วัตถุประสงค์ของการทบทวนวรรณกรรม
จุดมุ่งหมายของการทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ฉบับนี้ คือเพื่อประเมินหลักฐานเกี่ยวกับผลของการผ่าตัดนำเลนส์ตาออกในดวงตาที่เกิดต้อกระจก (ภาวะขุ่นมัวของเลนส์ซึ่งอยู่ส่วนหน้าของดวงตา) ภายหลังจากการผ่าตัดน้ำวุ้นตา การผ่าตัดน้ำวุ้นตา (vitrectomy) เป็นการผ่าตัดเพื่อนำเอาน้ำวุ้นตา (ลักษณะเป็นเจลใส) ที่อยู่บริเวณกึ่งกลางดวงตาออก ในระหว่างการซ่อมแซมหรือรักษาความผิดปกติของจอประสาทตาหลายชนิด (เช่น จอประสาทตาหลุดลอก รูขาดที่จุดรับภาพ หรือในกรณีที่มีเลือดออกในน้ำวุ้นตา)
การทบทวนวรรณกรรมฉบับนี้ทำการศึกษาเกี่ยวกับอะไร
การผ่าตัดน้ำวุ้นตาสามารถส่งผลให้เกิดต้อกระจก หรือกระตุ้นให้เกิดต้อกระจกได้เร็วขึ้น ความผิดปกติของดวงตาที่เป็นสาเหตุให้ต้องเข้ารับการผ่าตัดน้ำวุ้นตามาตั้งแต่แรกนั้น อาจส่งผลต่อระดับการมองเห็น คุณภาพชีวิต และผลลัพธ์อื่น ๆ ภายหลังการผ่าตัดนำเลนส์ตาที่เป็นต้อกระจกออก
ผลลัพธ์หลัก
เราไม่พบการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (การทดลองที่ผู้เข้าร่วมได้รับการสุ่มจัดสรรให้อยู่ในการรักษากลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง) ที่ประเมินประโยชน์หรือความเสี่ยง (หรือทั้งสองอย่าง) ของการผ่าตัดต้อกระจกภายหลังจากการผ่าตัดน้ำวุ้นตา เนื่องจากการผ่าตัดต้อกระจกอาจนำไปสู่การสูญเสียการมองเห็น ซึ่งเป็นผลมาจากการแย่ลงหรือการกลับมาเป็นซ้ำของภาวะความผิดปกติที่ทำให้ต้องเข้ารับการผ่าตัดน้ำวุ้นตาตั้งแต่แรก ดังนั้นบทบาทและผลของการผ่าตัดต้อกระจกในผู้ป่วยกลุ่มนี้จึงยังคงไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด การทดลองในอนาคตเพื่อตอบคำถามของการทบทวนวรรณกรรมฉบับนี้ ควรมีการจำแนกผู้เข้าร่วมการศึกษาตามช่วงอายุ ความผิดปกติที่เป็นสาเหตุให้ต้องผ่าตัดน้ำวุ้นตา และสถานะของโรคที่เป็นสาเหตุในดวงตาอีกข้างหนึ่ง ผลลัพธ์ที่มีความสำคัญต่อผู้ป่วย เช่น ระดับการมองเห็นที่ดีขึ้น การประเมินการมองเห็นด้านอื่น ๆ และคุณภาพชีวิต ซึ่งโดยปกติมักเป็นผลที่คาดหวังได้จากการผ่าตัดต้อกระจก รวมถึงผลเสียหรืออันตรายต่าง ๆ ควรได้รับการประเมินทั้งในระยะสั้น (6 เดือนหลังการผ่าตัดต้อกระจก) และในระยะยาว (1 ถึง 2 ปีหลังการผ่าตัดต้อกระจก)
ใจความสำคัญ
ปัจจุบันยังคงมีช่องว่างของหลักฐานทางวิชาการ (evidence gap) ในประเด็นที่ว่า การผ่าตัดเพื่อรักษาต้อกระจกในผู้ป่วยที่เกิดภาวะต้อกระจกหลังการผ่าตัดน้ำวุ้นตานั้น ให้ผลดีกว่าการไม่รับการผ่าตัดหรือไม่
การทบทวนวรรณกรรมนี้มีความเป็นปัจจุบันเพียงใด
เราได้ค้นหางานวิจัยที่ตีพิมพ์จนถึงวันที่ 17 พฤษภาคม 2017
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
การเกิดต้อกระจกหรือการลุกลามของโรคที่เร็วขึ้นสามารถเกิดขึ้นได้หลังการผ่าตัดภายในลูกตา โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังการผ่าตัดน้ำวุ้นตา (vitrectomy) ซึ่งเป็นเทคนิคการผ่าตัดเพื่อนำน้ำวุ้นตาออก ที่ใช้ในการรักษาความผิดปกติหลายชนิดซึ่งส่งผลกระทบต่อส่วนหลังของลูกตา รอยโรคเดิมที่เป็นสาเหตุให้ต้องเข้ารับการผ่าตัดน้ำวุ้นตานั้น อาจเป็นข้อจำกัดต่อประโยชน์ที่จะได้รับจากการผ่าตัดเอาเลนส์ตาที่เป็นต้อกระจกออก
วัตถุประสงค์
