پیامهای کلیدی
-
پیچهای بلندتر که در استخوان گونه قرار میگیرند، در مقایسه با ایمپلنتهای پیچی (screw implants) استاندارد دندان که پساز ساخت استخوان فک قرار داده میشوند، احتمال خراب شدن کمتری دارند و امکان نصب دندانهای جایگزین کارآمد را بسیار زودتر فراهم میکنند، اما منجر به عوارض بیشتری میشوند.
-
ایجاد سوراخهایی که پیچهای ایمپلنت درون آنها قرار گیرند، میتواند با یک ابزار چرخشی (rotary) استاندارد (spinning) یا یک ابزار ارتعاشی (vibrating) که استخوان را «تراش میدهد» (جراحی پیزوالکتریک (piezoelectric surgery)) انجام شود. ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت میان این دو روش از نظر دوام ایمپلنت یا دندانهای جایگزین یا خطر ایجاد عوارض وجود داشته باشد، اما متههای چرخشی احتمالا سریعتر هستند.
-
مطالعات کمی به بررسی این مسائل پرداختهاند. برای اطمینان بیشتر در مورد مزایا و خطرات، به مطالعات بیشتر و بزرگتری نیاز داریم.
وقتی افراد دندانهای طبیعی ندارند یا تعداد کمی دندان دارند، چه رخ میدهد؟
وقتی دندانها از دست میروند، استخوان اطراف آنها میتواند بهتدریج کوچک شود زیرا دیگر با جویدن تحریک نمیشود. میزان تحلیل رفتن استخوان در افراد مختلف متفاوت است. این وضعیت میتواند آنقدر شدید باشد که افراد نتوانند به راحتی از دندان مصنوعی متحرک استفاده کنند. در نتیجه، غذا خوردن و صحبت کردن دشوار شده و ممکن است بر اعتمادبهنفس، تندرستی و روابط اجتماعی بیمار تاثیر بگذارد. ایمپلنتهای دندانی میتوانند به رفع این مشکلات کمک کنند.
ایمپلنتهای دندانی چه هستند، و چگونه به بیمار کمک میکنند؟
ایمپلنتهای دندانی استاندارد، پیچهای کوتاهی (به طول 0.5 تا 2 سانتیمتر) هستند که در استخوان فک قرار میگیرند و مانند ریشههای مصنوعی دندان عمل میکنند. دندانپزشکان میتوانند دندانهای دائمی («ثابت») یا دندانهای مصنوعی متحرک یا نیمهمتحرک را به آنها متصل کنند.
ایمپلنتهای استخوان گونه (cheekbone implants) (ایمپلنتهای زیگوماتیک) بلندتر هستند: حدود 3 تا 5 سانتیمتر. آنها زمانی استفاده میشوند که استخوان فک بالا آنقدر کوچک شده باشد که استخوان کافی برای نگه داشتن ایمن ایمپلنتهای استاندارد باقی نمانده باشد. ایمپلنتهای استخوان گونه تقریبا همیشه از دندانهای ثابت پشتیبانی میکنند، نه دندانهای مصنوعی متحرک.
با ایمپلنتهای استخوان گونه، دندانهای ثابت اغلب میتوانند در همان روز ایمپلنتها قرار داده شوند. زیرا آنها از نیاز به پیوند استخوان فک، که در آن جراح استخوان جدید (یا مادهای شبیه استخوان) را به فک اضافه میکند تا بتواند ایمپلنت را پشتیبانی کند، جلوگیری میکنند. پیوند استخوان پیچیده، گران و زمانبر است. این کار ممکن است به چندین جراحی نیاز داشته باشد و بیشاز یک سال طول بکشد تا دندانهای جایگزین نصب شوند.
پیچهای ایمپلنت گونه را میتوان با استفاده از متههای چرخشی (rotary drills) یا جراحی پیزوالکتریک قرار داد، که از ارتعاشات صوتی برای برش استخوان استفاده میکند و ممکن است آسیب کمتری داشته باشد. ایمپلنتهای دندانی گونه میتوانند منجر به بروز عوارضی شوند و میبایست مزایای بالقوه آنها در برابر این خطرات سنجیده شوند.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم ایمپلنتهای استخوان گونه در مقایسه با ایمپلنتهای استاندارد در استخوان فک پیوندشده، منجر به موارد زیر میشوند:
-
خرابی دندانهای جایگزین - که دندانها میشکنند یا شل میشوند؛
-
خراب شدن ایمپلنت - که پیچهای ایمپلنت ناپایدار میشوند؛
-
عوارض.
ما همچنین خواستیم بدانیم:
-
کدام نوع ایمپلنت منجر به رضایت بیشتر بیمار و بازتوانی سریعتر شد؛
-
کدام روش برای آمادهسازی محل ایمپلنت برای جراحان سریعتر بود و توسط افراد تحت درمان ترجیح داده شد.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما در جستوجوی مطالعاتی بودیم که موارد زیر را مقایسه کردند:
-
ایمپلنتهای استخوان گونه در مقابل ایمپلنتهای استاندارد در استخوان فک پیوندشده در افرادی که دچار تحلیل شدید استخوان در فک بالا بودند؛ یا
-
روشهای مختلف برای آمادهسازی محل کاشت استخوان گونه.
نتایج مطالعات را مقایسه و جمعبندی کردیم، و میزان اطمینان خود را به شواهد، براساس عواملی مانند روشهای انجام مطالعه، رتبهبندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما دو مطالعه کوچک را یافتیم که شرکتکنندگان را به مدت سه سال پیگیری کردند. هر دوی آنها در اروپا انجام شدند. یکی از آنها ایمپلنتهای استخوان گونه را با ایمپلنتهای استاندارد در استخوان پیوندشده مقایسه کرد و شامل 71 نفر بود. مطالعه دیگر، جراحی پیزوالکتریک را با متههای چرخشی برای آمادهسازی محل ایمپلنت مقایسه کرد و شامل 20 نفر بود.
نتایج اصلی
پساز سه سال، ایمپلنتهای استخوان گونه در مقایسه با ایمپلنتهای استاندارد در استخوان فک پیوندشده:
-
ممکن است میزان خراب شدن دندانهای جایگزینشده را کم کند: بهازای هر 100 نفر تحت درمان، حدود 12 نفر کمتر از افرادی که ایمپلنت استخوان گونه انجام دادند، با دندانهای جایگزین خود مشکل داشتند؛
-
احتمالا تعداد ایمپلنت کمتری از آنها دچار خرابی شد: بهازای هر 100 نفر تحت درمان، حدود 22 نفر کمتر با ایمپلنت استخوان گونه دچار مشکل شدند؛
-
احتمالا منجر به عوارض بیشتری شد: تقریبا چهار-پنجم افرادی که ایمپلنت استخوان گونه را دریافت کردند، در مقایسه با حدود نیمی از افرادی که ایمپلنت استاندارد داشتند، دچار عوارض شدند.
ما نمیدانیم کدام روش باعث رضایت بیشتر بیماران شد. بااینحال، افرادی که ایمپلنت استخوان گونه را دریافت کردند، احتمالا دندانهای جدید خود را خیلی زودتر - کمی بیشتر از 1 روز - نسبت به افرادی که ایمپلنت استاندارد داشتند، دریافت کردند، که معمولا 444 روز طول کشید تا دندانهای جایگزین قرار داده شوند.
در مطالعهای که دو روش (جراحی پیزوالکتریک در مقابل متههای چرخشی) را برای آمادهسازی محلهای ایمپلنت مقایسه کرد، پساز سه سال، ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت از نظر موارد زیر میان آنها وجود داشته باشد:
-
خراب شدن دندانهای جایگزین؛
-
خراب شدن ایمپلنت؛
-
عوارض؛
-
ترجیح بیماران.
بااینحال، متههای چرخشی احتمالا کاشت ایمپلنت را بیشاز 9 دقیقه سریعتر کردند.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
میزان اطمینان به شواهد از سطح بسیار پائین تا متوسط متغیر بود. ما فقط دو مطالعه را یافتیم که این رویکردها را بررسی کردند، و تعداد کمی از افراد در آنها شرکت داشتند. برای شناسایی بهترین روشها، انجام مطالعات بیشتر و با طراحی خوب مورد نیاز است.
این شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
شواهد تا نوامبر 2025 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
از ایمپلنتهای دندانی برای جایگزینی دندانهای از دست رفته استفاده میشود. قرار دادن ایمپلنتهای دندانی به دلیل وجود حجم استخوانی کافی که اجازه انکوراژ (anchorage) آنها را میدهد، محدود میشود. چندین پروسیجر تقویت استخوان برای حل این مشکل ایجاد شدهاند. ایمپلنتهای زیگوماتیک (zygomatic implant)، ایمپلنتهای پیچ-مانند (screw-shaped) بلندی هستند که به عنوان یک جایگزین نسبی یا کامل برای پروسیجرهای تقویت استخوان برای فک بالا (maxilla) با آتروفی شدید ساخته شدهاند. یک تا سه ایمپلنت زیگوماتیک را میتوان از طریق تاج آلوئولار خلفی (posterior alveolar crest) قرار داد که از سینوس ماگزیلاری عبور میکنند، یا از خارج وارد آن میشوند، تا با بدن استخوان زیگوماتیک یکی شوند. همچنین ممکن است برای تثبیت پروتز به چند ایمپلنت دندانی متداول در ناحیه فرونتال فک بالا نیاز باشد. مزایای اصلی بالقوه ایمپلنتهای زیگوماتیک میتواند این باشد که ممکن است نیازی به پیوند استخوان نبوده و پروتز ثابت زودتر نصب شود. یکی دیگر از اندیکاسیونهای خاص برای ایمپلنتهای زیگوماتیک میتواند بازسازی فک بالا پس از عمل جراحی فک بالا در بیماران سرطانی باشد.
