วัตถุประสงค์ของการทบทวนวรรณกรรมนี้คืออะไร
จุดมุ่งหมายของการทบทวนวรรณกรรม Cochrane นี้คือเพื่อตรวจสอบว่าสารดันจอประสาทตา ซึ่งใช้ในการรักษาโรคจอประสาทตาลอก ที่เกี่ยวข้องกับภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตา นั้นปลอดภัยและมีประสิทธิภาพหรือไม่ ภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตา (PVR) หมายถึงการเจริญเติบโตและการเกิดแผลเป็นในจอประสาทตา
ใจความสำคัญ
การเลือกใช้สารดันจอประสาทตาควรพิจารณาเป็นรายบุคคลสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย การใช้ C3F8 (ก๊าซชนิดหนึ่ง) หรือน้ำมันซิลิโคนมาตรฐาน ดูเหมือนจะเป็นทางเลือกที่เหมาะสม น้ำมันซิลิโคนชนิดหนัก ซึ่งไม่มีจำหน่ายสำหรับการใช้งานทางคลินิกทั่วไปในสหรัฐอเมริกา ไม่มีข้อดีหรือประโยชน์ใดๆ เหนือกว่าน้ำมันซิลิโคนมาตรฐาน
การทบทวนวรรณกรรมฉบับนี้ทำการศึกษาเกี่ยวกับอะไร
เรตินาเป็นเนื้อเยื่อรับแสงชั้นในสุดที่อยู่ด้านหลังของดวงตา (คล้ายกับฟิล์มในกล้องถ่ายรูป) และการทำงานปกติของมันขึ้นอยู่กับการยึดติดกับชั้นใต้เรตินา โรคจอประสาทตาหลุดลอกเป็นความผิดปกติของดวงตาที่จอประสาทตาแยกตัวออกจากเนื้อเยื่อชั้นล่าง จุดรับภาพชัด (macula) คือส่วนที่อยู่ตรงกลางที่สุดของเรตินา และมีหน้าที่รับผิดชอบการมองเห็นสีที่มีความละเอียดสูงในส่วนกลางของจอประสาทตา โดยทั่วไปแล้วผู้ป่วยที่เป็นโรคจอประสาทตาหลุดลอกที่ลามถึงจุดรับภาพชัด จะมีอาการสูญเสียการมองเห็นที่รุนแรงกว่าผู้ป่วยที่เป็นโรคจอประสาทตาหลุดลอกที่จุดรับภาพชัดไม่โดนผลกระทบ โดยทั่วไปแล้ว โรคจอประสาทตาหลุดลอกจะรักษาด้วยการผ่าตัด แต่การผ่าตัดก็ไม่ได้ประสบความสำเร็จเสมอไป ในผู้ป่วยบางราย การผ่าตัดอาจประสบความสำเร็จในเบื้องต้น แต่โรคจอประสาทตาหลุดลอกอาจกลับมาเป็นซ้ำได้ในอีกหลายเดือนหรือหลายปีต่อมา โรคจอประสาทตาหลุดลอกที่เกิดซ้ำส่วนใหญ่ และโรคจอประสาทตาหลุดลอกที่เกิดครั้งแรกบางส่วน มักเกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโตและการเกิดแผลเป็นของจอประสาทตาที่เรียกว่าภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตา (Proliferative Vitreoretinopathy หรือ PVR) การรักษาโรคจอประสาทตาหลุดลอกร่วมกับภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตา ที่ได้รับการพิสูจน์เแล้วเพียงวิธีเดียวคือการผ่าตัดเพิ่มเติม โดยจะทำการกำจัดเยื่อหุ้มออกจากผิวของจอประสาทตา และฉีดสารดันจอประสาทตาเข้าไปในดวงตาเพื่อยึดจอประสาทตาที่ติดใหม่ให้อยู่ในตำแหน่งเดิม สารดันจอประสาทตาหลักที่มีใช้ในปัจจุบัน ได้แก่ ก๊าซชนิดต่างๆ และน้ำมันซิลิโคน ยังไม่ทราบแน่ชัดว่าสารดันจอประสาทตาเหล่านี้มีประสิทธิภาพและปลอดภัยหรือไม่
ผลลัพธ์หลักของการทบทวนวรรณกรรมคืออะไร
เราพบการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมจำนวน 4 การทดลอง โดยมีผู้เข้าร่วมทั้งหมด 601 คน ซึ่งเปรียบเทียบสารดันจอประสาทตาชนิดต่างๆ ผู้เข้าร่วมทั้งหมดได้รับการผ่าตัดเพื่อรักษาโรคจอประสาทตาหลุดลอก ที่เกี่ยวข้องกับภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตา
ดูเหมือนว่าจะไม่มีความแตกต่างที่สำคัญระหว่าง C3F8 (ก๊าซชนิดหนึ่ง) และน้ำมันซิลิโคนในแง่ของความคมชัดของการมองเห็น (ระดับการมองเห็น) หรือการยึดติดของจอประสาทตาบริเวณจุดรับภาพชัด ซึ่งเป็นบริเวณรูปวงรีใกล้ศูนย์กลางของจอประสาทตา น้ำมันซิลิโคนอาจดีกว่า SF6 (ก๊าซอีกชนิดหนึ่ง) สำหรับการยึดติดของจอประสาทตาบริเวณจุดรับภาพชัดและผลลัพธ์ระยะสั้นอื่นๆ
การทบทวนวรรณกรรมนี้มีความเป็นปัจจุบันมากน้อยเพียงใด
ผู้วิจัยของ Cochrane ได้สืบค้นการศึกษาที่ได้รับการตีพิมพ์จนถึงวันที่ 2 มกราคม 2019
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
บทนำ
โรคจอประสาทตาลอกร่วมกับภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตาส่วนใหญ่มักจำเป็นต้องรักษาด้วยการผ่าตัดเพื่อฟื้นฟูกายวิภาคให้ปกติเพื่อคงระดับการมองเห็นให้คงที่หรือช่วยให้การมองเห็นดีขึ้น ภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตามักเกิดร่วมกับโรคจอประสาทตาลอกที่เป็นซ้ำ (กล่าวคือ หลังจากการผ่าตัดเพื่อทำให้จอประสาทตากลับมาติดกันครั้งแรก) แต่บางครั้งก็อาจเกิดร่วมกับโรคจอประสาทตาลอกที่เป็นครั้งแรกได้ อย่างไรก็ตาม ทั้งสองเหตุการณ์ต้องได้รับการใส่สารดันจอประสาทตา (แก๊สหรือน้ำมันซิลิโคน) เพื่อลดอัตราการเป็นซ้ำของโรคจอประสาทตาลอก
วัตถุประสงค์
จุดประสงค์ของการทบทวนวรรณกรรมนี้คือเพื่อประเมินความปลอดภัยและประสิทธิผลของสารดันจอประสาทตาชนิดต่างๆ ที่ใช้ร่วมกับการผ่าตัดรักษาโรคจอประสาทตาลอกที่มีภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตาแทรกซ้อน
วิธีการสืบค้น
เราค้นหาจากฐานข้อมูล CENTRAL (ซึ่งมีทะเบียนการทดลองของ Cochrane Eyes and Vision รวมอยู่ด้วย) (the Cochrane Library 2019, Issue 1), Ovid MEDLINE, Ovid MEDLINE In-Process and Other Non-Indexed Citations, Ovid MEDLINE Daily, Ovid OLDMEDLINE (มกราคม 1946 ถึงมกราคม 2019), Embase (มกราคม 1980 ถึงมกราคม 2019), Latin American and Caribbean Literature on Health Sciences (LILACS) (มกราคม 1982 ถึงมกราคม 2019), metaRegister of Controlled Trials (mRCT) (www.controlled-trials.com), ClinicalTrials.gov (www.clinicaltrials.gov) และ the WHO International Clinical Trials Registry Platform (WHO ICTRP) (www.who.int/ictrp/search/en) เราไม่ได้จำกัดช่วงเวลาหรือภาษาในการสืบค้นข้อมูลการทดลองผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ เราค้นหาฐานข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ล่าสุด เมื่อวันที่ 2 มกราคม 2019
เกณฑ์การคัดเลือก
เรารวมการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) ในผู้เข้าร่วมการศึกษาที่ได้รับการผ่าตัดรักษาโรคจอประสาทตาลอกที่เกี่ยวข้องกับภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตา ซึ่งเปรียบเทียบสารดันจอประสาทตาชนิดต่างๆ
การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล
ผู้ทบทวนวรรณกรรม 2 คน คัดกรองผลการค้นหาอย่างเป็นอิสระต่อกัน เราใช้ระเบียบวิธีการวิจัยตามมาตรฐานที่ Cochrane กำหนดไว้
ผลการวิจัย
เราพบการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) จำนวน 4 การทดลอง (ผู้เข้าร่วม 601 คน) ที่ให้ข้อมูลสำหรับผลลัพธ์หลักและผลลัพธ์รอง มีจำนวน 3 การทดลองให้ข้อมูลเกี่ยวกับความคมชัดของการมองเห็น (visual acuity) มีจำนวน 2 การทดลอง รายงานเกี่ยวกับการยึดติดของจอประสาทตา จำนวน 1 การทดลองรายงานเกี่ยวกับการเชื่อมต่อของจอประสาทตาใหม่ และอีก 2 การทดลองเกี่ยวกับผลข้างเคียง เช่น จอประสาทตาหลุดลอก การมองเห็นแย่ลง และความดันในลูกตา
