Helpt psycho-educatie gegeven in een persoonlijk gesprek ouders van kinderen met een ernstige psychische aandoening?

Belangrijkste boodschappen

• Bij psycho-educatie geeft een professional in een persoonlijk gesprek voorlichting over een aandoening. Deze ondersteuning kan het psychosociaal welzijn van ouders van kinderen met een ernstige psychische aandoening verbeteren. Dat betekent dat ouders zich op korte en middellange termijn beter kunnen voelen op mentaal, emotioneel en sociaal vlak. Psycho-educatie kan daarnaast op korte termijn hun angstgevoelens verminderen.

• Het bewijs over het effect van psycho-educatie op de levenskwaliteit van ouders en hun ervaring met de zorg voor hun kinderen is zeer onzeker.

• Het beschikbare bewijs is beperkt. Er is meer onderzoek nodig om beter te begrijpen hoe psycho-educatie ouders van kinderen met een ernstige psychische aandoening kan ondersteunen.

Welke impact heeft de ernstige psychische aandoening van een kind op zijn ouders?

Een ernstige psychische aandoening is een aandoening die invloed heeft op iemands gedachten, gevoelens of gedrag en diens dagelijkse functioneren ernstig beïnvloedt. Het kan ervoor zorgen dat iemand minder goed kan werken, voor zichzelf kan zorgen, relaties kan onderhouden of kan deelnemen aan andere belangrijke activiteiten. Ernstige psychische aandoeningen zijn onder andere schizofrenie, een bipolaire stoornis en een ernstige depressie. Deze aandoeningen duren lang en maken het dagelijks leven erg moeilijk. Ouders nemen vaak de zorg voor hun kind met een ernstige psychische aandoening op zich. Dat kan bij hen veel stress, zorgen en verdriet veroorzaken. Ouders kunnen ook gezondheidsproblemen krijgen en zich geïsoleerd of overweldigd voelen.

Wat is psycho-educatie?

Bij psycho-educatie geven artsen, verpleegkundigen of professionals in de geestelijke gezondheidszorg informatie en uitleg over de aandoening aan mensen met een ernstige psychische aandoening en hun familieleden, zoals ouders, partners, broers en zussen. Deze uitleg gaat over welke klachten je kan verwachten, hoe behandelingen werken, hoe de aandoening verloopt en hoe je de dagelijkse zorg het best kunt opnemen. Psycho-educatie kan ouders helpen om zich zekerder te voelen en beter om te gaan met de uitdagingen die gepaard gaan met de zorg voor hun kind, ongeacht zijn/haar leeftijd. Psycho-educatie bestaat vaak uit groepssessies met andere ouders. Tijdens deze sessies krijgen deelnemers informatie, delen ze ervaringen en krijgen ze steun. In dit literatuuroverzicht keken we naar psycho-educatie die in een persoonlijk gesprek (face-to-face) wordt gegeven en niet online.

Wat wilden we onderzoeken?

We wilden weten of ouders van een kind met een ernstige psychische aandoening beter met de situatie kunnen omgaan wanneer ze psycho-educatie van zorgverleners of speciaal opgeleide begeleiders krijgen via een persoonlijk gesprek. We hielden geen rekening met studies die andere vormen van ondersteuning voor mantelzorgers onderzochten.

We vergeleken psycho-educatie met ‘niet-actieve’ behandelingen, zoals geen behandeling, een wachtlijst of standaardzorg, of met actieve behandelingen, zoals medicatie. De belangrijkste ervaringen die we bij de ouders wilden meten (onze ‘belangrijkste uitkomsten’), waren een ‘klinisch belangrijke verandering op korte termijn’ in het ‘psychosociaal welzijn’ (op mentaal, emotioneel en sociaal vlak), een ‘klinisch belangrijke verandering op korte termijn’ in de levenskwaliteit en in de ‘ongewenste effecten' (bijwerkingen).

Wat hebben we gedaan?

We zochten naar studies (van het type ‘gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek’) die de effecten hebben gemeten van psycho-educatie gegeven in een persoonlijk gesprek aan ouders van mensen met een ernstige psychische aandoening. We voegden de resultaten van de studies samen en beoordeelden hoe betrouwbaar het bewijs was.

Wat hebben we gevonden?

We vonden vijf studies met in totaal 304 deelnemers. De meeste deelnemers waren vrouwen ouder dan 45 jaar. De meeste personen met een ernstige psychische aandoening hadden schizofrenie. De studies zijn uitgevoerd in Azië (Iran, Indonesië, Japan en China) en gepubliceerd tussen 2006 en 2020. De psycho-educatieve behandelingen duurden 3 tot 12 weken en bestonden uit 4 tot 12 sessies.

De studies beschreven alleen de gemiddelde scores aan het einde van de behandeling. Ze gaven niet aan of er sprake was van ‘enige verandering’ of een ‘klinisch belangrijke verandering’. Geen enkele studie beschreef bijwerkingen. Er waren bijgevolg geen gegevens beschikbaar over onze belangrijkste uitkomsten. De studies onderzochten wel enkele andere uitkomsten waarin we geïnteresseerd waren.

Belangrijkste resultaten

In vergelijking met een niet-actieve behandeling, heeft psycho-educatie voor ouders van mensen met een ernstige psychische aandoening volgende effecten:

• het kan op korte termijn mogelijk het psychosociaal welzijn van ouders sterk verbeteren (3 studies, 150 deelnemers);

• het kan op middellange termijn mogelijk het psychosociaal welzijn van ouders sterk verbeteren (1 studie, 37 deelnemers);

• de gevolgen op korte termijn voor de levenskwaliteit van ouders is zeer onzeker (1 studie, 40 deelnemers);

• het kan mogelijk op korte termijn de angst bij ouders sterk verminderen (1 studie, 73 deelnemers); en

• de effecten van psycho-educatie op korte termijn op de ervaringen van ouders met betrekking tot de zorg voor hun kinderen zijn zeer onzeker (1 studie, 36 deelnemers).

In vergelijking met andere actieve behandelingen (behalve medicatie) zijn de effecten van psycho-educatie op het psychosociaal welzijn van ouders van kinderen met een ernstige psychische aandoening op korte en middellange termijn zeer onzeker (1 studie, 37 deelnemers).

Er waren geen studies die psycho-educatie met medicatie vergeleken.

Wat zijn de beperkingen van het bewijs?

In dit literatuuroverzicht onderzochten we hoe goed psycho-educatie gegeven in een persoonlijk gesprek werkt voor ouders van mensen met een ernstige psychische aandoening. Het bewijs was beperkt omdat vijf kleinschalige studies uit Azië alleen effecten op korte termijn beschreven. De meeste deelnemers waren moeders van kinderen met schizofrenie; vaders waren ondervertegenwoordigd. De studies beschreven geen resultaten op lange termijn en ook geen bijwerkingen. De behandelingen en vergelijkingen liepen uiteen. Belangrijke gegevens over de deelnemers ontbraken vaak. Door deze beperkingen zijn de conclusies van het literatuuroverzicht minder betrouwbaar. Ze tonen aan dat er nood is aan grotere en goed opgezette studies.

Hoe recent is dit bewijs?

Het bewijs is gebaseerd op studies die we vonden via zoekopdrachten tot en met 11 november 2024.