Kan lichaamsbeweging helpen bij de behandeling van depressie?

Belangrijkste boodschappen

• In vergelijking met geen therapie is bewegen mogelijk matig doeltreffend om symptomen van depressie te verminderen.

• Bewijs uit onderzoek suggereert dat er mogelijk weinig tot geen verschil is in de vermindering van depressieve klachten door lichaamsbeweging in vergelijking met therapie bij een psycholoog of antidepressiva. Deze conclusie is wel gebaseerd op enkele kleine studies.

• De studies bekeken de resultaten op het einde van de behandeling. De meeste studies volgden de deelnemers niet verder op lange termijn.

• Ongewenste effecten van beweging kwamen weinig voor en troffen slechts een klein aantal deelnemers.

Wat is depressie?

Depressie is een veelvoorkomende aandoening die wereldwijd meer dan 100 miljoen mensen treft. Depressie kan een grote invloed hebben op de lichamelijke gezondheid en de kwaliteit van leven van mensen.

Hoe wordt depressie behandeld?

Onderzoek toont dat zowel medicatie (antidepressiva) als gesprekstherapie bij een psycholoog (gericht op het veranderen van gedachten, gevoelens of gedrag) doeltreffend kunnen zijn bij de behandeling van depressie. Veel mensen kiezen er echter voor om alternatieve behandelingen te proberen. Sommige gezondheidsrichtlijnen raden lichaamsbeweging aan als alternatieve behandeling.

Wat wilden we onderzoeken?

We wilden nagaan of lichaamsbeweging depressieve klachten vermindert en de kwaliteit van leven verbetert bij mensen met depressie. Daarnaast wilden we weten hoe doeltreffend lichaamsbeweging is in vergelijking tot medicatie, therapie bij een psycholoog en alternatieve behandelingen. We wilden ook onderzoeken of lichaamsbeweging bijwerkingen veroorzaakt en of de voordelen van lichaamsbeweging opwegen tegen de kosten. Dit literatuuroverzicht is een bijgewerkte versie van het literatuuroverzicht uit 2013.

Wat hebben we gedaan?

We zochten naar gerandomiseerde gecontroleerde studies die nagingen of lichaamsbeweging een doeltreffende behandeling is voor depressie bij volwassenen van 18 jaar en ouder. Gerandomiseerde gecontroleerde studies zijn studies waarbij mensen willekeurig aan verschillende behandelingsgroepen worden toegewezen. De studies moesten lichaamsbeweging vergelijken met een andere actieve behandeling, zoals medicatie of therapie bij een psycholoog, of met een niet-actieve behandeling, zoals geen behandeling, een wachtlijst of een placebo (een placebo is een niet-werkzame behandeling die lijkt op een echte behandeling). Alle studies moesten gaan over volwassenen met de diagnose depressie en hun fysieke activiteit moest voldoen aan onze definitie van ‘lichaamsbeweging’.

We hebben de resultaten van de studies beschreven, beoordeeld en samengevat. We beoordeelden hoe betrouwbaar het wetenschappelijk bewijs is op basis van factoren zoals de grootte van de studies en de gebruikte onderzoeksmethoden. We zochten in medische databanken naar studies tot november 2023.

Wat hebben we gevonden?

We vonden 73 studies waaraan minstens 4.985 volwassenen met depressie deelnamen. In sommige studies was het risico op vertekende resultaten groot, waardoor we minder vertrouwen hebben in de bevindingen.

Lichaamsbeweging vermindert mogelijk depressieve klachten in vergelijking met geen behandeling, al is het effect op lange termijn onzeker.

Er is waarschijnlijk weinig tot geen verschil in depressieve klachten tussen mensen die aan lichaamsbeweging doen en mensen die therapie volgen bij een psycholoog. Er is mogelijk weinig tot geen verschil in depressieve klachten tussen mensen die bewegen en mensen die antidepressiva nemen.

De verschillende behandelingen lijken even goed aanvaard te worden. Dat werd gemeten op basis van het aantal deelnemers dat de studie afmaakte.

De voordelen van lichaamsbeweging in vergelijking met geen therapie, therapie bij een psycholoog of medicatie op de kwaliteit van leven zijn niet eenduidig en onzeker.

Bijwerkingen van lichaamsbeweging kwamen weinig voor. De kleine groep deelnemers die bijwerkingen ondervond, meldde meestal spier- en gewrichtsklachten of een verergering van de depressie.

Wat zijn de beperkingen van het bewijs?

Veel studies telden maar een beperkt aantal deelnemers en hadden vertekende resultaten door de manier waarop ze werden uitgevoerd. De meeste studies onderzochten bovendien alleen de effecten van lichaamsbeweging op korte termijn. Door deze beperkingen hebben we minder vertrouwen in de bevindingen van het literatuuroverzicht. Toekomstig onderzoek moet de kwaliteit van de studies verbeteren. Die studies zouden moeten nagaan welke vormen van lichaamsbeweging het best werken voor verschillende mensen. Daarnaast is het belangrijk dat studies verschillende groepen mensen opnemen, zodat ook rekening kan worden gehouden met verschillen in toegang tot gezondheidszorg.