پیامهای کلیدی
بازتوانی قلبی ورزشمحور در مقایسه با عدم انجام ورزش ساختارمند برای افراد مبتلا به بیماری عروق کرونری قلب، حملات قلبی را کاهش میدهد، احتمالا میزان بستری شدن در بیمارستان را کم میکند و ممکن است خطر مرگومیر را اندکی کاهش دهد.
ورزش با بهبودی در حال عمومی تا 12 ماه مرتبط است و به نظر میرسد مقرونبهصرفه باشد.
مطالعات اخیر شامل تعداد بیشتر زنان، برنامههای خانگی و دیجیتال و بیشتر کشورها در سراسر جهان هستند.
بیماری عروق کرونری قلب چیست؟
بیماری عروق کرونری قلب (CHD) وضعیتی است که در آن عروق خونی اصلی قلب، اغلب بهدلیل رسوبات چربی، تنگ یا مسدود میشوند و جریان خون به قلب را کاهش میدهند. این بیماری علت اصلی مرگومیر در سراسر جهان است. به لطف پیشرفت در درمان، اکنون افراد بیشتری از CHD جان سالم به در میبرند و با تاثیرات مداوم آن زندگی میکنند. بسیاری از افراد مبتلا به CHD دچار نشانههایی مانند درد قفسه سینه (آنژین صدری) و تنگینفس حین فعالیت بدنی و خستگی میشوند. آنها همچنین ممکن است در معرض عوارض بعدی مانند حملات قلبی باشند.
بازتوانی قلبی ورزشمحور چیست؟
بازتوانی قلبی ورزشمحور بهگونهای طراحی شده است تا به افراد مبتلا به CHD کمک کند وضعیت خود را مدیریت کنند، سطح سلامت خود را بهبود بخشند و خطر مشکلات آینده را کاهش دهند. این مداخله شامل برنامههای ورزشی ساختارمند است که گاهی با آموزش یا حمایت روانی همراه میشود.
ما به دنبال چه یافتهای بودیم؟
هدف ما آن بود که بدانیم افراد مبتلا به CHD که در برنامههای بازتوانی قلبی ورزشمحور شرکت کردند، در مقایسه با افرادی که هیچ ورزش ساختاریافتهای را انجام ندادند، با موارد زیر مواجه شدند یا خیر:
خطر کمتر مرگومیر؛
حملات کمتر قلبی؛
نیاز کمتر به انجام اقدامات قلبی بیشتر (از جمله قرار دادن استنت (لولههای کوچکی که عروق خونی را باز نگه میدارند) یا جراحی بایپس (bypass))؛ و
میزان کمتر بستری شدن در بیمارستان.
ما همچنین علاقهمند به آن بودیم که بازتوانی قلبی ورزشمحور، سطح تندرستی افراد را بهبود میبخشد و مقرونبهصرفه است یا خیر.
ما چهکاری را انجام دادیم؟
ما به دنبال مطالعاتی بودیم که بازتوانی قلبی ورزشمحور را در مقایسه با عدم انجام ورزش ساختارمند برای بزرگسالان مبتلا به CHD بررسی کردند. افراد شرکتکننده در این مطالعات میبایست دچار حمله قلبی (انفارکتوس میوکارد)، تحت جراحی برای بازگرداندن جریان خون به قلب (بهعنوان مثال، بایپس عروق کرونر) یا آنژین صدری یا انسداد شریانها (بیماری عروق کرونری) بودند. ورزش میتوانست در بیمارستان، در جامعه یا در منازل افراد انجام شده باشد. مطالعات میبایست افراد را حداقل به مدت شش ماه پیگیری کرده بودند.
ما به چه نتایجی رسیدیم؟
تعداد 107 مطالعه را با 26,886 بیمار شناسایی کردیم. اکثر افراد در این مطالعات، دچار حمله قلبی شدند یا تحت جراحی بایپس یا روشی برای باز کردن عروق خونی تنگ یا مسدودشده در قلب (آنژیوپلاستی) قرار گرفته بودند. بیشتر مطالعات شامل مردان و زنان بودند، اما زنان فقط 17% از شرکتکنندگان مطالعه را تشکیل دادند.
