ความเป็นมา
การควบคุมอาการปวดหลังการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกช่วยเพิ่มความสุขสบาย และทำให้ผู้ป่วยสามารถให้ความร่วมมือในการฟื้นฟูสมรรถภาพได้ดีขึ้น สิ่งเหล่านี้มีส่วนช่วยให้ผู้ป่วยสามารถกลับบ้านได้เร็วขึ้น และช่วยจำกัดค่าใช้จ่ายในการรักษาต่างๆ
การบล็อกเส้นประสาทส่วนปลาย เป็นวิธีการรักษาเพื่อควบคุมอาการปวด ซึ่งเกี่ยวข้องกับการฉีดยาชาเฉพาะที่บริเวณรอบๆ เส้นประสาท เพื่อปิดกั้นหรือยับยั้งไม่ให้ความรู้สึกปวดถูกส่งไปถึงสมอง การบล็อกเส้นประสาทไขสันหลัง (neuraxial block) เป็นการฉีดยาชาเฉพาะที่เข้าไปในช่องไขสันหลังผ่านทางเข็มหรือสายสวน (ท่อขนาดเล็กที่บางมาก) เพื่อปิดกั้นการส่งผ่านความรู้สึกปวดจากกระดูกสันหลังไปยังสมอง
เราได้ทำการประเมินประโยชน์และผลเสียของการบล็อกเส้นประสาท เปรียบเทียบกับการไม่บล็อกเส้นประสาท หรือวิธีการบรรเทาอาการปวดในรูปแบบอื่นๆ หลังการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกในผู้ใหญ่
ช่วงเวลาที่สืบค้น
เราค้นหาข้อมูลจนถึงเดือนธันวาคม 2016
ลักษณะของการศึกษา
เราได้รวบรวมการศึกษาจำนวน 51 ฉบับ (มีผู้เข้าร่วม 2793 คน) ไว้ในการทบทวนนี้ และได้วิเคราะห์ผลลัพธ์จากการศึกษา 45 ฉบับ (มีผู้เข้าร่วม 2491 คน) มีการศึกษาที่อยู่ระหว่างการดำเนินการ 11 ฉบับ และรอการจำแนกประเภทอีก 3 ฉบับ
แหล่งทุนสนับสนุนการศึกษา
แหล่งทุนสนับสนุนประกอบไปด้วย รัฐบาล, องค์กรการกุศล, สถาบันต่างๆ, ภาคอุตสาหกรรม (สนับสนุนบางส่วน จำนวน 1 ฉบับ); และกว่าครึ่งหนึ่งไม่ได้ระบุแหล่งทุน (จำนวน 29 ฉบับ)
ผลลัพธ์ที่สำคัญ
เมื่อเปรียบเทียบกับการให้ยาระงับปวดแบบทั่วร่างกาย เราพบว่าการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายช่วยลดอาการปวด, ลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะสับสน (เช่น ไม่รู้วัน เวลา หรือสถานที่) (ในทุกๆ 12 คนที่ได้รับการรักษา จะมีผู้ที่มีอาการสับสนลดลง 1 คน), ลดอาการคัน (ในทุกๆ 4 คนที่ได้รับการรักษา จะมีผู้ที่มีอาการคันลดลง 1 คน), ช่วยลดระยะเวลาพักรักษาตัวในโรงพยาบาล (เทียบเท่ากับ 0.75 วัน) และช่วยเพิ่มความพึงพอใจของผู้ป่วยต่อการรักษาอาการปวด (เทียบเท่ากับคะแนนที่เพิ่มขึ้น 2.4 คะแนนบนมาตรวัดระดับ 0 ถึง 10) เราไม่พบความแตกต่างในเรื่องของระยะเวลาจนกว่าจะเดินได้ครั้งแรกหลังการผ่าตัด
มีผู้ป่วย 2 รายที่มีภาวะแทรกซ้อน ได้แก่ ก้อนเลือดคั่งเฉพาะที่ (local haematoma) 1 ราย และภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรงเรื้อรัง 1 ราย
คุณภาพของหลักฐาน
ระดับคุณภาพของหลักฐานสำหรับการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายเมื่อเปรียบเทียบกับการใช้ยาระงับปวดแบบทั่วร่างกาย ถูกจัดให้อยู่ในระดับปานกลางถึงต่ำมาก
ระดับคุณภาพของหลักฐานสำหรับการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายเมื่อเปรียบเทียบกับการบล็อกเส้นประสาทไขสันหลัง ถูกจัดให้อยู่ในระดับสูงในด้านความพึงพอใจของผู้ป่วย, ระดับปานกลางในด้านการลดอาการคันและการบรรเทาอาการปวดที่ได้ผลใกล้เคียงกัน, และระดับต่ำในด้านภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้องกับการบล็อกเส้นประสาทที่พบใกล้เคียงกัน ระยะเวลาพักรักษาตัวในโรงพยาบาล และระยะเวลาจนกว่าจะเดินได้ครั้งแรก หลักฐานในเรื่องภาวะสับสนได้รับการประเมินว่ามีคุณภาพในระดับต่ำมาก
คุณภาพของหลักฐานถูกลดระดับลงเป็นต่ำหรือต่ำมาก เนื่องจากการออกแบบการศึกษาที่บกพร่อง และจำนวนการทดลองและผู้เข้าร่วมที่จำกัด
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
