Belangrijkste boodschappen
Medicinale cannabis heeft mogelijk weinig of geen gunstig effect op slaapproblemen bij volwassenen met slapeloosheid, maar het bewijs hiervoor is zeer onzeker.
Mensen die medicinale cannabis gebruikten, meldden meer ongewenste effecten dan degenen die een placebo (een schijnbehandeling) kregen.
Er zijn meer en grotere studies nodig naar verschillende cannabisproducten, die kijken naar de resultaten op de lange termijn.
Wat is slapeloosheid?
Slapeloosheid is een slaapstoornis waarbij mensen moeite hebben om in slaap te vallen, moeite hebben om door te slapen of te vroeg wakker worden. Dat leidt overdag tot klachten zoals vermoeidheid, weinig energie, concentratieproblemen of stemmingswisselingen. Om de diagnose chronische slapeloosheid te krijgen, moeten deze klachten gedurende drie maanden of langer minstens drie keer per week voorkomen.
Slapeloosheid komt heel vaak voor, vooral bij oudere mensen en vrouwen. Slapeloosheid kan alleen voorkomen of samen met aandoeningen zoals chronische pijn, depressie, angst of kanker. Slapeloosheid is een belangrijk probleem voor de volksgezondheid omdat het gepaard gaat met een slechtere gezondheid, een lagere levenskwaliteit en problemen op het werk of op school.
Hoe wordt slapeloosheid behandeld?
De belangrijkste behandeling voor slapeloosheid is cognitieve gedragstherapie (een vorm van gesprekstherapie). Die behandeling helpt mensen om gedrag en gedachten aan te passen die een invloed hebben op hun slaap. Cognitieve gedragstherapie werkt vaak goed. Is die behandeling niet beschikbaar of niet doeltreffend? Dan krijgen patiënten medicijnen voor kortdurend gebruik voorgeschreven, zoals slaappillen, antidepressiva en andere slaapmiddelen. Die medicijnen kunnen ongewenste effecten hebben, zoals slaperigheid, geheugenproblemen of verslaving. Daarom wordt langdurig gebruik afgeraden. Er is steeds meer belangstelling voor alternatieven zoals medicinale cannabis.
Medicinale cannabis (ook wel marihuana genoemd) is een kruidenmiddel afkomstig van de cannabisplant. Het wordt gebruikt voor de behandeling van diverse medische aandoeningen. Medicinale cannabis kan verschillende werkzame bestanddelen bevatten, waaronder tetrahydrocannabinol en cannabidiol. Bij tot wel 80% van de gebruikers kan het echter aanleiding geven tot duizeligheid, een droge mond, geheugenproblemen, meer eetlust, vermoeidheid, stress en zorgen.
Wat wilden we onderzoeken?
We wilden nagaan:
of medicinale cannabis volwassenen met slapeloosheid helpt om beter te slapen in vergelijking met een placebo of andere behandelingen;
of medicinale cannabis ongewenste effecten veroorzaakt.
Wat hebben we gedaan?
We zochten naar studies die medicinale cannabis vergeleken met een placebo of andere geneesmiddelen bij volwassenen met een diagnose van slapeloosheid. We vergeleken de resultaten van de studies en vatten ze samen. We beoordeelden het bewijs van de studies op basis van onder andere de onderzoeksmethode en het aantal deelnemers.
Wat hebben we gevonden?
We vonden negen studies met 537 volwassenen (voornamelijk van middelbare leeftijd) met slapeloosheid. Aan de meeste studies namen mensen met chronische slapeloosheid deel. Ze vertoonden dus al drie maanden of langer een langdurig patroon van slapeloosheid. In drie studies namen mensen met kortdurende slapeloosheid (minder dan drie maanden) deel. Aan de studies namen meer vrouwen dan mannen deel. De meeste studies vonden plaats in landen met een hoog inkomen. De meeste studies waren klein (minder dan 50 deelnemers) en duurden slechts enkele weken. De studies testten verschillende soorten medicinale cannabisproducten, waaronder producten met tetrahydrocannabinol, cannabidiol of een combinatie van beide. Deze producten werden aan de deelnemers gegeven in de vorm van een olie, capsule of gel. De studies vergeleken medicinale cannabis meestal met een placebo.
Belangrijkste resultaten
Medicinale cannabis heeft, in vergelijking met een placebo, mogelijk weinig tot geen effect op:
de kwaliteit van en de tevredenheid over de slaap (7 studies, 374 deelnemers);
de totale slaaptijd (6 studies, 194 deelnemers);
het functioneren overdag (5 studies, 144 deelnemers).
Medicinale cannabis kan de levenskwaliteit verbeteren (3 studies, 95 deelnemers), maar het bewijs daarvoor is zeer onzeker.
Het kan iets meer ongewenste effecten geven (3 studies, 98 deelnemers). Zo waren er ongewenste effecten bij:
37 mensen die medicinale cannabis gebruikten;
niemand die een placebo kreeg;
14 mensen die zowel cannabis als een placebo gebruikten;
47 mensen die geen cannabis of placebo gebruikten.
Wat zijn de beperkingen van het bewijs?
Ons vertrouwen in het bewijs is laag. De meeste studies telden immers een klein aantal deelnemers die slechts gedurende een korte periode werden gevolgd. Daardoor is het moeilijk om te weten hoe goed medicinale cannabis op lange termijn werkt en hoe veilig het is. De studies gebruikten verschillende cannabisproducten en verschillende methoden om de slaap te meten. Daardoor is het moeilijk om de resultaten van de studies met elkaar te vergelijken.
Veel studies hielden bovendien geen rekening met oudere mensen of mensen met andere gezondheidsproblemen. Bijgevolg gelden de resultaten mogelijk niet voor iedereen met slapeloosheid.
Hoe up-to-date is dit bewijs?
Het bewijs is up-to-date tot april 2025.
Vertaling door Martine Goossens (Cebam), namens Cochrane België en Cochrane Nederland. Foutje gespot? Laat het ons weten via: cochrane.belgium@gmail.com
Deze Cochrane-review werd eerst in het Engels geschreven. De vertaling is gemaakt door een vertaalteam dat verantwoordelijk is voor de juistheid ervan. De vertaling is zorgvuldig uitgewerkt en er zijn standaardprocedures gevolgd om de kwaliteit te bewaken. Als er toch verschillen of fouten in de vertaling staan, dan geldt de Engelse versie als de juiste.
