Helpen slikbehandelingen mensen met de ziekte van Parkinson en slikproblemen?

Belangrijkste boodschappen

• Veel mensen met de ziekte van Parkinson krijgen slikproblemen, ook wel 'orofaryngeale dysfagie' of kortweg 'dysfagie' genoemd. Dysfagie kan ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken, het risico op overlijden vergroten en de levenskwaliteit verminderen.

• We weten niet of slikbehandelingen mensen met de ziekte van Parkinson helpen om beter en veiliger te slikken. Het weinige bewijs dat er is, is van slechte kwaliteit.

• Grotere onderzoeken van betere kwaliteit zouden kunnen aangeven of en welke behandelingen het beste werken.

Wat is orofaryngeale dysfagie?

Orofaryngeale dysfagie (of ‘dysfagie’) is een slikstoornis waarbij het moeilijk of onveilig is om voedsel of drank vanuit de mond via de keel naar de maag te verplaatsen.

Tot 80% van de mensen met de ziekte van Parkinson krijgt slikproblemen. Parkinson tast de hersengebieden aan die de slikbeweging aansturen. Daardoor verzwakken de slikspieren en gaan ze trager werken. Voedsel of drank gaat niet vlot naar de maag en komt soms in de luchtwegen terecht in plaats van in de slokdarm.

Dysfagie kan tot ernstige gezondheidsproblemen leiden, zoals ondervoeding en aspiratiepneumonie (wanneer voedsel of drank in de luchtwegen of longen terechtkomt). Het kan ook het risico op overlijden vergroten en de levenskwaliteit verminderen.

Hoe wordt dysfagie behandeld bij mensen met de ziekte van Parkinson?

Bij mensen met de ziekte van Parkinson worden slikproblemen meestal eerst behandeld met medicijnen. Die zijn bedoeld om de symptomen van de ziekte van Parkinson in het algemeen te verlichten. Wanneer de slikproblemen aanhouden, kunnen slikbehandelingen worden ingezet om het slikken veiliger en gemakkelijker te maken. Bijvoorbeeld:

• oefeningen om de ademhalings- of slikspieren te versterken;

• veranderingen in de houding van het hoofd of het lichaam tijdens het eten en drinken;

• veranderingen in de textuur van eten en drinken;

• stimulatietherapieën: met veilige medische hulpmiddelen worden lichte elektrische of magnetische prikkels gegeven aan de hersenen, zenuwen en spieren die bij het slikken betrokken zijn. Dat moet het slikken activeren en verbeteren.

Wat wilden we onderzoeken?

We wilden weten of slikbehandelingen mensen met de ziekte van Parkinson helpen om voedsel en drank beter en veiliger door te slikken.

Wat hebben we gedaan?

We zochten naar onderzoeken waarin een slikbehandeling (afzonderlijk of in combinatie met een andere vorm van revalidatie of medicatie) werd vergeleken met:

• geen behandeling;

• de gebruikelijke behandeling die mensen met de ziekte van Parkinson en slikproblemen krijgen;

• 'schijn'-revalidatie, waarbij de behandeling nep is;

• een inactieve behandeling, ook wel een 'placebo' genoemd;

• een andere vorm van revalidatie bij slikstoornissen.

We beperkten ons tot volwassenen (van 18 jaar en ouder) met de ziekte van Parkinson. We waren geïnteresseerd in de effecten van de behandeling op:

• slikprestaties en veiligheid;

• ernst van het slikprobleem;

• levenskwaliteit;

• ademhalingsproblemen;

• ongewenste of schadelijke voorvallen (ook wel 'bijwerkingen' genoemd).

We vergeleken de resultaten van de onderzoeken en vatten ze samen. We beoordeelden het bewijs van de onderzoeken op basis van onder andere de onderzoeksmethode en het aantal deelnemers.

Wat hebben we gevonden?

We vonden 18 onderzoeken. In totaal namen er 1.216 mensen met de ziekte van Parkinson deel. Vier onderzoeken werden uitgevoerd in de VS, vijf in Europa en negen in de rest van de wereld. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers lag tussen 58,8 en 76,2 jaar. De meeste deelnemers waren mannen. In alle onderzoeken werden slikbehandelingen vergeleken met de gewone zorg of met schijn- of placebobehandelingen. De duur van de behandeling liep sterk uiteen, van slechts twee weken tot wel een jaar. De onderzoeken werden uitgevoerd in ziekenhuizen en bij mensen thuis.

We deelden de onderzoeken in twee grote groepen in: (1) gedragstherapieën en (2) stimulatietherapieën.

Tien onderzoeken keken naar gedragstherapieën, zoals training van de ademhalingsspieren (oefeningen om de spieren die we gebruiken om uit te ademen te versterken) en van de tongspieren (oefeningen om de tongspieren te versterken).

In acht onderzoeken werden stimulatietherapieën onderzocht:

• neuromusculaire elektrische stimulatie, waarbij een zwakke elektrische stroom de spieren activeert (vier onderzoeken);

• herhaaldelijke transcraniële magnetische stimulatie, waarbij magnetische pulsen via de hoofdhuid de hersengebieden stimuleren die betrokken zijn bij het slikken (twee onderzoeken);

• diepe hersenstimulatie, waarbij elektrische signalen naar specifieke plekken diep in de hersenen worden gebracht om bewegingsproblemen bij de ziekte van Parkinson onder controle te krijgen (twee onderzoeken);

• transcraniële gelijkstroomstimulatie, waarbij een zeer zwakke elektrische stroom op de hoofdhuid wordt gezet om de hersenactiviteit te beïnvloeden (één onderzoek).

Alle onderzoeken evalueerden de resultaten direct na de behandeling. In zes onderzoeken werden de resultaten ook beoordeeld op een ander tijdstip, wisselend van één tot veertien maanden na de behandeling.

Slechts twaalf onderzoeken leverden gegevens op die geschikt waren voor analyse. Het effect van de verschillende slikbehandelingen op de belangrijkste aspecten die ons interesseerden (slikprestaties en -veiligheid, ernst van het slikprobleem, levenskwaliteit en ademhalingsproblemen) was zeer onzeker.

Er was zeer weinig informatie beschikbaar over ongewenste of schadelijke voorvallen.

Wat zijn de beperkingen van het bewijs?

De meeste onderzoeken gebeurden met weinig deelnemers en waren van slechte kwaliteit. Bovendien gaven niet alle onderzoeken informatie over de deelnemers, de behandelingen en de resultaten. Daarom hebben we weinig vertrouwen in het bewijs.

Hoe up-to-date is het bewijs?

Het bewijs is up-to-date tot 26 september 2025.