وابستگی به اوپیوئیدها یک اختلال مزمن، مادام‌العمر و عودکننده در نظر گرفته می‌شود. برای دور نگه‌داشتن افراد از مصرف مواد مخدر، تلاش‌های درمانی قابل توجهی لازم است. درمان با متادون (methadone) نقشی حیاتی در برنامه‌های سم‌زدایی (detoxification) یا نگهدارنده ایفا می‌کند، اما برخی از افرادی که متادون مصرف می‌کنند، هم‌چنان به مصرف مواد مخدر غیرقانونی، ارتکاب جرم و رفتارهایی که باعث شیوع بیماری‌های واگیردار می‌شوند، ادامه می‌دهند. نالترکسون (naltrexone) یک آنتاگونیست طولانی‌اثر اوپیوئیدی است که سرخوشی ایجاد نکرده و اعتیادآور نیست. این دارو در درمان مسمومیت ناشی از مصرف تصادفی بیش‌ازحد هروئین و برای درمان افراد وابسته به اوپیوئیدها کاربرد دارد. نالترکسون به‌ویژه برای پیشگیری از عود مصرف اوپیوئیدها پس‌از سم‌زدایی هروئین در افرادی مناسب است که عدم پایبندی به درمان برایشان عواقب سنگینی به دنبال دارد، مانند متخصصان سلامت، مدیران تجاری و افراد تحت نظارت قضایی. بااین‌حال، میزان پایبندی دارویی و ماندگاری شرکت‌کنندگان در درمان با نالترکسون پائین است.
در این مرور از منابع علمی پزشکی، نالترکسون خوراکی، با یا بدون روان‌درمانی، از نظر ماندگاری در درمان، مصرف ماده اصلی مورد سوءمصرف یا عوارض جانبی، بهتر از دارونما (placebo) یا عدم درمان دارویی نبود. تنها پیامدی که به‌وضوح به نفع نالترکسون گزارش شد، کاهش حبس مجدد (re-incarceration) به میزان حدودا نصف بود، اما این نتایج فقط از دو مطالعه به‌دست آمدند. در مطالعات تکی، نالترکسون از نظر ماندگاری شرکت‌کنندگان در دمان، پرهیز از مصرف یا عوارض جانبی، نسبت به بنزودیازپین‌ها (benzodiazepines) یا بوپرنورفین (buprenorphine) برتری نداشت. نویسندگان این مرور در مجموع 13 مطالعه تصادفی‌سازی و کنترل‌شده را شامل 1158 فرد معتاد به اوپیوئیدها شناسایی کردند که پس‌از سم‌زدایی به‌صورت سرپایی درمان شدند. در طول دوره مطالعات واردشده، کمتر از یک‌سوم از شرکت‌کنندگان در درمان باقی ماندند. میانگین مدت مطالعه شش ماه گزارش شد (دامنه یک تا 10 ماه). هیچ‌یک از مطالعات واردشده، مرگ‌ومیر ناشی از مصرف بیش‌ازحد و کُشنده را در افراد تحت درمان با نالترکسون ارزیابی نکردند.
مطالعه چکیده کامل
پیشینه
نتایج پژوهش‌ها پیرامون کاربرد بالینی نالترکسون (naltrexone) خوراکی در چندین مورد اتفاق‌نظر دارند. نالترکسون از دیدگاه دارویی موثر است، اما از دیدگاه کاربردی، میزان پایبندی دارویی و ماندگاری شرکت‌کنندگان در درمان با آن، پائین است.
اهداف
ارزیابی تاثیرات درمان نگهدارنده با نالترکسون در مقایسه با دارونما (placebo) یا دیگر درمان‌ها در پیشگیری از عود وابستگی پس‌از سم‌زدایی (detoxification) در افراد وابسته به اوپیوئیدها.
