บทสรุปการทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane นี้นำเสนอสิ่งที่เราทราบจากงานวิจัยเกี่ยวกับประโยชน์และอันตรายของทรามาดอล (ยาแก้ปวด) ในการรักษาโรคข้อเสื่อม (OA) เราได้ตรวจสอบงานวิจัยที่ตีพิมพ์จนถึงวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2018 และพบ 22 การศึกษาที่เกี่ยวข้องกับผู้ที่รับประทานทรามาดอลจำนวน 3871 คน และผู้ที่อยู่ในกลุ่มเปรียบเทียบจำนวน 2625 คน เมื่อเทียบกับยาหลอก (การรักษาหลอก) หลักฐานระดับปานกลางแสดงให้เห็นว่าการรับประทานทรามาดอลเป็นเวลานานสูงสุด 3 เดือน ไม่มีประโยชน์ที่สำคัญต่อค่าเฉลี่ยอาการปวดหรือการทำงานของร่างกาย แม้ว่าจะมีผู้เข้าร่วมในกลุ่มทรามาดอลมากกว่าเล็กน้อยที่รายงานว่าอาการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (นิยามว่า 20% ขึ้นไป) นอกจากนี้ ผู้ป่วยอาจมีผลข้างเคียงเพิ่มขึ้นจนต้องหยุดรับประทานยา เช่น คลื่นไส้ อาเจียน เวียนศีรษะ ท้องผูก อ่อนเพลีย และปวดศีรษะ เรามีความมั่นใจน้อยในเรื่องความเสี่ยงของผลข้างเคียงร้ายแรง เนื่องจากจำนวนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมีน้อย การทดลองส่วนใหญ่ได้รับทุนสนับสนุนจากอุตสาหกรรมยา
โรคข้อเสื่อมคืออะไร และยาทรามาดอลคืออะไร
OA คือโรคที่เกิดขึ้นกับข้อต่อ เช่น ข้อเข่า หรือข้อสะโพก เมื่อข้อต่อสูญเสียกระดูกอ่อน กระดูกจะเจริญเติบโตเพื่อพยายามซ่อมแซมความเสียหาย แทนที่จะทำให้ดีขึ้น กระดูกกลับงอกผิดปกติและทำให้อาการแย่ลง ตัวอย่างเช่น กระดูกที่งอกอาจทำให้ข้อต่อเจ็บปวดและไม่มั่นคง สิ่งนี้อาจส่งผลต่อการทำงานของร่างกายหรือความสามารถในการใช้งานข้อเข่า
ทรามาดอลคือยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ที่ใช้รักษาโรคข้อเสื่อม ซึ่งต่างจากยาแก้ปวดอื่นๆ อย่างยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ยานี้ไม่ก่อให้เกิดเลือดออกในกระเพาะอาหารและลำไส้ หรือปัญหาเกี่ยวกับไต ยานี้ยังไม่ส่งผลกระทบต่อกระดูกอ่อนบริเวณปลายกระดูกด้วย อย่างไรก็ตาม ทรามาดอลอาจไม่ช่วยลดอาการบวม
ผลลัพธ์ของการทบทวนวรรณกรรมนี้คืออะไร
ผู้เข้าร่วมในการทดลองทั้ง 22 การศึกษา ได้รับทรามาดอลในขนาดยาต่อวันที่แตกต่างกัน หรือได้รับยาหลอก ยา NSAID หรือยาแก้ปวดชนิดอื่น ส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง อายุเฉลี่ย 63 ปี และมีอาการปวดระดับปานกลางถึงรุนแรง ระยะเวลาของการศึกษาแตกต่างกันไปตั้งแต่ 1 สัปดาห์ถึง 3 เดือน ผลลัพธ์ด้านล่างนี้เปรียบเทียบทรามาดอลเพียงอย่างเดียวกับยาหลอก ผลลัพธ์ของการใช้ทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟนก็มีความคล้ายคลึงกัน
ความเจ็บปวด (มาตราส่วนภาพเปรียบเทียบ (VAS) 0 ถึง 100; คะแนนที่ต่ำกว่าหมายถึงความเจ็บปวดน้อยกว่า)
ผู้ที่รับประทานทรามาดอลเพียงอย่างเดียวมีระดับความเจ็บปวดต่ำกว่ากลุ่มยาหลอก 4 คะแนน (ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์ 4%) ผู้ที่รับประทานทรามาดอลประเมินความเจ็บปวดที่ระดับ 50.3 ส่วนกลุ่มที่ได้รับยาหลอกประเมินที่ระดับ 54.3
ผู้ที่ได้รับยาหลอก 10% มีอาการปวดดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางคลินิก (อย่างน้อย 20%) ส่วนผู้ที่ได้รับทรามาดอลมีอาการปวดดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญที่ 15% (มากกว่ากันอยู่ 5%)
การทำงานของร่างกาย (ดัชนี Western Ontario and McMaster Universities Arthritis Index (WOMAC) 0 ถึง 1700; คะแนนยิ่งต่ำหมายถึงทำงานได้ดีขึ้น)
ผู้ที่รับประทานทรามาดอลเพียงอย่างเดียว มีคะแนนการทำงานของร่างกายต่ำกว่ายาหลอก 68 คะแนน (ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์ 4%) ผู้ที่รับประทานทรามาดอลประเมินการทำงานของร่างกายที่ 991 คะแนน ส่วนกลุ่มยาหลอกอยู่ที่ 1059 คะแนน
ผู้ที่ได้รับทรามาดอล 21% มีพัฒนาการด้านการทำงานของร่างกายที่ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางคลินิก เทียบกับกลุ่มยาหลอกที่ 16% (มากกว่า 5%)
ผลข้างเคียงทั้งหมด
ผู้ป่วย 66 ใน 100 คนอาจมีผลข้างเคียงเมื่อรับประทานทรามาดอลเพียงอย่างเดียว เทียบกับผู้ป่วย 49 ใน 100 คนเมื่อรับประทานยาหลอก (มากกว่า 17%)
การถอนตัวจากการศึกษาเนื่องจากผลข้างเคียง
ผู้เข้าร่วม 19 ใน 100 คนถอนตัวออกจากการศึกษาเนื่องจากผลข้างเคียงเมื่อรับประทานทรามาดอลเพียงอย่างเดียว เทียบกับ 7 ใน 100 คนของกลุ่มที่รับประทานยาหลอก (มากกว่า 12%)
ผลข้างเคียงร้ายแรง
ผู้ป่วย 3 ใน 100 คนมีผลข้างเคียงร้ายแรงเมื่อใช้ทรามาดอลเพียงอย่างเดียว เทียบกับ 2 ใน 100 คนสำหรับกลุ่มยาหลอก (เพิ่มขึ้น 1%)
อ่านบทคัดย่อฉบับเต็ม
บทนำ
ยาทรามาดอลมักถูกสั่งจ่ายเพื่อบรรเทาอาการปวดและความบกพร่องทางร่างกายที่เกี่ยวข้องกับโรคข้อเสื่อม (OA) เนื่องจากกลไกการออกฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของทรามาดอล อาจทำให้เกิดผลข้างเคียงน้อยกว่า (เช่น เลือดออกในทางเดินอาหารหรือปัญหาเกี่ยวกับไต) เมื่อเทียบกับยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) การศึกษานี้เป็นการปรับปรุงข้อมูลจากการทบทวนวรรณกรรมของ Cochrane ที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 2006
วัตถุประสงค์
เพื่อประเมินประโยชน์และอันตรายของการใช้ยาทรามาดอลชนิดรับประทาน หรือทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟน (acetaminophen) หรือ NSAIDs ในผู้ป่วยโรคข้อเสื่อม
วิธีการสืบค้น
เราได้สืบค้นข้อมูลจากฐานข้อมูล Cochrane Central Register of Controlled Trials (CENTRAL), MEDLINE และ Embase รวมถึงทะเบียนการทดลองของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกาและองค์การอนามัยโลกจนถึงเดือนกุมภาพันธ์ 2018 เราสืบค้นข้อมูลในฐานข้อมูล LILACS จนถึงเดือนสิงหาคม 2015
เกณฑ์การคัดเลือก
เรารวบรวมการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCTs) ที่ประเมินผลของทรามาดอล หรือทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟน (พาราเซตามอล) หรือ NSAIDs เทียบกับยาหลอกหรือยาเปรียบเทียบใดๆ ในผู้ป่วยโรคข้อเสื่อม
การรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูล
เราใช้ขั้นตอนและวิธีการมาตรฐานตามที่ Cochrane กำหนด
ผลการวิจัย
เรารวบรวม RCT จำนวน 22 การศึกษา (มากกว่าการทบทวนครั้งก่อน 11 การศึกษา) โดย 21 การศึกษาถูกนำมาวิเคราะห์ meta-analyses ในผู้เข้าร่วม 3871 คนที่ได้รับการสุ่มให้รับทรามาดอลเพียงอย่างเดียวหรือทรามาดอลร่วมกับยาแก้ปวดชนิดอื่น และผู้เข้าร่วม 2625 คนที่ได้รับการสุ่มให้รับยาหลอกหรือกลุ่มควบคุมที่ได้รับยาจริง มี 17 การศึกษาที่ประเมินผลของทรามาดอลเพียงอย่างเดียว และ 5 การศึกษาที่ประเมินผลของทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟน มี 13 การศึกษาที่ใช้กลุ่มควบคุมด้วยยาหลอก และ 11 การศึกษาที่ใช้กลุ่มควบคุมด้วยยาจริง (มี 2 การศึกษาที่มีทั้งกลุ่มยาหลอกและกลุ่มยาจริง) ขนาดยาทรามาดอลที่ใช้มีตั้งแต่ 37.5 มิลลิกรัมถึง 400 มิลลิกรัมต่อวัน โดยนำข้อมูลขนาดยาทั้งหมดมารวมกัน การทดลองส่วนใหญ่เป็นการศึกษาแบบพหุสถาบัน (multicenter) โดยมีระยะเวลาเฉลี่ย 2 เดือน ผู้เข้าร่วมการศึกษาเป็นผู้หญิงที่มีโรคข้อเสื่อมที่สะโพกหรือเข่าเป็นส่วนใหญ่ โดยมีอายุเฉลี่ย 63 ปี และมีอาการปวดระดับปานกลางถึงรุนแรง มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดอคติจากการคัดเลือก (selection bias) เนื่องจากมีเพียง 4 การทดลองเท่านั้นที่รายงานวิธีการสร้างลำดับการสุ่มและการปกปิดการจัดสรรผู้เข้าร่วมที่เหมาะสม ความเสี่ยงของการเกิดอคติจากการปฏิบัติต่อผู้เข้าร่วม (performance bias) อยู่ในระดับต่ำ เนื่องจากงานวิจัยส่วนใหญ่มีการปกปิดข้อมูลต่อผู้เข้าร่วม มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดอคติจากการออกจากการศึกษา (attrition bias) เนื่องจาก 10 ใน 22 การทดลองมีข้อมูลผลลัพธ์ที่ไม่ครบถ้วน การทดลองส่วนใหญ่ได้รับทุนสนับสนุนจากอุตสาหกรรมยา
หลักฐานที่มีความเชื่อมั่นระดับปานกลาง (ถูกลดระดับเนื่องจากความเสี่ยงของการเกิดอคติ) บ่งชี้ว่าการใช้ทรามาดอลเพียงอย่างเดียวและเมื่อใช้ร่วมกับอะเซตามิโนเฟน ไม่มีประโยชน์ที่สำคัญในการลดความเจ็บปวดเมื่อเทียบกับกลุ่มยาหลอก (ทรามาดอลเพียงอย่างเดียว: ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์ร 4%, 95% CI 3% ถึง 5%; 8 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 3972 คน; ทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟน: ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์ 4%, 95% CI 2% ถึง 6%; 2 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 614 คน)
ผู้ป่วย 15 จาก 100 คนในกลุ่มที่ได้รับทรามาดอลมีอาการดีขึ้น 20% (ซึ่งตรงกับความแตกต่างที่มีนัยสำคัญทางคลินิกในการลดอาการปวด) เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ได้รับยาหลอกซึ่งมีผู้ป่วย 10 จาก 100 คนที่มีอาการดีขึ้นในระดับเดียวกัน (ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์เพิ่มขึ้น 5%) ผู้ป่วย 12 จาก 100 คนในกลุ่มที่ได้รับทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟนมีอาการดีขึ้น 20% เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ได้รับยาหลอกซึ่งมีผู้ป่วย 7 จาก 100 คนที่มีอาการดีขึ้นในระดับเดียวกัน (ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์เพิ่มขึ้น 5%)
หลักฐานที่มีความเชื่อมั่นระดับปานกลาง (ถูกลดระดับเนื่องจากความเสี่ยงของการเกิดอคติ) บ่งชี้ว่าทรามาดอลเพียงอย่างเดียวและเมื่อใช้ร่วมกับอะเซตามิโนเฟน ไม่ให้ประโยชน์ที่สำคัญต่อการทำงานของร่างกายเมื่อเทียบกับยาหลอก (ทรามาดอลเพียงอย่างเดียว: ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์ 4%, 95% CI 2% ถึง 6%; 5 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 2550 คน; ทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟน: ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์ 4%, 95% CI 2% ถึง 7%; 2 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 614 คน)
ในกลุ่มที่ได้รับทรามาดอล มีผู้ป่วย 21 จาก 100 คนที่มีอาการดีขึ้น 20% (ซึ่งสอดคล้องกับความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางคลินิกในด้านการทำงานของร่างกาย) เมื่อเทียบกับกลุ่มยาหลอกซึ่งมีผู้ป่วย 16 จาก 100 คน (ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์เพิ่มขึ้น 5%) ผู้ป่วย 15 จาก 100 คนในกลุ่มทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟนมีอาการดีขึ้น 20% เทียบกับ 10 จาก 100 คนในกลุ่มยาหลอก (ผลดีขึ้นแบบสัมบูรณ์เพิ่มขึ้น 5%)
หลักฐานที่มีความเชื่อมั่นระดับปานกลาง (ถูกลดระดับเนื่องจากความเสี่ยงของการเกิดอคติ) ระบุว่า เมื่อเทียบกับยาหลอก การใช้ยาทรามาดอลเพียงอย่างเดียวมีความเสี่ยงต่อการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์สูงกว่า (อัตราส่วนความเสี่ยง (RR) 1.34, 95% CI 1.24 ถึง 1.46; 4 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 2039 คน) และการใช้ทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟนมีความเสี่ยงสูงกว่าเช่นกันเมื่อเทียบกับยาหลอก (RR 1.91, 95% CI 1.32 ถึง 2.76; 1 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 308 คน) ซึ่งสอดคล้องกับการเพิ่มขึ้น 17% (95% CI 12% ถึง 23%) เมื่อใช้ทรามาดอลเพียงอย่างเดียว และเพิ่มขึ้น 22% (95% CI 8% ถึง 41%) เมื่อใช้ทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟน
อาการไม่พึงประสงค์ที่พบได้บ่อยที่สุด 3 อันดับแรก ได้แก่ คลื่นไส้ เวียนศีรษะ และอ่อนเพลีย หลักฐานคุณภาพระดับปานกลาง (ถูกลดระดับเนื่องจากความเสี่ยงของการเกิดอคติ) บ่งชี้ว่ามีความเสี่ยงที่จะถอนตัวออกจากการศึกษาเนื่องจากเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์สูงกว่าในกลุ่มทรามาดอลเมื่อเทียบกับยาหลอก (RR 2.64, 95% CI 2.17 ถึง 3.20; 9 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 4533 คน) ซึ่งคิดเป็นการเพิ่มขึ้น 12% (95% CI 9% ถึง 16%)
หลักฐานคุณภาพระดับต่ำ (ถูกลดระดับเนื่องจากความเสี่ยงต่ออคติและความไม่สอดคล้องกัน) บ่งชี้ว่ากลุ่มที่ได้รับทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟนมีความเสี่ยงในการถอนตัวออกจากการศึกษาจากเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์สูงกว่ากลุ่มยาหลอก (RR 2.78, 95% CI 1.50 ถึง 5.16; 2 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 614 คน) ซึ่งคิดเป็นความเสี่ยงสัมบูรณ์ที่เพิ่มขึ้น 8% (95% CI 2% ถึง 19%)
หลักฐานคุณภาพระดับต่ำ (ถูกลดระดับเนื่องจากความเสี่ยงต่ออคติและความไม่แม่นยำ) บ่งชี้ว่าการใช้ทรามาดอลเพียงอย่างเดียวมีความเสี่ยงต่อการเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ร้ายแรงสูงกว่ายาหลอก (พบ 110 จาก 2459 คนในกลุ่มทรามาดอล เทียบกับ 22 จาก 1153 คนในกลุ่มยาหลอก; RR 1.78, 95% CI 1.11 ถึง 2.84; 7 การศึกษา, ผู้เข้าร่วม 3612 คน) ซึ่งคิดเป็นการเพิ่มขึ้น 1% (95% CI 0% ถึง 4%) ในการศึกษาขนาดเล็ก 1 การศึกษา (ผู้เข้าร่วม 15 คน) ที่เปรียบเทียบยาทรามาดอลร่วมกับอะเซตามิโนเฟนกับยาหลอก ไม่พบรายงานเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ร้ายแรงใดๆ
ข้อสรุปของผู้วิจัย
หลักฐานคุณภาพระดับปานกลางบ่งชี้ว่า เมื่อเทียบกับยาหลอก การใช้ทรามาดอลเพียงอย่างเดียวหรือร่วมกับอะเซตามิโนเฟน อาจไม่มีประโยชน์ที่สำคัญต่อการลดอาการปวดหรือเพิ่มการทำงานของร่างกายโดยเฉลี่ยในผู้ป่วยโรคข้อเสื่อม อย่างไรก็ตาม มีผู้ป่วยในกลุ่มทรามาดอลจำนวนมากกว่าเล็กน้อยที่รายงานว่าอาการดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (นิยามว่าดีขึ้น 20% ขึ้นไป) หลักฐานคุณภาพระดับปานกลางแสดงให้เห็นว่าเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์น่าจะเป็นสาเหตุให้ผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่หยุดรับประทานทรามาดอล การเพิ่มขึ้นของเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ร้ายแรงจากยาทรามาดอลยังไม่แน่นอนนัก เนื่องจากจำนวนเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นมีน้อย
แปลโดย แพทย์หญิงชุติมา ชุณหะวิจิตร วันที่ 23 มิถุนายน 2026
Cochrane review ฉบับนี้มีต้นฉบับที่จัดทำขึ้นเป็นภาษาอังกฤษ ทีมผู้แปลเป็นผู้รับผิดชอบต่อความถูกต้องและแม่นยำของเนื้อหาในฉบับแปล การแปลนี้ดำเนินการอย่างรอบคอบตามมาตรฐานการควบคุมคุณภาพ ทั้งนี้ ในกรณีที่เกิดความคลาดเคลื่อนหรือไม่สอดคล้องกัน ให้ยึดถือต้นฉบับภาษาอังกฤษเป็นหลัก