پنجاه و دو مطالعه فقط ورزش را بررسی کردند. مطالعات باقیمانده، ورزش را همراه با درمان دیگری، مانند آموزش، یا حمایت روانشناختی یا اجتماعی، بررسی کردند. رایجترین ورزش، هوازی بود: دوچرخهسواری استاتیک؛ پیادهروی؛ یا تمرینات چرخشی (circuit training). فراوانی و شدت ورزش در مطالعات مختلف متفاوت بودند. بیست و هفت مطالعه به ورزش در منازل افراد پرداختند، که برخی از برنامهها از طریق یک برنامه تلفن همراه یا بهصورت آنلاین ارائه شدند. اغلب مطالعات، افراد را تا 12 ماه پیگیری کردند.
نتایج اصلی
بازتوانی قلبی ورزشمحور به مدت شش تا 12 ماه در مقایسه با عدم انجام ورزش ساختارمند:
احتمالا مرگومیر ناشی از هر علتی را کاهش میدهد (30 مطالعه، 10,391 بیمار) و ممکن است مرگومیر ناشی از علل قلبی را کم کند (20 مطالعه، 7277 بیمار). بهازای هر 125 بیماری که در بازتوانی قلبی ورزشمحور شرکت میکنند، احتمالا از یک مورد مرگومیر به هر دلیلی پیشگیری میشود. بهطور مشابه، بهازای هر 200 بیمار شرکتکننده، میتوان از یک مورد مرگومیر ناشی از علل قلبی پیشگیری کرد؛
منجر به کاهش قابل توجه در حملات قلبی میشود (25 مطالعه، 8584 بیمار). بهازای هر 71 بیماری که در بازتوانی قلبی ورزشمحور شرکت میکنند، از یک مورد حمله قلبی پیشگیری میشود؛
تفاوتی اندک تا عدم تفاوت را در نیاز به انجام اقدامات قلبی بیشتر (از جمله قرار دادن استنت یا جراحی بایپس) ایجاد میکند؛
احتمالا میزان کلی بستری شدن در بیمارستان را کاهش میدهد (21 مطالعه، 3868 بیمار) که در آن بهازای هر 17 بیماری که در بازتوانی ورزشمحور شرکت میکنند، احتمالا از یک مورد بستری شدن در بیمارستان پیشگیری میشود. همچنین ممکن است میزان بستری شدن در بیمارستان ناشی از مشکلات قلبی را کاهش دهد (6 مطالعه، 1550 بیمار).
شواهد نشان داد که افراد با ورزش، در مقایسه با عدم شرکت در یک برنامه ورزشی ساختارمند، حال عمومی بهتری داشتند.
براساس شواهد حاصل از هشت مطالعه، بازتوانی قلبی ورزشمحور مقرونبهصرفه است.
محدودیتهای شواهد چه هستند؟
ما به شواهد مربوط به حمله قلبی و نیاز به اقدامات قلبی بیشتر بسیار مطمئن هستیم. بااینحال، اعتماد ما به شواهد دیگر محدود است زیرا برخی از مطالعات از بهترین روشها برای انجام تحقیقات یا گزارش نتایج خود استفاده نکردند. برای مثال، ما نمیدانیم که افراد برنامههای ورزشی خود را چقدر خوب انجام دادند. در مجموع، هنوز تعداد زنان در این مطالعات کمتر از مردان است. بااینحال، بسیاری از مطالعات جدیدی را که یافتیم، در کشورهایی با سطح درآمد پائین و متوسط انجام شدند، بنابراین، نتایج ما ممکن است برای این کشورها بیشازپیش مرتبط باشد.
شواهد تا چه زمانی بهروز است؟
این مطالعه، نسخه قبلی منتشرشده را در سال 2021 بهروز میکند. شواهد تا مارچ 2026 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
پیشینه
بیماری عروق کرونر قلب (coronary heart disease; CHD) شایعترین علت مرگومیر در جهان است. با این حال، با کاهش نرخ مورتالیتی ناشی از CHD، تعداد فزایندهای از افراد مبتلا به این وضعیت ممکن است برای مدیریت نشانهها و پیشآگهی خود نیاز به پشتیبانی و حمایت داشته باشند. هدف از انجام توانبخشی قلبی (cardiac rehabilitation; CR) مبتنی بر ورزش، بهبود سلامت و پیامدها در افراد مبتلا به CHD است. این یک بهروزرسانی از مرور کاکرین است که پیش از این در سال 2016 منتشر شد.
اهداف
ارزیابی اثربخشی بالینی و مقرونبهصرفه بودن CR ورزشمحور (تمرین ورزشی بهتنهایی یا در ترکیب با مداخلات روانیاجتماعی/آموزشی) در مقایسه با کنترل «عدم انجام ورزش»، بر مرگومیر، عوارض و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت (health-related quality of life; HRQoL) در افراد مبتلا به CHD.
روشهای جستوجو
ما جستوجوهای انجامشده را در مرور قبلی کاکرین بهروز کردیم و در مارچ 2026 در CENTRAL؛ MEDLINE؛ Embase؛ Web of Science؛ CINAHL و دو مرکز ثبت کارآزماییهای بالینی به جستوجو پرداختیم.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترل شده (randomised controlled trials; RCTs) را درباره مداخلات مبتنی بر ورزش با حداقل شش ماه دوره پیگیری وارد کردیم که با گروه کنترل «عدم انجام ورزش» مقایسه شدند. جمعیت مورد مطالعه شامل مردان و زنان با سابقه قبلی انفارکتوس میوکارد (MI)، پیوند بایپس عروق کرونر (CABG) یا مداخله عروق کرونر از راه پوست (PCI)، یا مبتلا به آنژین صدری (angina pectoris)، یا بیماری عروق کرونر قلب بودند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
همه منابع شناسایی شده را بررسی کردیم، دادهها را استخراج کرده و خطر سوگیری (bias) را مطابق با روشهای کاکرین ارزیابی کردیم. متاآنالیز را بر اساس طول دوره پیگیری طبقهبندی کردیم: کوتاه-مدت (6 تا 12 ماه)؛ میان-مدت (> 12 تا 36 ماه)؛ و بلند-مدت (> 3 سال)، و از متا-رگرسیون برای بررسی اصلاح کنندههای بالقوه تاثیر درمان استفاده شد. از رویکرد درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (GRADE) برای پیامدهای اولیه در 6 تا 12 ماه (شایعترین نقطه زمانی پیگیری) استفاده شد.
نتایج اصلی
این مطالعه مروری، شامل 85 کارآزمایی بود که 23,430 فرد مبتلا به CHD را تصادفیسازی کرد. در آخرین بهروزرسانی، 22 کارآزمایی جدید (7795 شرکتکننده) شناسایی شدند. جمعیت مورد مطالعه عمدتا متشکل از بیماران پس از MI و پس از انجام برقراری مجدد خونرسانی یا revascularisation بوده، و میانگین سنی آنها در کارآزماییها در بازه 47 تا 77 سال قرار داشت.
طی دهه گذشته، میانه (median) درصد زنان مبتلا به CHD از 11% به 17% افزایش یافته، اما زنان هنوز هم درصد کمی را از کل شرکتکنندگان تشکیل میدهند (<15%). بیست-یک مورد از کارآزماییهای وارد شده در کشورهایی با سطح درآمد پائین و متوسط (LMICs) انجام شدند. بهطور کلی، کارآزماییها گزارشدهی ضعیفی داشتند، گرچه شواهدی مبنی بر بهبود در کیفیت گزارشها طی دهه اخیر دیده شد. میانه طولانی ترین زمان پیگیری 12 ماه (محدوده 6 ماه تا 19 سال) بود.
در پیگیری کوتاه-مدت (6 تا 12 ماه)، CR مبتنی بر ورزش احتمالا منجر به کاهش جزئی در مورتالیتی به هر علتی (خطر نسبی (RR): 0.87؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.73 تا 1.04؛ 25 کارآزمایی؛ شواهد با قطعیت متوسط)، کاهش عمده در MI (RR: 0.72؛ 95% CI؛ 0.55 تا 0.93؛ 22 کارآزمایی؛ تعداد افراد مورد نیاز جهت درمان تا حصول یک پیامد مثبت بیشتر (number needed to treat for an additional beneficial outcome; NNTB): 75؛ 95% CI؛ 47 تا 298؛ شواهد با قطعیت بالا) و کاهش زیاد در بستری شدن در بیمارستان به هر علتی (RR: 0.58؛ 95% CI؛ 0.43 تا 0.77؛ 14 کارآزمایی؛ NNTB: 12؛ 95% CI؛ 9 تا 21؛ شواهد با قطعیت متوسط) میشود. CR مبتنی بر ورزش تا 12 ماه پیگیری احتمالا منجر به تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در خطر مورتالیتی قلبیعروقی (RR: 0.88؛ 95% CI؛ 0.68 تا 1.14؛ 15 کارآزمایی؛ شواهد با قطعیت متوسط)، CABG (RR: 0.99؛ 95% CI؛ 0.78 تا 1.27؛ 20 کارآزمایی؛ شواهد با قطعیت بالا)، و PCI (RR: 0.86؛ 95% CI؛ 0.63 تا 1.19؛ 13 کارآزمایی؛ شواهد با قطعیت متوسط) میشود. در مورد تاثیرات CR مبتنی بر ورزش بر بستری شدن در بیمارستان ناشی از علل قلبیعروقی، با فاصله اطمینان گسترده که شامل منفعت و آسیب قابل توجه (RR: 0.80؛ 95% CI؛ 0.41 تا 1.59؛ شواهد با قطعیت پائین) بود، مطمئن نیستیم. شواهدی مبنی بر وجود ناهمگونی قابل توجه میان کارآزماییها برای بستریهای قلبیعروقی (I2 = 53%)، و سوگیری ناشی از کوچک بودن مطالعه برای بستری شدن در بیمارستان به هر دلیلی وجود داشت، اما نه برای پیامدهای دیگر.
در پیگیری میان-مدت، اگرچه ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در مورتالیتی به هر علتی (RR: 0.90؛ 95% CI؛ 0.80 تا 1.02؛ 15 کارآزمایی)، MI (RR: 1.07؛ 95% CI؛ 0.91 تا 1.27؛ 12 کارآزمایی )، PCI (RR: 0.96؛ 95% CI؛ 0.69 تا 1.35؛ 6 کارآزمایی)، CABG (RR: 0.97؛ 95% CI؛ 0.77 تا 1.23؛ 9 کارآزمایی)، و بستری شدن به هر علتی (RR: 0.92؛ 95% CI؛ 0.82 تا 1.03؛ 9 کارآزمایی) دیده شود، کاهش زیادی در مورتالیتی ناشی از حوادث قلبیعروقی رخ داد (RR: 0.77؛ 95% CI؛ 0.63 تا 0.93؛ 5 کارآزمایی). شواهد برای نشان دادن تفاوت در خطر بستری شدن ناشی از حوادث قلبیعروقی در بیمارستان نامشخص است (RR: 0.92؛ 95% CI؛ 0.76 تا 1.12؛ 3 کارآزمایی).
اگرچه CR مبتنی بر ورزش در پیگیری طولانی-مدت ممکن است تفاوتی اندک تا عدم تفاوت در مورتالیتی به هر علتی بر جای بگذارد (RR: 0.91؛ 95% CI؛ 0.75 تا 1.10)، میتواند منجر به کاهش زیادی در مورتالیتی ناشی از حوادث قلبیعروقی (RR: 0.58؛ 95% CI؛ 0.43 تا 0.78؛ 8 کارآزمایی) و MI (RR: 0.67؛ 95% CI؛ 0.50 تا 0.90؛ 10 کارآزمایی) شود. شواهد برای CABG (RR: 0.66؛ 95% CI؛ 0.34 تا 1.27؛ 4 کارآزمایی)، و PCI (RR: 0.76؛ 95% CI؛ 0.48 تا 1.20؛ 3 کارآزمایی) نامشخص است.
متا-رگرسیون نشان داد که منافع در پیامدها مستقل از ترکیب موارد CHD، نوع CR، دوز ورزش، طول دوره پیگیری، سال انتشار، وضعیت CR، محل مطالعه، حجم نمونه یا خطر سوگیری بود.
شواهدی وجود داشت که CR مبتنی بر ورزش ممکن است HRQoL را در چندین خرده-مقیاس (نمرات مولفه روانی SF-36، عملکرد فیزیکی، کارآیی فیزیکی، سلامت عمومی، سرزندگی، عملکرد اجتماعی و سلامت روان) تا 12 ماه پیگیری اندکی بهتر کند؛ با این حال، این موارد ممکن است تفاوتهای بالینی مهمی نداشته باشند. مطالعات ارزیابی اقتصادی مبتنی بر هشت کارآزمایی نشان داد که CR مبتنی بر ورزش، یک روش بالقوه مقرونبهصرفه برای استفاده از منابع از نظر دستیابی به سالهای زندگی با کیفیت تعدیل شده (quality-adjusted life years; QALY) است.
نتیجهگیریهای نویسندگان
CR ورزشمحور در مقایسه با ورزش نکردن، پیامدها را برای افراد مبتلا به CHD بهبود میبخشد، از جمله کاهش قابل توجه خطر MI و بستری شدن در بیمارستان، احتمالا کاهش اندک در مرگومیر به هر علتی، و مرگومیر قلبیعروقی، و بهبود HRQoL تا 12 ماه پیگیری. در دوره پیگیری طولانیمدت (> 12 ماه)، CR ورزشمحور با کاهش مرگومیر قلبیعروقی و MI مرتبط است. همچنین نشان داده شد که CR برای افراد مبتلا به CHD مقرونبهصرفه است. کارآزماییهای اخیر، مشارکت زنان را افزایش دادهاند، از مدلهای جایگزین ارائه CR (در منزل و با پشتیبانی دیجیتالی) استفاده کردهاند و در LMICها انجام شدهاند که قابلیت تعمیمپذیری جهانی یافتهها را افزایش میدهد.
حمایت مالی
منابع داخلی: دانشگاه گلاسکو، بریتانیا - حمایت مالی در زمان GD و RST. مرکز پزشکی دانشگاه رادبود، هلند - حمایت مالی در زمان FdV؛ DT و NS.
منابع خارجی: بودجه گذشته زیرساخت کاکرین NIHR برای بخش قلب در کاکرین. دیدگاهها و نظرات بیانشده در آن متعلق به نویسندگان است و لزوما منعکسکننده دیدگاههای برنامه مرورهای سیستماتیک، NIHR؛ NHS یا وزارت سلامت و مراقبتهای اجتماعی نیست.
ثبت
نسخههای پیشین از طریق doi.org/10.1002/14651858.CD001800.pub4؛ doi.org/10.1002/14651858.CD001800.pub3؛ doi.org/10.1002/14651858.CD001800.pub2؛ doi.org/10.1002/14651858.CD001800؛ DOI 10.1016/j.amjmed.2004.01.009 در دسترس هستند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.