روش‌های جست‌وجو
بانک‌های اطلاعاتی زیر را جست‌وجو کردیم: پایگاه مرکزی ثبت کارآزمایی‌های کنترل‌شده کاکرین (CENTRAL - کتابخانه کاکرین، شماره 6، سال 2010)؛ PubMed (1973 تا جون 2010)؛ CINAHL (1982 تا جون 2010). فهرست منابع مقالات مرتبط را بررسی کردیم و با شرکت‌های دارویی تولیدکننده نالترکسون، نویسندگان و دیگر گروه‌های مروری کاکرین تماس گرفتیم.
معیارهای انتخاب
تمام کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌سازی و کنترل‌شده (randomised controlled clinical trials; RCTs) که بر مصرف درمان نگهدارنده با نالترکسون در مقایسه با دارونما (placebo) یا دیگر درمان‌ها برای دستیابی به پرهیز پایدار از مشتقات تریاک (opiate drugs) تمرکز داشتند.
گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها
سه نویسنده به‌طور مستقل از هم، مطالعات را برای ورود به این مرور ارزیابی کرده و داده‌ها را استخراج کردند. یکی از نویسندگان، ارزیابی کیفی روش‌شناسی (methodology) مطالعات واجد شرایط را با استفاده از چک‌لیست‌های معتبر انجام داد.
نتایج اصلی
سیزده مطالعه، با 1158 شرکت‌کننده، با معیارهای ورود به این مرور مطابقت داشتند.
در ارزیابی تاثیرات نالترکسون در مقایسه با دارونما یا عدم درمان دارویی، هیچ تفاوت آماری معنی‌داری برای تمام پیامدهای اولیه تحت بررسی، مشاهده نشد. تنها پیامدی که از نظر آماری به نفع نالترکسون معنی‌دار بود، حبس مجدد (re-incarceration) بود (RR: 0.47؛ 95% CI؛ 0.26 تا 0.84)، اما این نتایج فقط از دو مطالعه به‌دست آمدند. با در نظر گرفتن مطالعاتی که در آنها بیماران ملزم به پایبندی به درمان بودند، تفاوت آماری معنی‌داری به نفع نالترکسون در میزان ماندگاری شرکت‌کنندگان در درمان و پرهیز از مصرف مشاهده شد (RR: 2.93؛ 95 %CI؛ 1.66 تا 5.18).
در بررسی تاثیرات نالترکسون در مقایسه با روان‌درمانی بر دو پیامد مورد بررسی، هیچ تفاوت آماری معنی‌داری در تک‌مطالعه مورد بررسی دیده نشد.
نالترکسون از نظر ماندگاری شرکت‌کنندگان در دمان و پرهیز از مصرف و عوارض جانبی، نسبت به بنزودیازپین‌ها (benzodiazepines) و بوپرنورفین (buprenorphine) برتری نداشت. این نتایج از مطالعات تکی به‌دست آمدند.
نتیجه‌گیری‌های نویسندگان
یافته‌های این مرور نشان می‌دهند که نالترکسون خوراکی، از نظر تعداد شرکت‌کنندگانی که در طول دوره مطالعه مجددا به زندان افتادند، عملکرد بهتری نسبت به درمان با دارونما یا عدم استفاده از عامل دارویی نداشت. در مقایسه نالترکسون خوراکی با دیگر درمان‌های دارویی مانند بنزودیازپین و بوپرنورفین، هیچ تفاوت آماری معنی‌داری مشاهده نشد. بااین‌حال، درصد افراد باقی‌مانده در درمان در مطالعات واردشده پائین است (28%). نتیجه‌گیری این مرور آن است که مطالعات انجام‌شده، ارزیابی کافی را از درمان با نالترکسون خوراکی در زمینه مدیریت وابستگی به اوپیوئیدها امکان‌پذیر نکرده‌اند. بنابراین، درمان نگهدارنده با نالترکسون هنوز نمی‌تواند به‌عنوان درمانی تلقی شود که برتری آن بر دیگر انواع درمان، از نظر علمی به اثبات رسیده باشد.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی می‌کند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمه‌های نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