เพื่อประเมินประสิทธิภาพและความปลอดภัยของการผ่าตัด เปรียบเทียบกับการไม่ผ่าตัดในการรักษาต้อกระจกที่เกิดหลังการผ่าตัดน้ำวุ้นตา ในแง่ของความคมชัดในการมองเห็น (visual acuity) คุณภาพชีวิต และผลลัพธ์อื่น ๆ
วิธีการสืบค้น
เราได้ค้นหาใน Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL) (ซึ่งรวมถึง Cochrane Eyes and Vision Trials Register) (ฉบับที่ 5 ปี 2017), MEDLINE Ovid (ปี 1946 ถึง 17 พฤษภาคม 2017), Embase.com (ปี 1947 ถึง 17 พฤษภาคม 2017), PubMed (ปี 1946 ถึง 17 พฤษภาคม 2017), Latin American and Caribbean Health Sciences Literature database (LILACS) (มกราคม 1982 ถึง 17 พฤษภาคม 2017), meta Register of Controlled Trials ( mRCT ) ( www.controlled-trials.com ); ค้นหาครั้งล่าสุดเมื่อพฤษภาคม 2013, ClinicalTrials.gov ( www.clinicaltrials.gov ); ค้นหาเมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2017 และ World Health Organization (WHO) International Clinical Trials Registry Platform (ICTRP) ( www.who.int/ictrp/search/en ) ค้นหาเมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2017 เราไม่ได้จำกัดช่วงเวลาหรือภาษาใด ๆ ในการสืบค้นข้อมูลการทดลองทางอิเล็กทรอนิกส์
เกณฑ์การคัดเลือก
เราวางแผนที่จะรวบรวมการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCTs) และการทดลองแบบกึ่งสุ่ม (quasi-RCTs) ที่ทำการเปรียบเทียบระหว่างการผ่าตัดกับการไม่ผ่าตัดเพื่อนำเลนส์ตาออกในดวงตาของผู้ใหญ่ที่มีภาวะต้อกระจกเกิดขึ้นตามหลังการผ่าตัดน้ำวุ้นตา
การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล
ผู้ทำการทบทวน (review authors) สองท่านได้ทำการคัดกรองผลการสืบค้นแยกกันอย่างอิสระ ตามขั้นตอนระเบียบวิธีมาตรฐานที่กำหนดโดย Cochrane
ผลการวิจัย
เราไม่พบงานวิจัยที่เป็นการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCTs) หรือการทดลองแบบกึ่งสุ่ม (quasi-RCTs) ใด ๆ ที่เปรียบเทียบระหว่างการผ่าตัดกับการไม่ผ่าตัดในการนำเลนส์ตาออกในผู้ใหญ่ที่มีภาวะต้อกระจกเกิดขึ้นตามหลังการผ่าตัดน้ำวุ้นตา
ข้อสรุปของผู้วิจัย
ไม่มีหลักฐานจากการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCTs) หรือการทดลองแบบกึ่งสุ่ม (quasi-RCTs) ใด ๆ ที่จะนำมาใช้อ้างอิงสำหรับคำแนะนำทางคลินิกในการผ่าตัดรักษาต้อกระจกที่เกิดหลังการผ่าตัดน้ำวุ้นตา จึงมีความจำเป็นอย่างชัดเจนที่จะต้องมีการศึกษาวิจัยแบบ RCTs เพื่อเติมเต็มช่องว่างของหลักฐานนี้ การทดลองดังกล่าวควรมีการจำแนกกลุ่มผู้เข้าร่วมวิจัยตามช่วงอายุ, ความผิดปกติของจอประสาทตาที่เป็นสาเหตุให้ต้องผ่าตัดน้ำวุ้นตา, และสถานะของการดำเนินโรคเดิมในดวงตาอีกข้างหนึ่ง ผลลัพธ์ที่ได้รับการประเมินในการทดลองดังกล่าว อาจรวมถึงการเปลี่ยนแปลง (ทั้งดีขึ้นและแย่ลง) ของระดับการมองเห็น คุณภาพชีวิต และเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ต่างๆ เช่น ถุงหุ้มเลนส์ตาด้านหลังฉีกขาด (posterior capsular rupture) และจอประสาทตาหลุดลอก (retinal detachment) ควรพิจารณาผลลัพธ์ทั้งในระยะสั้น (6 เดือน) และระยะยาว (1 หรือ 2 ปี)
แปลโดย แพทย์หญิงชุติมา ชุณหะวิจิตร วันที่ 1 พฤษภาคม 2026
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก
