پیام‌های کلیدی
مصرف آنتی‌بیوتیک یک ساعت پیش‌از کاشت ایمپلنت دندان احتمالا خطر شکست زودهنگام ایمپلنت را در شرایط معمول کاهش می‌دهد. این مزیت عمدتا مبتنی بر مطالعاتی است که از یک‌دوز واحد آموکسی‌سیلین پیش‌از جراحی، اغلب 2 گرم، یک ساعت پیش‌از قرار دادن ایمپلنت، استفاده کردند. براساس شواهد موجود، حدود 19 نفر باید آنتی‌بیوتیک دریافت کنند تا از شکست زودهنگام ایمپلنت در یک نفر پیشگیری شود.
ما نمی‌دانیم که مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها برای دوره‌های طولانی‌تر، مصرف آنها قبل یا پس‌از جراحی، یا استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های دیگر غیر از آموکسی‌سیلین، مزایای بیشتری دارند یا خیر. شواهد مربوط به عوارض جانبی نامشخص است زیرا آنها نادر بوده و لزوما همیشه گزارش نمی‌شوند.
برای درک بهتر تاثیرات تجویز آنتی‌بیوتیک‌ها در حوالی زمان انجام جراحی ایمپلنت دندان، به‌ویژه هنگامی که ایمپلنت بلافاصله پس‌از کشیدن دندان قرار می‌گیرد، انجام مطالعات بیشتری مورد نیاز است. مطالعات می‌بایست تجویز پیش‌از جراحی یک‌دوز واحد از آنتی‌بیوتیک‌ها را با درمان طولانی‌مدت‌‌تر یا مکرر مقایسه کنند. مقایسه آنتی‌بیوتیک‌های رایج مانند آموکسی‌سیلین و کلیندامایسین نیز مفید خواهد بود.
ایمپلنت‌های دندانی چه هستند، و چرا مصرف آنتی‌بیوتیک برای آنها می‌تواند مفید باشد؟
ایمپلنت‌های دندانی برای جایگزینی دندان‌های ازدست‌رفته و پشتیبانی از روکش، بریج یا دندان مصنوعی استفاده می‌شوند. در طول کاشت ایمپلنت، باکتری‌ها می‌توانند وارد محل جراحی شوند. اگر محل اطراف ایمپلنت عفونی شود، درمان دشوار است و اغلب برداشتن ایمپلنت لازم خواهد بود.
گاهی قبل یا پس‌از جراحی، آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود تا خطر ایجاد عفونت کاهش یابد. بااین‌حال، آنها می‌توانند عوارض جانبی را نیز ایجاد کنند، از نشانه‌های خفیف گرفته تا واکنش‌های آلرژیک شدید. همچنین، استفاده گسترده از آنها به مقاومت آنتی‌بیوتیکی کمک می‌کند، یعنی باکتری‌ها تغییر کرده و رشد می‌کنند، به‌طوری‌که آنتی‌بیوتیک‌هایی که قبلا به‌طور موثر آنها را درمان می‌کردند، دیگر اثربخش نیستند. به همین دلایل، استفاده معمول از آنتی‌بیوتیک‌ها برای قرار دادن ایمپلنت دندان هم‌چنان بحث‌برانگیز است.
ما به دنبال چه یافته‌ای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در حوالی زمان کاشت ایمپلنت دندان:
شکست ایمپلنت و شکست دندان مصنوعی را کاهش می‌دهد یا خیر؛
عفونت‌های پس‌از جراحی را کاهش می‌دهد یا خیر؛
عوارض جانبی را ایجاد می‌کند یا خیر.
ما خواستیم بدانیم که تاثیرات آنتی‌بیوتیک‌ها براساس موارد زیر متفاوت هستند یا خیر:
آنتی‌بیوتیک‌ها در مقایسه با دارونما (درمان ساختگی) یا عدم مصرف آنتی‌بیوتیک؛
دوزهای مختلف یا مدت زمان‌های مختلف مصرف یک آنتی‌بیوتیک مشابه؛
تجویز دوز یکسانی از آنتی‌بیوتیک یکسان در زمان‌های مختلف؛
آنتی‌بیوتیک‌های مختلف.
ما چه‌کاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که در آنها بزرگسالانی که ایمپلنت دندانی را بدون افزودن بافت استخوانی (اقدامات تقویت استخوان (bone augmentation)) دریافت کردند، به‌صورت تصادفی به دو گروه دریافت آنتی‌بیوتیک یا عدم دریافت آنتی‌بیوتیک، یا دریافت رژیم‌های آنتی‌بیوتیکی مختلف تقسیم شدند. نتایج مطالعات را مقایسه و جمع‌بندی کرده و میزان اطمینان خود را به شواهد، براساس عواملی مانند روش‌های انجام و حجم‌نمونه مطالعه، رتبه‌بندی کردیم.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
تعداد 15 مطالعه را شامل 2874 نفر یافتیم. این مطالعات در اروپا (ایتالیا، اسپانیا، بلژیک، ایرلند و سوئد)، ایالات متحده آمریکا، کانادا، برزیل، ایران و عربستان سعودی، بین سال‌های 2008 و 2024 منتشر شدند.
مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در مقایسه با دارونما یا عدم مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها
افرادی که آنتی‌بیوتیک را یک ساعت پیش‌از قرار دادن ایمپلنت دندان دریافت کردند، احتمالا کمتر از افراد در گروه دارونما یا گروهی که هیچ آنتی‌بیوتیکی را دریافت نکردند، دچار شکست زودهنگام ایمپلنت شدند (10 مطالعه، 1919 نفر). این بدان معناست که حدود 80 مورد از 1000 نفری که آنتی‌بیوتیک مصرف نکردند، در مقایسه با حدود 27 مورد از 1000 نفری که آنتی‌بیوتیک دریافت کردند، دچار شکست ایمپلنت شدند.
آنتی‌بیوتیک‌ها احتمالا شکست دندان‌های مصنوعی (9 مطالعه، 1864 نفر) و عفونت‌های پس‌از جراحی (10 مطالعه، 1919 نفر) را کاهش می‌دهند.
یک دوز در مقابل دوزهای متعدد آنتی‌بیوتیک‌ها
ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت میان بین مصرف یک‌دوز آنتی‌بیوتیک و دوزهای متعدد آن در شکست ایمپلنت (5 مطالعه، 760 نفر) یا عفونت‌های پس‌از جراحی (5 مطالعه، 760 نفر) وجود داشته باشد.
شواهد مربوط به شکست دندان‌های مصنوعی بسیار نامشخص است.
مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها پیش‌از جراحی در مقایسه با پس‌از جراحی
شواهد مربوط به شکست ایمپلنت، شکست دندان مصنوعی و عفونت‌های پس‌از جراحی بسیار نامطمئن است.
آنتی‌بیوتیک‌های مختلف
ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت میان آموکسی‌سیلین و کلیندامایسین در شکست ایمپلنت، شکست دندان مصنوعی و عفونت‌های پس‌از جراحی وجود داشته باشد (1 مطالعه، 81 نفر).
عوارض جانبی
عوارض ناخواسته به ندرت رخ دادند و به‌طور متناقضی گزارش شدند. بیشتر آنها خفیف بودند (مانند اسهال)، اما یک مورد واکنش آلرژیک شدید گزارش شد که نیاز به بستری شدن در بیمارستان داشت. از آنجا که تعداد کمی از افراد دچار عوارض جدی شدند، ما نمی‌توانیم آسیب‌های نادر اما جدی را به‌طور قابل اعتمادی رد کنیم.
محدودیت‌های شواهد چه هستند؟
اطمینان ما به شواهد از متوسط تا بسیار پائین متغیر بود، زیرا برخی از مطالعات در روش‌های انجام خود مشکلاتی داشتند و در بسیاری از موارد، شواهد براساس تعداد کمی از رویدادها به دست آمدند.
این شواهد تا چه زمانی به‌روز است؟
این مرور تا 19 نوامبر 2025 به‌روز است.
مطالعه چکیده کامل
پیشینه
برخی از موارد شکست ایمپلنت دندانی ممکن است به علت آلودگی باکتریایی هنگام جایگذاری ایمپلنت رخ دهد. درمان عفونت‌های اطراف بیومتریال‌ها دشوار است، و تقریبا تمام ایمپلنت‌های عفونی شده را باید خارج کرد. به‌طور کلی، استفاده از پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی در عمل جراحی فقط در بیماران در معرض خطر اندوکاردیت عفونی؛ مواقعی که پاسخ میزبان کاهش یافته؛ مواقعی که عمل جراحی در محل آلوده انجام می‌گیرد؛ در موارد مداخلات جراحی گسترده و طولانی‌مدت؛ و در مواقعی که مواد خارجی بزرگ کاشته می‌شود، انجام می‌گیرد. رژیم‌های درمانی مختلفی از آنتی‌بیوتیک سیستمیک پروفیلاکتیک برای به حداقل رساندن عفونت‌های پس از جایگذاری ایمپلنت دندانی پیشنهاد شده است. پروتکل‌های جدیدتر، در مواقع لزوم مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، دوره‌های پروفیلاکسی یا پیشگیرانه کوتاه‌مدت را توصیه کرده‌اند. با تجویز آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است عوارض جانبی رخ دهند که این عوارض می‌توانند از اسهال تا واکنش‌های آلرژیک تهدید کننده زندگی متفاوت باشند. یکی دیگر از نگرانی‌های عمده در ارتباط با استفاده گسترده از آنتی‌بیوتیک‌ها، شناسایی و انتخاب باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک است. استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های پروفیلاکتیک در دندانپزشکی ایمپلنت مورد بحث است.
اهداف
ارزیابی تاثیرات مفید یا مضر آنتی‌بیوتیک‌های پیشگیرانه سیستمیک در زمان جایگذاری ایمپلنت دندانی که تحت جراحی همزمان تقویت استخوان قرار نمی‌گیرند، در مقابل عدم تجویز آنتی‌بیوتیک یا دارونما (placebo)، و در صورت مفید بودن آنتی‌بیوتیک‌ها، تعیین اینکه کدام نوع، دوز و مدت زمان مصرف موثرتر است.
روش‌های جست‌وجو
پایگاه مرکزی ثبت کارآزمایی‌های کنترل شده کاکرین (CENTRAL)؛ MEDLINE؛ Embase؛ WHO ICTRP و ClinicalTrials.gov را از ژانویه 2013 تا 19 نوامبر 2025 جست‌وجو کردیم.
معیارهای انتخاب
کارآزمایی‌های بالینی و کنترل‌شده (RCTs؛ Randomised controlled clinical trials) با پیگیری حداقل سه ماه، که به مقایسه تجویز رژیم‌های درمانی مختلف آنتی‌بیوتیک پروفیلاکتیک در مقایسه با عدم تجویز آنتی‌بیوتیک در افراد دریافت کننده جایگذاری ایمپلنت دندانی پرداختند. معیارهای پیامد عبارت بودند از شکست‌های پروتز، شکست ایمپلنت، عفونت‌های پس از عمل جراحی و عوارض جانبی (گوارشی، حساسیت شدید، و غیره).
گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها
غربالگری مطالعات واجد شرایط، ارزیابی خطر سوگیری (bias) کارآزمایی‌ها و استخراج داده‌ها به‌صورت تکراری و مستقل از هم توسط دو نویسنده مرور انجام شد. نتایج به‌صورت خطرات نسبی (RRs) با استفاده از مدل اثرات تصادفی برای پیامدهای دو حالتی با 95% فواصل اطمینان (CI) بیان شد. ناهمگونی مطالعات با توجه به هر دو عامل بالینی و روش‌شناختی مورد بررسی قرار گرفت.
نتایج اصلی
شش RCT با 1162 شرکت‌کننده وارد شدند: سه کارآزمایی برای مقایسه تجویز 2 گرم آموکسی‌سیلین پیش از عمل جراحی در مقابل دارونما (927 شرکت‌کننده)، یک کارآزمایی برای مقایسه تجویز 3 گرم آموکسی‌سیلین پیش از عمل جراحی در مقابل دارونما (55 شرکت‌کننده)، یک کارآزمایی برای مقایسه تجویز 1 گرم آموکسی‌سیلین پیش از عمل جراحی به علاوه تجویز 500 میلی‌گرم آموکسی‌سیلین به میزان چهار بار در روز به مدت دو روز در مقابل عدم تجویز آنتی‌بیوتیک (80 شرکت‌کننده)، و یک کارآزمایی برای مقایسه چهار گروه زیر: (1) تجویز 2 گرم آموکسی‌سیلین پیش از عمل؛ (2) تجویز 2 گرم آموکسی‌سیلین پیش از عمل به علاوه تجویز 1 گرم از آن به میزان دو بار در روز به مدت هفت روز؛ (3) تجویز 1 گرم آموکسی‌سیلین بعد از عمل به میزان دو بار در روز به مدت هفت روز، و (4) عدم تجویز آنتی‌بیوتیک (100 شرکت‌کننده). کیفیت بدنه شواهد به‌طور کلی در سطح متوسط بود. متاآنالیز شش کارآزمایی از نظر آماری تعداد بسیار قابل توجهی را از شرکت‌کنندگان نشان داد که در گروه عدم دریافت آنتی‌بیوتیک، دچار شکست ایمپلنت شدند (RR: 0.33؛ 95% CI؛ 0.16 تا 0.67؛ 0.002 = P value؛ ناهمگونی: Tau2= 0.00؛ Chi2= 2.87؛ df = 5؛ (P value: 0.57)؛ I2= 0%). اگر نرخ شکست ایمپلنت معادل 6% در شرکت‌کنندگان بدون دریافت آنتی‌بیوتیک‌ها باشد، تعداد مورد نیاز درمان برای یک پیامد مفید اضافی (NNTB) برای پیشگیری از شکست ایمپلنت در یک نفر معادل 25 است (95% CI؛ 14 تا 100). معنی‌داری آماری مرزی برای شکست پروتز (RR: 0.44؛ 95% CI؛ 0.19 تا 1.00)، بدون تفاوت آماری معنی‌دار برای عفونت‌ها (RR: 0.69؛ 95% CI؛ 0.36 تا 1.35)، یا عوارض جانبی (RR: 1؛ 95% CI؛ 0.06 تا 15.85) (فقط دو عارضه جانبی خفیف ثبت شد، یک مورد در گروه دارونما) وجود داشت. از آنجایی که هیچ عارضه‌ای (شکست ایمپلنت/پروتز، عفونت‌ها یا عوارض جانبی) در هیچ یک از 25 شرکت‌کننده وارد شده در هر یک از گروه‌های مطالعه رخ نداد، نمی‌توان هیچ اطلاعات قطعی را از تنها کارآزمایی‌ای که به مقایسه سه مدت زمان مختلف مصرف آنتی‌بیوتیک پروفیلاکتیک پرداخت، به دست آورد. هیچ یک از کارآزمایی‌ها، آنتی‌بیوتیک‌های مختلف یا دوزهای مختلف آنتی‌بیوتیک را مورد ارزیابی قرار ندادند.
نتیجه‌گیری‌های نویسندگان
استفاده پیشگیرانه از آنتی‌بیوتیک در زمان قرار دادن ایمپلنت دندان احتمالا شکست زودهنگام ایمپلنت را کاهش می‌دهد. این یافته عمدتا مبتنی بر کارآزمایی‌هایی است که مصرف یک‌دوز خوراکی آموکسی‌سیلین را پیش‌از جراحی (معمولا 2 گرم یک ساعت پیش‌از جراحی) با دارونما یا عدم مصرف آنتی‌بیوتیک مقایسه می‌کنند (تعداد افراد مورد نیاز برای درمان برای رسیدن به یک پیامد مفید بیشتر ≈ 19). استفاده پیشگیرانه از آنتی‌بیوتیک احتمالا شکست پروتز و عفونت‌های پس‌از جراحی را نیز کاهش می‌دهد. شواهد مربوط به عوارض جانبی بسیار نامشخص است زیرا این عوارض نادر بوده و به‌طور متناقضی گزارش شدند.
شواهد موجود برای تعیین رژیم درمانی مطلوب، از جمله رژیم‌های تک‌دوز در مقابل چنددوز، تجویز پیش‌از جراحی در مقابل پس‌از جراحی، یا اینکه آنتی‌بیوتیک‌هایی غیر از آموکسی‌سیلین مزایای بیشتری را ارائه می‌دهند یا خیر، کافی نیست.
وقوع یک واکنش آلرژیک که نیاز به بستری شدن در بیمارستان داشت، گزارش شد، که تاکید می‌کند پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی فقط باید زمانی استفاده شود که موثر بودن آن اثبات شده و از نظر بالینی توجیه‌پذیر باشد.
حمایت مالی
این مرور کاکرین (تا قسمتی) توسط دانشگاه Vita-Salute San Raffaele، میلان، تامین مالی شد.
ثبت
پروتکل (2003): doi.org/10.1002/14651858.CD004152.
مرور اولیه (2008): doi.org/1002/14651858.CD004152.pub2.
به‌روزرسانی مرور (2010): doi.org/10.1002/14651858.CD004152.pub3.
به‌روزرسانی مرور (2013): doi.org/10.1002/14651858.CD004152.pub4.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی می‌کند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمه‌های نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