ลักษณะของการศึกษา
ลักษณะของผู้เข้าร่วมการวิจัยมีความแตกต่างกันไปในแต่ละการศึกษาและแต่ละกลุ่มที่ได้รับการรักษาโดยวิธีต่าง ๆ โดยมีช่วงอายุระหว่าง 21 ถึง 89 ปี และส่วนใหญ่เป็นผู้ชาย การทดลองเกี่ยวกับน้ำมันซิลิโคนถูกจัดทำขึ้นที่ประเทศสหรัฐอเมริกาและมีทั้งหมด 2 การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT): (การใช้น้ำมันซิลิโคนเทียบกับก๊าซซัลเฟอร์เฮกซะฟลูออไรด์ (SF6) เป็นสารดันจอประสาทตา; ผู้เข้าร่วมการศึกษา 151 คน) และ (การใช้น้ำมันซิลิโคนเทียบกับก๊าซเพอร์ฟลูออโรโพรเพน (C3F8) เป็นสารดันจอประสาทตา; ผู้เข้าร่วมการศึกษา 271 คน) การทดลองแบบสุ่มควบคุมครั้งที่สามเปรียบเทียบน้ำมันซิลิโคนชนิดหนัก (ส่วนผสมของเพอร์ฟลูออโรเฮกซิลออกเทน (F 6 H 8 ) และน้ำมันซิลิโคน) กับน้ำมันซิลิโคนมาตรฐาน (1000 เซนติสโตกส์ หรือ 5000 เซนติสโตกส์; ผู้เข้าร่วม 94 คน) การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) ครั้งที่สี่เปรียบเทียบน้ำมันซิลิโคน 1000 เซนติสโตกส์กับ 5000 เซนติสโตกส์ในผู้เข้าร่วม 85 คน เราประเมินว่าการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) ส่วนใหญ่มีความเสี่ยงของการมีอคติ (risk of bias) ต่ำหรือไม่ชัดเจนในประเด็นส่วนใหญ่ของการประเมิน "ความเสี่ยงของการมีอคติ" (risk of bias)
ผลการศึกษา
แม้ว่าจะมีรายงานว่าก๊าซ SF6 เกี่ยวข้องกับผลลัพธ์ทางกายวิภาคและการมองเห็นที่แย่กว่าน้ำมันซิลิโคนในระยะเวลาหนึ่งปี (ไม่ได้รายงานข้อมูลเชิงปริมาณ) แต่ในระยะเวลาสองปี น้ำมันซิลิโคนเมื่อเทียบกับก๊าซ SF6 ไม่แสดงหลักฐานความแตกต่างในความคมชัดของการมองเห็น (33% เทียบกับ 51%; risk ratio (RR) 1.57; 95% confidence interval (CI) 0.93 ถึง 2.66; 1 RCT, ผู้เข้าร่วม 87 คน; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) ที่ระยะเวลาหนึ่งปี การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) อีกฉบับหนึ่งที่เปรียบเทียบน้ำมันซิลิโคนกับก๊าซ C3F8 พบว่าไม่มีหลักฐานแสดงความแตกต่างในความคมชัดของการมองเห็นระหว่างสองกลุ่ม (41% เทียบกับ 39%; RR 0.97; 95% CI 0.73 ถึง 1.31; 1 RCT, ผู้เข้าร่วม 264 คน; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) ในการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมฉบับที่สาม ผู้เข้าร่วมที่ได้รับการรักษาด้วยน้ำมันซิลิโคนมาตรฐานเมื่อเปรียบเทียบกับผู้ที่ได้รับน้ำมันซิลิโคนแบบหนัก ก็ไม่พบหลักฐานความแตกต่างของการเปลี่ยนแปลงความคมชัดในการมองเห็นที่หนึ่งปี โดยวัดจากมาตราส่วน logMAR (ค่าเฉลี่ยความแตกต่าง -0.03 logMAR; ช่วงความเชื่อมั่น 95% -0.35 ถึง 0.29; 1 RCT; ผู้เข้าร่วม 93 คน; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมฉบับที่สี่ ซึ่งเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มที่ได้รับแสง 5000 เซนติสโตกและ 1000 เซนติสโตก ไม่ได้รายงานข้อมูลเกี่ยวกับความคมชัดของการมองเห็น
สำหรับการยึดติดของจอประสาทตาบริเวณจุดรับภาพชัด ผู้เข้าร่วมที่ได้รับการรักษาด้วยน้ำมันซิลิโคนอาจมีผลลัพธ์ที่ดีกว่าผู้เข้าร่วมที่ได้รับ SF 6 ทั้งในระยะเวลาหนึ่งปี (ไม่ได้รายงานข้อมูลเชิงปริมาณ) และสองปี (58% เทียบกับ 79%; RR 1.37; 95% CI 1.01 ถึง 1.86; 1 RCT; ผู้เข้าร่วม 87 คน; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) ในการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) อีกฉบับหนึ่ง เมื่อเปรียบเทียบน้ำมันซิลิโคนกับ C 3 F 8 ในระยะเวลาหนึ่งปี พบว่าไม่มีหลักฐานแสดงความแตกต่างในการยึดเกาะของจอประสาทตาบริเวณจุดรับภาพชัด (RR 1.00; 95% CI 0.86 ถึง 1.15; 1 RCT, ผู้เข้าร่วม 264 คน; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) 1 ฉบับที่เปรียบเทียบ 5000 เซนติสโตกกับ 1000 เซนติสโตก รายงานว่าการเชื่อมต่อจอประสาทตาสำเร็จในผู้เข้าร่วม 67 คน (78.8%) ในการผ่าตัดครั้งแรก และ 79 คน (92.9%) ในการผ่าตัดครั้งที่สอง และไม่มีหลักฐานแสดงความแตกต่างระหว่างกลุ่ม (1 RCT; ผู้เข้าร่วม 85 คน; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) ฉบับที่สี่ที่เปรียบเทียบน้ำมันซิลิโคนมาตรฐานกับน้ำมันซิลิโคนชนิดหนัก ไม่ได้รายงานเกี่ยวกับการยึดติดของจอประสาทตาบริเวณจุดรับภาพชัด
เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์
ในการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) 1 ฉบับ (ผู้เข้าร่วม 86 คน) พบว่าผู้ที่ได้รับน้ำมันซิลิโคนมาตรฐาน 1000 เซนติสโตก เมื่อเทียบกับผู้ที่ได้รับน้ำมันซิลิโคน 5000 เซนติสโตก ไม่พบความแตกต่างของการเพิ่มขึ้นของความดันลูกตาที่ 18 เดือน (24% เทียบกับ 22%; RR 0.90; 95% CI 0.41 ถึง 1.94; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) ต้อกระจกที่มีนัยสำคัญทางสายตา (49% เทียบกับ 64%; RR 1.30; 95% CI 0.89 ถึง 1.89; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) และอุบัติการณ์ของการหลุดลอกของจอประสาทตาหลังจากการเอาซิลิโคนออก (RR 0.36 95% CI 0.08 ถึง 1.67; หลักฐานความเชื่อมั่นต่ำ) การทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) อีกฉบับหนึ่งที่เปรียบเทียบน้ำมันซิลิโคนมาตรฐานกับน้ำมันซิลิโคนชนิดหนัก แสดงให้เห็นว่าไม่มีความแตกต่างในการเกิดภาวะจอประสาทตาหลุดลอกภายในหนึ่งปี (25% เทียบกับ 22%; RR 0.89; 95% CI 0.54 ถึง 1.48; 1 RCT; ผู้เข้าร่วม 186 คน; หลักฐานที่มีความเชื่อมั่นต่ำ) ไม่มีรายงานการหลุดลอกของจอประสาทตาในการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) ที่เปรียบเทียบน้ำมันซิลิโคนกับ SF 6 และน้ำมันซิลิโคนกับ C 3 F 8
ข้อสรุปของผู้วิจัย
ดูเหมือนว่าจะไม่มีความแตกต่างที่สำคัญใดๆ ในผลลัพธ์ระหว่าง C3F8 และน้ำมันซิลิโคน น้ำมันซิลิโคนอาจดีกว่า SF 6 สำหรับการยึดติดของจอประสาทตาบริเวณจุดรับภาพชัดและผลลัพธ์ระยะสั้นอื่นๆ การเลือกใช้สารดันจอประสาทตาควรพิจารณาเป็นรายบุคคลสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย การใช้ C 3 F 8 หรือน้ำมันซิลิโคนมาตรฐานมีความเหมาะสมสำหรับผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มีโรคจอประสาทตาลอก ที่เกี่ยวข้องกับภาวะพังผืดงอกในวุ้นตาและจอประสาทตา น้ำมันซิลิโคนชนิดหนัก ซึ่งไม่มีจำหน่ายสำหรับการใช้งานทางคลินิกทั่วไปในสหรัฐอเมริกา อาจไม่แสดงให้เห็นถึงหลักฐานที่เหนือกว่าน้ำมันซิลิโคนมาตรฐาน
แปลโดย เบญญาภา สถิรลีลา วันที่ 29 ตุลาคม 2026
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก
