ภาวะข้อเท้าแพลงเฉียบพลันคือการบาดเจ็บที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันของเอ็นข้อเท้า (เนื้อเยื่อลักษณะเส้นใยเหนียวที่ทำหน้าที่เชื่อมต่อและสร้างความมั่นคงให้กระดูกบริเวณข้อเท้า) เป็นหนึ่งในการบาดเจ็บที่พบได้บ่อยที่สุดทั้งในประชากรทั่วไปและนักกีฬา การฝังเข็มถูกนำมาใช้บ่อยครั้งในการรักษาข้อเท้าแพลงในประเทศแถบเอเชียตะวันออก การทบทวนวรรณกรรมนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินประโยชน์และอันตรายของการฝังเข็มเพื่อรักษาภาวะข้อเท้าแพลงในผู้ใหญ่ เราได้สืบค้นเอกสารทางการแพทย์เพื่อรวบรวมการศึกษาที่ตีพิมพ์จนถึงเดือนพฤษภาคม 2013
การทบทวนของเรารวบรวม 20 การทดลอง ซึ่งมีผู้เข้าร่วมที่มีภาวะข้อเท้าแพลงจำนวน 2012 คน การทดลองเหล่านี้มีความแตกต่างกันในหลายๆ ด้าน และเป็นการเปรียบเทียบการฝังเข็มหลากหลายรูปแบบกับวิธีการควบคุมมาตรฐานที่แตกต่างกันไป การทดลองส่วนใหญ่รายงานเพียง 'อัตราการหายขาด' ซึ่งก็คือจำนวนผู้เข้าร่วมที่หายเป็นปกติในช่วงเวลาที่กำหนด ไม่มีการทดลองใดรายงานการประเมินการทำงานของข้อที่รายงานโดยตัวผู้ป่วยเอง มีเพียงการทดลองเดียวที่รายงานเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ โดยพบปัญหาทางผิวหนังในผู้ที่ได้รับแผ่นแปะสมุนไพรจีนโบราณที่หาซื้อได้ทั่วไป ซึ่งใช้เป็นกลุ่มควบคุม การทดลองส่วนใหญ่มีข้อบกพร่องในวิธีการดำเนินการวิจัย ซึ่งทำให้ผลลัพธ์มีความน่าเชื่อถือน้อยลง ตัวอย่างเช่น การทดลองส่วนใหญ่ไม่สามารถปกปิดข้อมูลเพื่อไม่ให้ผู้เข้าร่วมทราบว่าตนเองได้รับการรักษาแบบใดได้
มี 1 การทดลอง ที่เปรียบเทียบการฝังเข็มกับการไม่รักษา พบว่ามีผู้ที่หายจากการบาดเจ็บมากขึ้นเมื่อได้รับการฝังเข็ม มี 8 การทดลองที่เปรียบเทียบการฝังเข็มร่วมกับการรักษามาตรฐาน เทียบกับการรักษามาตรฐานเพียงอย่างเดียว ส่วนใหญ่พบว่ากลุ่มที่ได้รับการฝังเข็มมีอัตราการหายขาดสูงกว่า อย่างไรก็ตาม เราพบว่าการรวมผลลัพธ์เหล่านี้เข้าด้วยกันไม่ได้ให้หลักฐานที่แน่ชัดว่าการฝังเข็มทำให้อัตราการหายขาดดีขึ้น
มี 14 การทดลอง เปรียบเทียบการฝังเข็มกับการรักษาแบบไม่ผ่าตัดวิธีอื่นๆ เช่น แผ่นแปะสมุนไพรจีน การประคบน้ำร้อนน้ำเย็น ถุงน้ำแข็ง ยาสมุนไพรจีนชนิดรับประทาน และผ้าพันแผลยืดหยุ่น บางการทดลองพบว่าการฝังเข็มให้ผลดีกว่า บางการทดลองพบว่าการรักษาอีกวิธีให้ผลดีกว่า และบางการทดลองพบว่าไม่มีหลักฐานแสดงความแตกต่างระหว่างการรักษาทั้ง 2 วิธี ผลลัพธ์รวมจาก 11 การทดลองที่เปรียบเทียบการฝังเข็มกับการรักษาแบบไม่ผ่าตัดวิธีอื่น มีแนวโน้มสนับสนุนการฝังเข็ม แต่หลักฐานนี้ยังไม่เป็นที่แน่ชัด
ในปัจจุบัน เรายังไม่สามารถสรุปได้ว่าการฝังเข็มมีประสิทธิภาพมากกว่าวิธีการรักษามาตรฐานอื่นๆ สำหรับผู้ใหญ่ที่มีอาการข้อเท้าแพลงหรือไม่ เนื่องจากหลักฐานที่มีอยู่มีคุณภาพต่ำมาก เนื่องจากไม่มีการอธิบายผลข้างเคียงของการฝังเข็มในการศึกษาส่วนใหญ่ เราจึงไม่สามารถสรุปใดๆ เกี่ยวกับความปลอดภัยของการฝังเข็มได้ จำเป็นต้องมีการศึกษาขนาดใหญ่และมีคุณภาพสูงเกี่ยวกับการฝังเข็มสำหรับภาวะข้อเท้าแพลงเฉียบพลันในผู้ใหญ่
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
บทนำ
ภาวะข้อเท้าแพลงเฉียบพลัน คือการบาดเจ็บที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลันกับเอ็นข้อเท้าตั้งแต่ 1 เส้นขึ้นไป เป็นหนึ่งในการบาดเจ็บของระบบกระดูกและกล้ามเนื้อที่พบได้บ่อยที่สุด ทั้งในประชากรทั่วไปและในนักกีฬา ในบางประเทศ เช่น จีนและเกาหลี มีการใช้การฝังเข็มบ่อยครั้งในการรักษาภาวะข้อเท้าแพลง โดยอาจใช้เป็นการรักษาเดี่ยวๆ หรือเป็นการรักษาเสริมร่วมกับการรักษามาตรฐานทางการแพทย์
วัตถุประสงค์
เพื่อประเมินผล (ประโยชน์และอันตราย) ของการฝังเข็มในการรักษาภาวะข้อเท้าแพลงในผู้ใหญ่
วิธีการสืบค้น
เราได้สืบค้นข้อมูลจาก Cochrane Bone, Joint and Muscle Trauma Group Specialised Register (พฤษภาคม 2013), Cochrane Central Register of Controlled Trials (The Cochrane Library 2013, ฉบับที่ 4), MEDLINE (ปี 1948 ถึงสัปดาห์ที่ 2 ของเดือนพฤษภาคม 2013), EMBASE (ปี 1980 ถึงสัปดาห์ที่ 2 ของเดือนพฤษภาคม 2013), China National Knowledge Infrastructure databases (ปี 1994 ถึงสัปดาห์ที่ 4 ของเดือนสิงหาคม 2013), Cumulative Index to Nursing and Allied Health Literature (ปี 1937 ถึงพฤษภาคม 2013), Allied and Complementary Medicine Database (ปี 1985 ถึงพฤษภาคม 2013), Science Links Japan (ปี 1996 ถึงสัปดาห์ที่ 4 ของเดือนสิงหาคม 2013), ฐานข้อมูลทางการแพทย์ของเกาหลีหลายแห่ง (สัปดาห์ที่ 4 ของเดือนสิงหาคม 2013), แพลตฟอร์มทะเบียนการทดลองทางคลินิกระหว่างประเทศขององค์การอนามัยโลก (สัปดาห์ที่ 4 ของเดือนสิงหาคม 2013) รวมถึงรายการอ้างอิงของการทดลองที่รวบรวมมาและรายงานการประชุมวิชาการ
เกณฑ์การคัดเลือก
เรารวบรวมการทดลองแบบสุ่มและกึ่งสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม ซึ่งศึกษาในผู้ใหญ่ที่มีอาการข้อเท้าแพลงเฉียบพลัน เรารวบรวมวิธีการฝังเข็มทุกประเภท เช่น การใช้เข็มฝังเข็ม การฝังเข็มด้วยไฟฟ้า การฝังเข็มด้วยเลเซอร์ การฝังเข็มร่วมกับการใช้ยา การกระตุ้นจุดฝังเข็มแบบไม่เจาะผิวหนัง (เช่น การกดจุดและการใช้แม่เหล็ก) และการรมยา การฝังเข็มสามารถนำมาเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม (ไม่ได้รับการรักษาหรือได้รับยาหลอก) หรือการรักษามาตรฐานอื่นที่ไม่ต้องผ่าตัด
การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล
ผู้ทบทวนวรรณกรรมสองท่านได้ทำการคัดกรองผลการสืบค้น ประเมินความเหมาะสมของการทดลอง ประเมินความเสี่ยงของการมีอคติ และดึงข้อมูลจากการทดลองที่รวบรวมมาอย่างเป็นอิสระต่อกัน เราคำนวณอัตราส่วนความเสี่ยง (RRs) สำหรับผลลัพธ์แบบมีสองค่า และค่าความแตกต่างเฉลี่ยสำหรับผลลัพธ์แบบต่อเนื่อง เราทำการวิเคราะห์ meta-analyses โดยใช้วิธี fixed-effect หรือวิธี random-effects ตามความเหมาะสม และใช้ช่วงความเชื่อมั่น (CI) 95%
ผลการวิจัย
เรารวบรวมการศึกษาที่มีความหลากหลายจำนวน 20 การทดลอง (ผู้เข้าร่วม 2012 คนที่มีอาการข้อเท้าแพลงเฉียบพลัน) โดย 3 การทดลองมีการเปรียบเทียบมากกว่า 1 วิธี มี 17 การทดลอง ที่ดำเนินการในประเทศจีน การศึกษาทั้งหมดมีความเสี่ยงสูงต่อการมีอคติเนื่องจากไม่มีการปกปิดข้อมูล (blinding) ผลลัพธ์อาจได้รับผลกระทบจากอคติในการคัดเลือก (selection bias) ด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งเนื่องจาก 5 การทดลอง เป็นการทดลองแบบกึ่งสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม และอีก 12 การทดลองไม่ได้ให้ข้อมูลเกี่ยวกับวิธีการสุ่มตัวอย่าง จากผลลัพธ์หลัก 3 ประการที่เรากำหนดไว้ล่วงหน้า มีเพียงอัตราการหายขาด (cure rate) เท่านั้นที่ได้รับการรายงานในการศึกษาส่วนใหญ่ ไม่มีการศึกษาใดรายงานการประเมินการทำงานของอวัยวะที่รายงานโดยผู้ป่วยเอง และมีเพียง 1 การทดลองที่รายงานเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ (โดยพบว่าผู้เข้าร่วม 3 คนในกลุ่มควบคุมมีปัญหาทางผิวหนังจากการใช้แผ่นแปะสมุนไพรจีนที่หาซื้อได้ทั่วไป) อีก 19 การทดลองที่เหลือไม่ได้บันทึกหรือรายงานเกี่ยวกับเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ เราประเมินคุณภาพของหลักฐานสำหรับอัตราการหายขาดอยู่ในระดับ 'ต่ำมาก' สำหรับการเปรียบเทียบทั้งหมด ซึ่งหมายความว่าเรามีความไม่แน่นอนอย่างมากเกี่ยวกับความน่าเชื่อถือของค่าประมาณการเหล่านี้
มีเพียงการทดลองเดียวที่เปรียบเทียบการฝังเข็มกับการไม่รักษา พบว่าการฝังเข็มมีประสิทธิภาพดีกว่าในแง่ของอัตราการหายขาดที่ระยะเวลา 5 วัน (31/31 เทียบกับ 1/30; RR 20.34, 95% CI 4.27 ถึง 96.68) มี 8 การทดลองที่เปรียบเทียบการฝังเข็มร่วมกับการรักษามาตรฐาน กับการรักษามาตรฐานเพียงอย่างเดียว โดยมีข้อมูลอัตราการหายขาดให้วิเคราะห์ 7 การทดลอง การทดลองเหล่านี้ส่วนใหญ่รายงานอัตราการหายขาดที่สูงกว่าในกลุ่มที่ใช้การฝังเข็มร่วมกับการรักษามาตรฐาน เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ใช้การรักษามาตรฐานเพียงอย่างเดียว อย่างไรก็ตาม แม้ผลการวิเคราะห์ meta-analysis เชิงสำรวจของข้อมูลอัตราการหายขาดจาก 8 การทดลอง จะมีแนวโน้มสนับสนุนการฝังเข็ม แต่ผลลัพธ์ก็ไม่มีความสอดคล้องกันอย่างมากระหว่างการศึกษา และค่าประมาณผลกระทบมีความไม่แม่นยำสูง (383/396 เทียบกับ 272/355; RR 1.32, 95% CI 0.95 ถึง 1.84; ค่า P = 0.1; I2 = 98%)
มี 14 การทดลองเปรียบเทียบการฝังเข็มกับการรักษาแบบไม่ผ่าตัดวิธีอื่นๆ เช่น แผ่นแปะยาสมุนไพรจีน การประคบน้ำร้อนน้ำเย็น ถุงน้ำแข็ง ยาสมุนไพรจีนชนิดรับประทาน และผ้าพันแผลยืดหยุ่น บางการทดลองพบว่าการฝังเข็มให้ผลดีกว่า บางการทดลองพบว่าการรักษาอีกวิธีให้ผลดีกว่า และบางการทดลองพบว่าไม่มีหลักฐานแสดงความแตกต่างระหว่างการรักษาทั้ง 2 วิธี ผลจากการวิเคราะห์ exploratory meta-analysis ของข้อมูลอัตราการหายจาก 11 การทดลอง ที่เปรียบเทียบการฝังเข็มกับวิธีการรักษาอื่นๆ ที่ไม่ใช่การผ่าตัด มีแนวโน้มเอนเอียงไปทางการฝังเข็มเล็กน้อย แต่ผลลัพธ์เหล่านี้ไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ และข้อมูลมีความแตกต่างกันอย่างมาก (404/509 เทียบกับ 416/497; RR 1.07, 95% CI 0.94 ถึง 1.22; P value = 0.30; I2 = 92%)
ข้อสรุปของผู้วิจัย
หลักฐานที่มีอยู่ในปัจจุบันจากกลุ่มการศึกษาแบบสุ่ม (randomised controlled trials) และกึ่งสุ่มที่มีกลุ่มควบคุม (quasi-randomised controlled trials) ซึ่งมีความแตกต่างกันอย่างมากในการประเมินผลของการฝังเข็มเพื่อรักษาอาการข้อเท้าแพลงเฉียบพลัน ยังไม่สามารถให้ข้อมูลสนับสนุนที่เชื่อถือได้ทั้งในด้านประสิทธิผลหรือความปลอดภัยของการรักษาด้วยการฝังเข็ม ไม่ว่าจะเป็นการฝังเข็มเพียงอย่างเดียว การใช้ร่วมกับวิธีการรักษาอื่นๆ ที่ไม่ใช่การผ่าตัด หรือเมื่อเปรียบเทียบกับวิธีการรักษาอื่นๆ ที่ไม่ใช่การผ่าตัด จำเป็นต้องมีการทดลองทางคลินิกแบบสุ่มที่รัดกุมและมีขนาดกลุ่มตัวอย่างที่ใหญ่ขึ้นในอนาคต เพื่อสร้างหลักฐานทางคลินิกที่หนักแน่นเกี่ยวกับประสิทธิภาพและความปลอดภัยของการฝังเข็มสำหรับข้อเท้าแพลงเฉียบพลัน
ผู้แปล แพทย์หญิงชุติมา ชุณหะวิจิตร วันที่ 5 กรฎาคม 2026
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก




