پیامهای کلیدی
-
این مرور بهروزشده، محلولهای ویژه (محیطهای کشت) را ارزیابی کرد که برای کمک به رشد جنین در درمانهای فناوری کمکباروری (assisted reproduction technology; ART) برای زنانی که نمیتوانند بهطور طبیعی باردار شوند، استفاده میشوند. در حال حاضر، ما نمیدانیم کدام محیط کشت بهترین شانس تولد یک نوزاد زنده را فراهم میکند. یک مطالعه نشان داد که یک محیط کشت جنین بهنام G5 احتمالا منجر به زندهزایی بیشتری نسبت به محیطی بهنام HTF میشود، اما مطالعات دیگر تفاوتهای بارزی را در میزان موفقیت میان محیطهای کشت مختلف نشان ندادند.
-
شواهد محدود است زیرا مطالعات، محیطهای کشت مختلفی را آزمایش کردند و نتایج آنها قابل ترکیب نبودند. بسیاری از مطالعات نقاط ضعفی داشتند، مانند تعداد کم افراد شرکتکننده. برای یافتن اینکه کدام محیط کشت جنین بهترین عملکرد را دارد، انجام مطالعات بیشتر و با طراحی خوب مورد نیاز است.
محیط کشت جنین چیست؟
زنی که نمیتواند بهطور طبیعی باردار شود، ممکن است از فناوری کمکباروری (ART) مانند IVF (لقاح آزمایشگاهی) استفاده کند که در آن تخمکها توسط اسپرم خارج از بدن بارور میشوند. حمایت از جنینی که این روش ایجاد میکند تا رشد کند (کشت)، بخش بسیار مهمی از درمان IVF است. جنین در محلول مخصوصی بهنام محیط کشت جنین قرار داده میشود. این محیط کشت مواد مغذی را فراهم میکند و به جنین کمک میکند تا در آزمایشگاه رشد کند، تا زمانی که به رحم منتقل شود یا برای استفادههای بعدی منجمد شود. محیطهای کشت جنین بسیار متنوعی وجود دارند.
چرا در مورد اینکه کدام محیط کشت بهترین عملکرد را دارد، هیچ توافقی وجود ندارد؟
در حال حاضر هیچ توافق روشنی در مورد اینکه کدام نوع محیط کشت جنین بهترین و بیشترین شانس داشتن نوزاد زنده را فراهم میکند، وجود ندارد. تحقیقات موجود، اطلاعات کافی و قابل اعتمادی را برای انتخاب واضح یک محیط کشت بر دیگری ارائه نمیدهند. این امر باعث میشود پزشکان و بیماران در انتخاب گزینه مناسب دچار مشکل شوند.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم انواع مختلف محیطهای کشت جنین انسان، بر احتمال بچهدار شدن یا بارداری ادامهدار (بارداری که با ضربان قلب در سونوگرافی تائید میشود) برای زنان تحت درمان IVF، تاثیر میگذارد یا خیر.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که محیطهای مختلف کشت جنین موجود را برای استفاده در طول درمانهای IVF مقایسه کردند. ما نتایج مطالعات را برای تمام مواردی که فکر میکردیم مهم هستند، بررسی کردیم. قابلیت اطمینان یا اعتبار هر مطالعه را براساس نحوه طراحی و انجام آن در نظر گرفتیم. در مورد میزان اطمینان خود به شواهد مربوط به هر معیار مهم، قضاوت کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
ما 26 مطالعه مرتبط را یافتیم که هشت مورد از آنها مهمترین معیارها، مانند زندهزایی (live birth) یا بارداری ادامهدار (ongoing pregnancy)، را ارزیابی کردند. پنج مطالعه دیگر در حال انجام هستند و 60 مطالعه وجود دارند که نتوانستهایم آنها را در این فهرست بگنجانیم زیرا فقط بهصورت خلاصههای کوتاه و بدون اطلاعات کافی منتشر شدهاند. ترکیب نتایج هیچیک از مطالعات امکانپذیر نبود زیرا هیچ دو مطالعهای محیط کشت یکسانی را مقایسه نکردند.
نتایج اصلی
هشت مطالعه (3315 زن) از 26 مطالعهای که در این مرور وارد شدند، زندهزایی یا بارداری ادامهدار را گزارش کردند.
اکثر مطالعات تفاوت بارزی را میان محیطهای کشت مورد مقایسه نیافتند. بااینحال، دو مطالعه بزرگ، تفاوتهایی را یافتند که میتوانند مهم باشند.
یک مطالعه (836 زن) نشان داد که احتمال زندهزایی با G5 در مقایسه با HTF به میزان 6% بیشتر است. مطالعه دیگر نشان داد که احتمال زندهزایی با EmbryoAssist بههمراه GM-CSF (با HSA پائین (غلظت پائین پروتئینی در خون بهنام آلبومین)) در مقایسه با نسخهای از EmbyroAssist بدون GM-CSF (743 زن) ممکن است به میزان 6% بیشتر باشد، اما ما در مورد این نتیجه بسیار نامطمئن هستیم، به خصوص به این دلیل که درمان در طول مطالعه تغییر کرد.
همین مطالعات تفاوتهایی را در میزان بارداریهای ادامهدار نشان دادند. یکی از آنها (836 زن) نشان داد که G5 در مقایسه با HTF احتمال بارداری ادامهدار را احتمالا افزایش میدهد. مطالعه دیگر (743 زن) نشان داد که EmbryoAssist بههمراه GM-CSF (HSA پائین) در مقایسه با EmbryoAssist بدون GM-CSF ممکن است احتمال بارداری ادامهدار را افزایش دهد، اما در مورد این نتیجه بسیار نامطمئن هستیم.
شواهد بسیار محدود و نامشخص است، و ما نتوانستیم نتایج حاصل از مطالعات مختلف را با هم ترکیب کنیم. برای تائید یافتهها و تعیین اینکه محیط کشت خاصی موفقیت درمان را بهبود میبخشد یا خیر، انجام مطالعات بیشتر با طراحی خوب مورد نیاز است.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
-
بسیاری از مطالعات فقط شامل تعداد کمی از زنان بودند.
-
برخی از مطالعات در نحوه طراحی خود مشکلاتی داشتند.
-
چند مطالعه، تخمکها یا جنینها (بهجای زنان) را به گروههای مورد مقایسه اختصاص دادند، یا جنینها را از گروههای مطالعه مختلف به یک زن منتقل کردند.
-
بیشتر مطالعات، ترکیبات موجود در محیط کشت را به وضوح توصیف نکردهاند.
-
بسیاری از مطالعات تمام معیارهای مهم را گزارش نکردند.
در مجموع، شواهد عمدتا بسیار نامطمئن بودند، زیرا:
-
این مطالعات قابل ترکیب با یکدیگر نبودند؛
-
نتایج مطالعات دقیق نبودند؛ و
-
نتایج مطالعات همیشه به روش درستی به دست نیامدند.
شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
این مرور، نسخه منتشرشده آن را در سال 2015 بهروز میکند. شواهد تا 28 آگوست 2025 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
به لحاظ تجاری، محیطهای بسیاری برای کشت جنینهای انسانی پیش از لانهگزینی (pre-implantation) در سیکلهای فناوری کمک باروری (ART؛ Assisted Reproductive Technology) وجود دارند. مشخص نیست که کدام محیط کشت بهترین نرخ موفقیت را پس از ART فراهم میآورد.
اهداف
ارزیابی مزایا و خطرات محیطهای کشت مختلف جنین انسانی پیشاز لانهگزینی که برای لقاح آزمایشگاهی (in vitro fertilization; IVF) و چرخههای تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی (intracytoplasmic sperm injection; ICSI)، از جمله تزریق اسپرم انتخابشده از نظر مورفولوژیکی به داخل سیتوپلاسم (intracytoplasmic morphologically selected sperm injection; IMSI)، استفاده میشوند.
روشهای جستوجو
ما در 28 آگوست 2025، پایگاه ثبت کارآزماییهای تخصصی گروه زنان و باروری در کاکرین، پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین (CENTRAL)، MEDLINE؛ Embase؛ PsycINFO، بانکهای اطلاعاتی پایگاه ثبت تحقیقات ملی، پایگاه ثبت کارآزماییهای بالینی شورای تحقیقات پزشکی و NHS Centre for Reviews and Dissemination را جستوجو کردیم. ما همچنین فهرست منابع تمام مطالعات اولیه شناختهشده، مقالات مروری، استنادات به مقالات مرتبط و چکیدههای جلسات علمی مهم را بررسی کردیم و برای شناسایی مطالعات بیشتر با متخصصان این حوزه تماس گرفتیم.
