اختلال عاطفی دوقطبی یک بیماری روانی شدید و شایع است که با دوره‌های شیدایی (mania)، افسردگی و «اپیزودهای مختلط» (یا «شیدایی ملال‌آور (dysphoric mania)»: ترکیبی از نشانه‌های شیدایی و افسردگی) مشخص می‌شود. داروهای ضدروان‌پریشی اغلب برای درمان دوره‌های حاد شیدایی استفاده می‌شوند و یکی از داروهای ضدروان‌پریشی رایج که اخیرا برای استفاده در این وضعیت در ایالات متحده و اروپا تائید شد، اولانزاپین (olanzapine) است. این مرور، اثربخشی، قابلیت پذیرش و عوارض جانبی اولانزاپین را در درمان طولانی‌مدت اختلال دوقطبی در مقایسه با دارونما (placebo) یا دیگر مقایسه‌های دارویی فعال بررسی کرد. پنج کارآزمایی (1165 شرکت‌کننده) معیارهای ورود را داشتند و در این مرور وارد شدند. براساس اطلاعات محدود، اولانزاپین ممکن است از بروز دوره‌های خلقی بیشتر (به‌ویژه عود شیدایی) در بیمارانی که در طول یک دوره شیدایی شاخص یا مختلط به اولانزاپین پاسخ داده‌اند و قبلا پاسخ رضایت‌بخشی به لیتیوم یا والپروات نداشته‌اند، پیشگیری کند. بیماران کمتری در گروه اولانزاپین نسبت به دارونما، از بی‌خوابی رنج بردند، اما تعداد افراد دچار افزایش وزن به‌طور قابل توجهی بیشتر بود. اولانزاپین در مقایسه با لیتیوم، باعث افزایش وزن و نشانه‌های افسردگی بیشتری شد، اما نشانه‌های بی‌خوابی و حالت تهوع کمتری داشت و میزان بدتر شدن نشانه‌های شیدایی نیز کمتر بود. بااین‌حال، با توجه به فقدان یافته‌های روشن در این مرور، نتیجه‌گیری در مورد اثربخشی و قابلیت پذیرش اولانزاپین در مقایسه با دارونما، لیتیوم یا والپروات، با هیچ درجه‌ای از اطمینان، امکان‌پذیر نیست.
مطالعه چکیده کامل
پیشینه
بسیاری از بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی برای پیشگیری از عود بیماری نیاز به درمان طولانی‌مدت دارند. داروهای آنتی‌سایکوتیک اغلب برای درمان دوره‌های حاد مانیک استفاده می‌شوند. لازم است مشخص شود که اولانزاپین (olanzapine) می‌تواند نقشی در پیشگیری طولانی‌مدت از عودهای مانیک و افسردگی داشته باشد یا خیر.
اهداف
ارزیابی تاثیرات اولانزاپین، به‌عنوان درمان تک‌دارویی (monotherapy) یا درمان کمکی، در پیشگیری از عود دوره‌های مانیک، افسردگی و مختلط، در بیماران مبتلا به اختلال عاطفی دوقطبی.
روش‌های جست‌وجو
ما در پایگاه ثبت کارآزمایی‌های کنترل‌شده گروه افسردگی، اضطراب و اختلال روانی در سازمان همکاری کاکرین (Cochrane Collaboration) (سپتامبر 2006)، پایگاه مرکزی ثبت کارآزمایی‌های کنترل‌شده کاکرین (سپتامبر 2006)، MEDLINE (1966-دسامبر 2007)، EMBASE (1980-2006)؛ CINAHL (1982-2006)؛ PsycINFO (1872-2006) و فهرست منابع جست‌وجو کردیم. ما همچنین با متخصصان، محققان کارآزمایی و شرکت‌های داروسازی مرتبط با این زمینه تماس گرفتیم.
معیارهای انتخاب
کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل‌شده که اولانزاپین را با دارونما (placebo) یا دیگر درمان‌های فعال در درمان طولانی‌مدت اختلال دوقطبی مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها
دو نویسنده مرور به‌طور مستقل از هم کیفیت کارآزمایی را ارزیابی کرده و داده‌ها را استخراج کردند. برای کسب اطلاعات بیشتر، با نویسندگان مطالعه تماس گرفتیم.
نتایج اصلی
پنج کارآزمایی (1165 شرکت‌کننده) وارد این مرور شدند. هیچ تفاوت آماری معنی‌داری میان اولانزاپین و دارونما (چه به‌تنهایی و چه در ترکیب با لیتیوم یا والپروات) از نظر تعداد شرکت‌کنندگانی که دچار عود اپیزود خلقی شدند، وجود نداشت (اثرات تصادفی (random effects) RR؛ 0.68؛ 95% CI؛ 0.43 تا 1.07، p = 0.09؛ 2 مطالعه، n=460)، بااین‌حال، با محدود کردن آنالیز به یک کارآزمایی که تک‌درمانی اولانزاپین را در مقابل دارونما مقایسه کرد، تفاوت آماری معنی‌داری به نفع اولانزاپین به دست آمد (RR: 0.58؛ 95% CI؛ 0.49 تا 0.69، p < 0.00001). هیچ تفاوت آماری معنی‌داری میان اولانزاپین و دیگر عوامل تثبیت‌کننده خلق‌وخو (لیتیوم یا والپروات) در پیشگیری از عود نشانه‌ها برای هر دوره خلقی مشاهده نشد، هرچند، اولانزاپین در پیشگیری از عود نشانه‌های مانیک، موثرتر از لیتیوم ظاهر شد (RR: 0.59؛ 95% CI؛ 0.39 تا 0.89، p = 0.01؛ 1 مطالعه، n=361). اولانزاپین، چه به‌تنهایی و چه به‌عنوان درمان کمکی در کنار عوامل تثبیت‌کننده خلق‌وخو، با افزایش وزن بسیار بیشتری نسبت به دارونما همراه بود. در مقابل، اولانزاپین در مقایسه با لیتیوم با میزان پائین‌تری از بدتر شدن نشانه‌های مانیک، اما با میزان بالاتری از افزایش وزن و افسردگی، همراه بود.
نتیجه‌گیری‌های نویسندگان
براساس اطلاعات محدود، شواهدی وجود دارد که اولانزاپین ممکن است از بروز اپیزودهای خلقی بیشتر در بیمارانی که در طول یک دوره مانیک شاخص یا مختلط به اولانزاپین پاسخ داده‌اند و قبلا پاسخ رضایت‌بخشی به لیتیوم یا والپروات نداشته‌اند، پیشگیری کند. بااین‌حال، علی‌رغم این نتایج مثبت، شواهد فعلی برای لیتیوم به‌عنوان درمان نگهدارنده خط اول اختلال دوقطبی، قوی‌تر است.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی می‌کند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمه‌های نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
