Terapia jąkania u dzieci w wieku do sześciu lat bez stosowania leków

Jaki był cel tego przeglądu?

Celem tego przeglądu było ustalenie, czy leczenie jąkania bez zastosowania leków może poprawić płynność mowy, postawy komunikacyjne dzieci oraz wpłynąć na jakość życia i potencjalne szkodliwe skutki u dzieci w wieku sześciu lat lub młodszych – zarówno krótko- jak i długoterminowo. Aby odpowiedzieć na to pytanie, zebraliśmy i przeanalizowaliśmy wszystkie badania związane z tym tematem i wybraliśmy cztery z nich.

Najważniejsze informacje

Metoda leczenia jąkania tzw. Program Lidcombe może przyczyniać się do zmniejszenia częstotliwości jąkania oraz zwiększenia płynności mowy (tj. liczby słów lub sylab wypowiadanych na minutę) u małych dzieci poddanych terapii w zakresie uwzględnionym w badaniach. Nie wiemy jeszcze, jaki jest wpływ programu zrealizowanego w całości, ponieważ w żadnym z badań nie przedstawiono wyników dzieci, które ukończyły program zaplanowany na okres od roku do dwóch lat.

Tylko w jednym badaniu opisano wpływ terapii w dłuższym okresie, jednak podsumowanie efektów leczenia było niemożliwe, ponieważ brakowało wyników dla większości dzieci w grupie kontrolnej.

Potrzebne są dalsze wysokiej jakości badania oceniające efekty leczenia jąkania u małych dzieci, w tym badania obejmujące szerszy zakres wyników oraz oceniające metody inne niż Program Lidcombe.

Jaki był cel niniejszego przeglądu?

Jąkanie jest powszechnym zaburzeniem mowy, które zazwyczaj ujawnia się między drugim a czwartym rokiem życia. Cechuje je powtarzanie pojedynczych dźwięków, części słów lub całych wyrazów, mimowolne wydłużanie dźwięków lub blokady mowy. Zająknięciom mogą towarzyszyć zauważalne napięcie na twarzy i w głosie, mruganie oczami albo kiwanie głową. Jąkanie może skutkować obniżoną samooceną oraz mieć negatywny wpływ na jakość życia. Aby zmniejszyć ryzyko występowania tych negatywnych skutków w dorosłym życiu, ważne jest ustalenie skutecznych metod leczenia jąkania u małych dzieci.

Jakie były główne wyniki tego przeglądu?

Znaleźliśmy cztery badania, które porównywały wyniki u małych dzieci poddanych terapii według Programu Lidcombe z wynikami u dzieci znajdujących się na liście oczekujących na terapię. W trzech badaniach dzieci z listy oczekujących nie otrzymały żadnego leczenia do czasu zakończenia badań. W czwartym badaniu dzieci z listy oczekujących mogły zostać poddane terapii u miejscowego logopedy, jeśli wyrażono taką chęć. Pod koniec badania rodzice siedmiorga dzieci (35%) z grupy kontrolnej oznajmili, że ich dzieci zostały poddane jakiejś formie terapii, według Programu Lidcombe lub według innego programu leczenia o nazwie “Easy Does It”, wciąż będąc na liście oczekujących.

We wszystkich czterech badaniach uwzględniono łącznie 151 dzieci w wieku od dwóch do sześciu lat. W przypadku Programu Lidcombe logopedzi prowadzili wizyty z dziećmi i rodzicami osobiście w klinice lub rozmawiali z nimi przez telefon. Podczas tych wizyt, rodziców uczono, jak prowadzić terapię w domu podczas codziennych sesji ćwiczeń trwających od 10 do 15 minut. Dwa badania przeprowadzono w Australii, jedno w Nowej Zelandii i jedno w Niemczech. Dwa badania trwały 9 miesięcy, jedno 16 tygodni, a jedno – 12 tygodni. Jedno z badań zostało częściowo sfinansowane przez Klub Rotary z Wiesbaden w Niemczech, a jedno ufundowała Australijska Narodowa Rada ds. Zdrowia i Badań Medycznych. Jedno badanie nie podało źródła finansowania, a w innym wskazano, że nie otrzymano żadnego finansowania na przeprowadzenie badania.

Wszystkie cztery badania opisywały wpływ leczenia na częstość jąkania. W jednym z nich wspomniano o wpływie leczenia na płynność mowy. Nie znaleźliśmy badań oceniających wpływ metod leczenia na stopień nasilenia jąkania, postawy komunikacyjne, rozwój emocjonalny (jak dziecko rozpoznaje, wyraża i reguluje emocje), poznawczy (jak dziecko myśli, poznaje świat i rozwiązuje problemy) ani psychospołeczny (jak indywidualne potrzeby dziecka łączą się z wymaganiami społecznymi), ani na skutki uboczne.

Rozpatrywane badania sugerują, że Program Lidcombe może przyczynić się do obniżenia częstotliwości jąkania u małych dzieci w porównaniu z grupą kontrolną dzieci z listy oczekujących (bardzo niska jakość danych). Jedno badanie wykazało również, że Program Lidcombe może zwiększać płynność mowy u małych dzieci w porównaniu z grupą z listy oczekujących (dane umiarkowanej jakości).

Tylko jedno badanie obejmowało obserwację dzieci do pięciu lat od rozpoczęcia leczenia, a w tym czasie brakowało wyników dla większości dzieci z grupy kontrolnej. Nie wiadomo zatem, czy korzyści z leczenia utrzymały się.

Jak aktualny jest ten przegląd?

Szukaliśmy badań opublikowanych do 16 września 2020 roku. 20 października 2020 roku przeszukaliśmy jedną dodatkową bazę danych. 

Jak wiarygodne były dane uzyskane w wyniku tego przeglądu?

Jakość wyników związanych z częstotliwością jąkania była bardzo niska, a wyników związanych z płynnością mowy – umiarkowana. Nie ma zatem pewności, czy efekt leczenia pozostałby taki sam, gdyby w przeglądzie uwzględniono więcej badań. Potrzeba więcej badań porównujących różne metody leczenia jąkania z grupą kontrolną pacjentów z listy oczekujących, aby mieć większą pewność odnośnie efektów zastosowanych terapii.