معیارهای انتخاب
تمامی کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشدهای را وارد کردیم که زنان، اووسیتها یا جنینها را تصادفیسازی کرده و هر دو نوع محیط کشت تجاری در دسترس را برای جنینهای انسانی پیش از لانهگزینی در برنامههای IVF و ICSI مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم مطالعات را انتخاب کردند، خطر سوگیری (bias) را بررسی کرده و اطلاعات را استخراج کردند. در جایی که نیاز بود، از محققان کارآزماییها اطلاعات بیشتر را درخواست کردیم. کیفیت شواهد را با استفاده از روش درجهبندی توصیهها، ارزیابی، ارتقا و بررسی (GRADE؛ Grades of Recommendation, Assessment, Development and Evaluation) بررسی کردیم. پیامد اولیه مطالعه مروری، تولد زنده یا تداوم بارداری بود.
نتایج اصلی
در این مطالعه مروری، 32 مطالعه را وارد کردیم. هفده مطالعه (3666 مورد) زنان، سه مطالعه (1018 مورد) سیکلها و دوازده مطالعه (بیش از 15230 مورد) اووسیتها را تصادفیسازی کردند. به دلیل اینکه در هر مطالعهای از محیط کشتهای مختلف استفاده شد، امکان یکی کردن اطلاعات نبود.
فقط هفت مطالعه، تولد زنده و ادامه بارداری را گزارش کردند. چهار مورد از این مطالعات، هیچ تفاوتی را میان محیط کشتهای مقایسهشده برای انتقال جنین سه روزه و پنج روزه، نیافتند. اطلاعات مطالعه پنجم قابل اعتماد نبودند.
شش مطالعه، نرخ بارداری بالینی را گزارش کردند. یکی از این سه مطالعه، تفاوتی را میان محیطهای مختلف مقایسهشده یافت، که نشان میداد برای انتقال جنین در مرحله کلیواژ (cleavage-level)، محیط Quinn's Advantage با نرخهای بالاتر بارداری بالینی نسبت به محیط G5 همراه بود (نسبت شانس (OR): 1.56؛ %95 فاصله اطمینان (CI): 1.12 تا 2.16؛ 692 زن). این مطالعه فقط به صورت چکیده در دسترس بود و سطح کیفیت شواهد آن پائین ارزیابی شد.
با در نظر گرفتن عوارض جانبی، سه مطالعه بارداریهای چند قلویی و شش مطالعه، تعداد سقطها را گزارش کردند. هیچ یک از آنها، شواهدی را دال بر تفاوت میان محیط کشت استفادهشده، نشان ندادند. هیچ یک از مطالعات در مورد سلامت نوزادان گزارشی را ارائه نکردند.
اکثر مطالعات (22/32) منبع حمایت مالی خود را گزارش نکرده و هیچ یک روششناسی (methodology) خود را به تفصیل شرح ندادند. سطح کیفیت کلی شواهد تقریبا برای تمامی مقایسهها بسیار پائین در نظر گرفته شد، و محدودیتهای اصلی شامل عدم دقت (imprecision) و ارائه گزارش ضعیف از روشهای مطالعه بود.
نتیجهگیریهای نویسندگان
محیطهای کشت جنین برای رشد جنین و موفقیت بعدی چرخههای لقاح آزمایشگاهی مهم هستند. بهدلیل وجود عوامل زیادی که در ارزیابی کارایی محیط کشت جنین دخیل هستند، تعیین اینکه مناسبترین آنها کدام است، چالشبرانگیز بوده است. مطالعات متعددی انجام شدهاند، اما هیچ دو مطالعهای که از طراحی مناسب استفاده کرده و پیامدهای بالینی را ارزیابی کرده باشند، محیطهای کشت یکسانی را مقایسه نکردهاند.
یک مطالعه نشان داد که محیط کشت G5 در مقایسه با محیط کشت HTF احتمالا میزان زندهزایی تجمعی را افزایش میدهد؛ بااینحال، شواهد کلی همچنان محدود و متناقض است.
ما نتیجه میگیریم که شواهد کافی برای حمایت یا رد استفاده از هرگونه محیط کشت خاص برای کشت جنین انسان وجود ندارد. به انجام کارآزماییهای خوب و تصادفیسازی بیشتری نیاز است.
حمایت مالی
این مرور کاکرین، منبع حمایت مالی اختصاصی نداشت.
ثبت
پروتکل (2009) DOI: 10.1002/14651858.CD007524
مرور اصلی (2015) DOI: 10.1002/14651858.CD007876.pub2
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