มีการประมาณการว่า ในแต่ละปีมีการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมแบบเบ็ดเสร็จมากกว่า 300,000 ครั้งในสหรัฐอเมริกา สำหรับประเทศในแถบยุโรป จำนวนการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกต่อประชากร 100,000 คน ที่ดำเนินการในปี 2007 นั้นมีความแตกต่างกันตั้งแต่น้อยกว่า 50 ครั้ง ไปจนถึงมากกว่า 250 ครั้ง เพื่อให้การฟื้นฟูหลังผ่าตัดเป็นไปอย่างราบรื่น จำเป็นต้องรักษาอาการปวดอย่างเหมาะสม การบล็อกเส้นประสาทส่วนปลาย (peripheral nerve blocks) และการบล็อกเส้นประสาทไขสันหลัง (neuraxial blocks) ได้รับการเสนอให้นำมาใช้เพื่อทดแทน หรือเสริมการให้ยาระงับปวดแบบทั่วร่างกาย
วัตถุประสงค์
เรามีวัตถุประสงค์เพื่อเปรียบเทียบผลลัพธ์ (ทั้งประโยชน์และอันตราย) ของการบล็อกเส้นประสาทแบบต่างๆ ที่อาจนำมาใช้เพื่อบรรเทาอาการปวดหลังการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมแบบนัดหมายล่วงหน้าในผู้ใหญ่
วิธีการสืบค้น
เราได้ทำการสืบค้นในฐานข้อมูล Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL, ฉบับที่ 12, ปี 2016), MEDLINE (Ovid SP) (ปี 1946 ถึงสัปดาห์ที่ 49 ของเดือนธันวาคม 2016), Embase (Ovid SP) (ปี 1980 ถึงสัปดาห์ที่ 49 ของเดือนธันวาคม 2016), CINAHL (EBSCO host) (ปี 1982 ถึง 6 ธันวาคม 2016), ISI Web of Science (ปี 1973 ถึง 6 ธันวาคม 2016), Scopus (ตั้งแต่เริ่มมีฐานข้อมูลจนถึงเดือนธันวาคม 2016), ทะเบียนการทดลองต่างๆ และเว็บไซต์ที่เกี่ยวข้อง
เกณฑ์การคัดเลือก
เราได้รวบรวมการศึกษาแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCTs) ทั้งหมดที่ดำเนินการทดลองในผู้ใหญ่ที่เข้ารับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อสะโพกเทียมครั้งแรกแบบนัดหมายล่วงหน้า โดยเปรียบเทียบระหว่างการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายกับวิธีการรักษาอาการปวดในรูปแบบอื่นๆ แนวทางใดก็ได้ เราไม่ได้กำหนดข้อจำกัดในเรื่องของภาษาหรือสถานะการตีพิมพ์
การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล
ผู้ทบทวนวรรณกรรม 2 คนได้ดึงข้อมูลอย่างอิสระต่อกัน และเราได้ทำการติดต่อผู้นิพนธ์ของการศึกษาต่างๆ ด้วย
ผลการวิจัย
เราได้รวบรวมงานวิจัยแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCTs) จำนวน 51 ฉบับ ซึ่งมีผู้เข้าร่วมทั้งหมด 2793 คน; ในจำนวนนี้ มี RCT จำนวน 45 ฉบับ (ผู้เข้าร่วม 2491 คน: กลุ่มที่ได้รับการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลาย = 1288 คน; กลุ่มเปรียบเทียบ = 1203 คน) ที่ถูกนำมารวมอยู่ในการวิเคราะห์แบบ meta-analyses มีการศึกษาที่อยู่ระหว่างการดำเนินการ 11 ฉบับ และรอการจำแนกประเภทอีก 3 ฉบับ
เมื่อเปรียบเทียบกับการให้ยาระงับปวดแบบทั่วร่างกายเพียงอย่างเดียว พบว่าการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายช่วยลด: อาการปวดขณะพักเมื่อมาถึงหน่วยดูแลหลังการผ่าตัด (SMD -1.12, 95% CI -1.67 ถึง -0.56; จากการทดลอง 9 ฉบับ, ผู้เข้าร่วม 429 คน; เทียบเท่ากับ 3.2 บนมาตรวัดระดับ 0 ถึง 10; หลักฐานมีความเชื่อมั่นปานกลาง); ความเสี่ยงของภาวะสับสนเฉียบพลัน: อัตราส่วนความเสี่ยง (RR) 0.10, 95% CI 0.02 ถึง 0.54; จากการทดลอง 1 ฉบับ,ผู้เข้าร่วม 225 คน; จำนวนผู้ป่วยที่ต้องรักษาเพื่อให้ได้ประโยชน์เพิ่มเติม 1 ราย (NNTB) คือ 12, 95% CI 11 ถึง 22; หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก); อาการคัน (RR 0.16, 95% CI 0.04 ถึง 0.70; จากการทดลอง 2 ฉบับ, ผู้เข้าร่วม 259 คน สำหรับการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายแบบต่อเนื่อง; NNTB 4 (95% CI 4 ถึง 8); หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก); ระยะเวลาพักรักษาตัวในโรงพยาบาล (SMD -0.75, 95% CI -1.02 ถึง -0.48; หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก; จากการทดลอง 2 ฉบับ, ผู้เข้าร่วม 249 คน; เทียบเท่ากับ 0.75 วัน) ความพึงพอใจของผู้เข้าร่วมการศึกษาเพิ่มขึ้น (SMD 0.67, 95% CI 0.45 ถึง 0.89; หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำ; จากการทดลอง 5 ฉบับ, ผู้เข้าร่วม 363 คน; เทียบเท่ากับ 2.4 บนมาตรวัดระดับ 0 ถึง 10) เราไม่พบความแตกต่างสำหรับจำนวนผู้เข้าร่วมการศึกษาที่สามารถเดินได้ในวันแรกหลังการผ่าตัด (หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก) มีรายงานภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้องกับการบล็อกเส้นประสาท 2 ประการ ได้แก่ ก้อนเลือดคั่งเฉพาะที่ (local haematoma) 1 ราย และภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรงที่เกิดขึ้นตามหลังการผ่าตัด (delayed persistent paresis) 1 ราย
เมื่อเปรียบเทียบกับการบล็อกเส้นประสาทไขสันหลัง (neuraxial blocks) พบว่าการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายช่วยลดความเสี่ยงของอาการคัน (RR 0.33, 95% CI 0.19 ถึง 0.58; จากการทดลอง 6 ฉบับ, ผู้เข้าร่วม 299 คน; หลักฐานมีความเชื่อมั่นปานกลาง; NNTB 6 (95% CI 5 ถึง 9)) เราไม่พบความแตกต่างในด้านของ อาการปวดขณะพักเมื่อมาถึงหน่วยดูแลหลังการผ่าตัด (หลักฐานมีความเชื่อมั่นปานกลาง); จำนวนภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้องกับการบล็อกเส้นประสาท (หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำ); ภาวะสับสนเฉียบพลัน (หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก); ระยะเวลาพักรักษาตัวในโรงพยาบาล (หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำ); ระยะเวลาจนกว่าจะเดินได้ครั้งแรก (หลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำ); หรือความพึงพอใจของผู้เข้าร่วมการศึกษา (หลักฐานมีความเชื่อมั่นสูง)
เราพบว่าการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายช่วยควบคุมอาการปวดได้ดีกว่าเมื่อเทียบกับการให้ยาระงับปวดแบบทั่วร่างกาย โดยไม่ได้มีความแตกต่างที่สำคัญระหว่างการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายและการบล็อกเส้นประสาทไขสันหลัง เรายังพบด้วยว่าการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายอาจมีความเกี่ยวข้องกับการลดความเสี่ยงของภาวะสับสนเฉียบพลันหลังการผ่าตัด และช่วยลดระยะเวลาพักรักษาตัวในโรงพยาบาลได้เล็กน้อย ซึ่งอาจส่งผลดีอย่างมากในแง่ของการลดต้นทุน เมื่อพิจารณาจากจำนวนการผ่าตัดที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นในแต่ละปี
ข้อสรุปของผู้วิจัย
เมื่อเปรียบเทียบกับการให้ยาระงับปวดแบบทั่วร่างกายเพียงอย่างเดียว มีหลักฐานที่มีความเชื่อมั่นปานกลางชี้ว่าการบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายช่วยลดอาการปวดหลังการผ่าตัด มีหลักฐานที่มีความเชื่อมั่นต่ำว่าความพึงพอใจของผู้ป่วยเพิ่มขึ้น และมีหลักฐานที่มีความเชื่อมั่นต่ำมากเกี่ยวกับการช่วยลดภาวะสับสนเฉียบพลัน อาการคัน และระยะเวลาประทับพักรักษาตัวในโรงพยาบาล
เราพบหลักฐานที่มีความเชื่อมั่นปานกลางว่า การบล็อกเส้นประสาทส่วนปลายช่วยลดอาการคันได้ เมื่อเปรียบเทียบกับการบล็อกเส้นประสาทไขสันหลัง
การศึกษาที่อยู่ระหว่างการดำเนินการทั้ง 11 เรื่องเมื่อเสร็จสมบูรณ์ และการศึกษาที่รอการจำแนกประเภทอีก 3 เรื่อง อาจทำให้ข้อสรุปของการทบทวนวรรณกรรมนี้เปลี่ยนแปลงไปเมื่อได้รับการประเมินแล้ว
ผู้แปล แพทย์หญิงชุติมา ชุณหะวิจิตร วันที่ 19 พฤษภาคม 2026
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก
