطالعه حمایت مالی دریافت نکرد.
ثبت
پروتکل اولیه برای مرور ورزش برای آرتروز مفصل ران یا زانو بود ( https://doi.org/10.1002/14651858.CD004376 ). این مرور که بهتنهایی روی آرتروز مفصل ران انجام شد، نخستینبار در سال 2009 منتشر شد ( https://doi.org/10.1002/14651858.CD007912 ) و آخرین بار در سال 2014 بهروزرسانی شد ( https://doi.org/10.1002/14651858.CD007912.pub2 ).
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
