Wat zijn de voordelen en risico’s van een injectie met botox A bij de behandeling van aanhoudende nekpijn?

Belangrijkste boodschappen

• In vergelijking met een placebo zoutoplossing (injectie met steriel water zonder werkzame stof) vermindert botox A de pijn op korte termijn mogelijk lichtjes (6%). Dit effect blijft op lange termijn niet behouden. Mensen rapporteren mogelijk zowel op korte als op lange termijn een succesvol behandelresultaat (20%) Er is mogelijk geen verbetering in het vermogen om dagelijkse activiteiten uit te voeren, of het gezondheidsgerelateerde welzijn. De kans op milde bijwerkingen, zoals pijn op de injectieplaats, vermoeide spieren, algemene pijnklachten of hoofdpijn die tot drie weken kan aanhouden, ligt mogelijk 16% hoger.

• De fabrikanten van botox A financierden een deel van de studies. Dat kan invloed hebben gehad op de studies en de voordelen van deze behandeling hebben overschat.

• Toekomstige studies zouden groter moeten zijn, beter moeten worden uitgevoerd en langer moeten duren. De studies zouden onafhankelijk moeten worden gefinancierd.

Wat is botox A?

Botox A is een neurotoxine (chemische stof) die bepaalde spieren tijdelijk verzwakt of verlamt of bepaalde zenuwen blokkeert. Botox A wordt in triggerpoints geïnjecteerd. Triggerpoints zijn zeer gevoelige plekken (knopen) in gespannen spierstrengen van skeletspieren. Ze kunnen pijn veroorzaken op een andere plaats in het lichaam dan waar het probleem zit. Dat noemt men uitstralende pijn.

Botox A kan mogelijk helpen bij aanhoudende nekpijn door de spanning en krampen in de spieren en hiermee gepaard gaande pijnsignalen te verminderen.

Mensen kunnen last krijgen van milde en kortdurende bijwerkingen, zoals kleine pijnlijke of gevoelige plekken. In zeldzame gevallen kan een ernstige levensbedreigende allergische reactie optreden.

Wat wilden we onderzoeken?

We wilden nagaan of een injectie met botox A bij mensen met aanhoudende nekpijn beter was dan een injectie met een placebo zoutoplossing (injectie met steriel water zonder werkzame stof) om:

• de pijn te verlichten;

• de fysieke functie (in staat zijn om dagelijkse activiteiten uit te voeren) te verbeteren;

• het gezondheidsgerelateerd welzijn te bevorderen;

• ervoor te zorgen dat mensen hun behandeling als succesvoller ervaren;

• de tevredenheid van patiënten te verbeteren.

Nekpijn kan samengaan met klachten die vanuit de nek uitstralen naar het hoofd, de bovenrug en de arm. Nekpijn kan voorkomen met of zonder myofasciale pijn (gevoelige knopen in gespannen spierstrengen), geleidelijke veranderingen door slijtage, whiplashklachten en hoofdpijn die vanuit de nek ontstaat.

We wilden ook weten of botox A bijwerkingen veroorzaakte.

Wat hebben we gedaan?

We zochten naar studies die medische injecties met botox A vergeleken met een placebo. We vergeleken de resultaten van deze studies en vatten ze samen. Daarna bepaalden hoe zeker we zijn van het bewijs op basis van factoren zoals de gebruikte onderzoeksmethoden, verschillen in dosering, de mate waarin de resultaten van de studies overeenkwamen en de grootte van de studies.

Wat hebben we gevonden?

We vonden 16 studies waaraan 855 mensen met aanhoudende nekpijn deelnamen (met myofasciale pijn, aandoeningen als gevolg van whiplash of hoofdpijn die voortkomt uit de nek). De deelnemers waren tussen 18 en 80 jaar oud. Meer dan de helft (64%) was vrouw. De meeste studies hadden een looptijd van 3 tot 12 weken; slechts twee studies duurden 24 weken of langer. Ze werden uitgevoerd in pijncentra in ziekenhuizen, chirurgische afdelingen en universiteiten in Noord- en Midden-Amerika, Europa, het Midden-Oosten en Azië. De meeste studies beschreven resultaten op korte termijn (tot drie maanden). De totale dosis botox A varieerde van 10 tot 400 eenheden en werd ingespoten in 1 tot 10 triggerpoints.

Belangrijkste resultaten

Bij mensen met aanhoudende nekpijn die met botox A werden behandeld, in vergelijking met een placebogroep:

• treedt mogelijk een lichte verbetering van de pijn op op korte termijn (6%; 12 studies, 393 deelnemers), maar deze veranderingen maken mogelijk in het dagelijkse leven weinig verschil. De waargenomen vermindering van de pijn blijft mogelijk niet behouden op lange termijn;

• er is mogelijk weinig tot geen voordeel voor het dagelijkse functioneren (2%; 3 studies, 76 personen) of voor het gezondheidsgerelateerde welzijn, maar we hebben weinig vertrouwen in dit bewijs;

• het is mogelijk dat deelnemers hun behandeling iets succesvoller ervoeren, zowel op korte termijn (20%; 1 studie, 19 personen) als op lange termijn (20%; 1 studie, 31 personen);

• het risico op milde bijwerkingen zoals pijn op de injectieplaats, vermoeide spieren, spierpijn of algemene hoofdpijn ligt mogelijk 16% hoger dan met een placebo. Deze bijwerkingen houden mogelijk tot drie weken aan.

Geen enkele studie beoordeelde de tevredenheid van patiënten.

Wat zijn de beperkingen van het bewijs?

We hebben weinig vertrouwen in het bewijs om verschillende redenen.

• Het meeste bewijs ging over effecten op korte termijn, waardoor we niet weten wat de effecten op lange termijn zijn.

• De meeste studies werden bovendien gefinancierd door farmaceutische bedrijven. Daardoor werden de voordelen van botox A mogelijk overschat.

• De onderzoeksmethoden in verschillende studies hebben waarschijnlijk tot fouten geleid. Dat komt onder meer door de manier waarop deelnemers in de behandelingsgroepen werden ingedeeld en doordat deelnemers mogelijk wisten welke behandeling ze kregen.

• De studies gebruikten verschillende doseringen van botox A. Het is bijgevolg moeilijk om de resultaten met elkaar te vergelijken.

Toekomstige studies zouden onafhankelijk moeten worden gefinancierd, betrouwbaardere methoden moeten gebruiken en de resultaten op lange termijn moeten beschrijven.

Hoe up-to-date is dit bewijs?

Het bewijs is up-to-date tot maart 2026. Dit literatuuroverzicht is een update van de vorige versie van 2011, met 10 nieuwe studies. We zien nu mogelijk een lichte verbetering van de pijn.