اهداف
ارزیابی تاثیرات ایمپلنتهای زیگوماتیک برای بازتوانی افراد مبتلا به فک بالای بهشدت آتروفیک که نیاز به پروتزهای متکی بر ایمپلنت دارند، با مقایسه: (1) ایمپلنتهای زیگوماتیک با یا بدون روشهای تقویت استخوان در مقابل ایمپلنتهای دندانی مرسوم در استخوان تقویتشده؛ (2) ایمپلنتهای زیگوماتیک با یا بدون ایمپلنتهای مرسوم در مقابل ایمپلنتهای سابپریوستئال (subperiosteal)؛ (3) یک نوع ایمپلنت یا تکنیک زیگوماتیک در مقابل نوع یا تکنیک دیگر.
روشهای جستوجو
ما از CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase و دو پایگاه ثبت کارآزمایی، همراه با بررسی منابع و تماس با نویسندگان مطالعه برای شناسایی مطالعات واردشده در این مرور، استفاده کردیم. جستوجوها را در نوامبر 2025 انجام دادیم.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) شامل شرکتکنندگان مبتلا به آتروفی شدید فک بالا، که نتوانستند با ایمپلنتهای دندانی متداول بازتوانی شوند، و تحت درمان با ایمپلنتهای زیگوماتیک با و بدون پیوند استخوان قرار گرفتند، در مقابل شرکتکنندگانی که با روشهای تقویت استخوان و ایمپلنتهای دندانی متداول، با پیگیری حداقل یک سال از کارکرد ایمپلنت، درمان شدند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور دادهها را از مطالعات واجد شرایط استخراج کرده و خطر سوگیری (bias) آنها را بهطور مستقل و دو بار ارزیابی کردند. نتایج مطالعات واردشده در متاآنالیزها با استفاده از مدل اثرات تصادفی (random-effects model) در جایی که بیش از چهار مطالعه وجود داشت، و مدل اثر ثابت (fixed-effect model) در جایی که کمتر از چهار مطالعه در دسترس بود، ترکیب شدند. برای بیان تخمین تاثیر مداخلات، از تفاوت میانگین (MD) برای پیامدهای پیوسته (continuous outcome) و خطر نسبی (RR) برای پیامدهای دو حالتی (dichotomous outcome)، با 95% فاصله اطمینان (CI)، استفاده شد. ناهمگونی (heterogeneity) مطالعات با توجه به هر دو عامل بالینی و روششناسی (methodology) مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج اصلی
هیچ RCTای واجد شرایطی را برای ورود به این مرور نیافتیم.
نتیجهگیریهای نویسندگان
در سه سال، ایمپلنتهای زیگوماتیک در مقایسه با پیوند استخوان احتمالا زمان لازم را برای بازتوانی کاهش میدهند (1.34 روز در مقایسه با 444.32 روز). آنها ممکن است احتمال خراب شدن ایمپلنت را کاهش دهند و خطر ایجاد عوارض را بیشتر کنند. ایمپلنتهای زیگوماتیک ممکن است میزان خراب شدن پروتز را کاهش دهند، اما تخمینها دقیق نیستند. تاثیر آنها بر میزان رضایت بیمار همچنان نامشخص است.
متههای چرخشی در مقایسه با جراحی پیزوالکتریک احتمالا زمان لازم را برای قرارگیری ایمپلنت کاهش میدهند. جراحی پیزوالکتریک ممکن است تاثیری اندک تا عدم تاثیر بر خراب شدن پروتز، خراب شدن ایمپلنت، عوارض و ترجیح بیمار، داشته باشد، و بهدلیل فواصل اطمینان بسیار گسترده، نمیتوان فواید یا مضرات مهم آن را رد کرد. آمادهسازی محل ایمپلنت با جراحی پیزوالکتریک احتمالا کُندتر صورت میگیرد و در صورت وجود استخوان بسیار متراکم، ممکن است همیشه امکانپذیر نباشد.
در مجموع، شواهد پایه برای هر دو مقایسه محدود است و تحت تاثیر عدمدقت قرار دارد، که اطمینان به کاربرد این یافتهها را در محیطهای بالینی محدود میکند. برای کاهش عدم قطعیت فعلی، به انجام RCTهای بیشتر با طراحی خوب نیاز است.
حمایت مالی
این مرور کاکرین (تا قسمتی) توسط دانشگاه Vita-Salute San Raffaele، میلان، تامین مالی شد.
ثبت
پروتکل: (2003): 10.1002/14651858.CD00415
مرور اولیه (2003): DOI: 10.1002/14651858.CD004151
بهروزرسانی مرور (2005): DOI: 10.1002/14651858.CD004151.pub2
بهروزرسانی مرور (2013): DOI: 10.1002/14651858.CD004151.pub3
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
