Najważniejsze informacje

- Strategie zmieniające poziom aktywności lub poziom aktywności oraz dietę dzieci w celu zapobiegania rozwojowi nadwagi lub otyłości mogą w niewielkim stopniu skutecznie obniżać wskaźnik masy ciała (BMI) u dzieci w wieku od 5 do 11 lat.

- Istnieje niewiele informacji na temat tego, czy strategie te powodowały poważne działania niepożądane (np. urazy), ale z dostępnych danych wynika, że ich wpływ jest niewielki lub żaden.

- Zmiana w poziomie BMI, gdy dotyczy dużej liczby dzieci na przestrzeni całej populacji może być przydatna dla rodziców, którzy obawiają się, że ich dzieci rozwiną nadwagę w okresie dorosłości, a także dla instytucji państwowych mierzących się z problemami otyłości na różnych etapach życia.

Dlaczego zapobieganie otyłości u dzieci jest ważne?

Coraz więcej dzieci na całym świecie dotyka nadwaga i otyłość. Nadwaga w dzieciństwie może być przyczyną problemów zdrowotnych i wpływać na psychikę oraz życie społeczne dziecka. Dzieci z nadwagą prawdopodobnie będą miały nadwagę w dorosłości oraz będą nadal odczuwać pogorszenie zdrowia fizycznego i psychicznego. Otyłość w dzieciństwie wiąże się z występowaniem cukrzycy typu 2, chorób serca w wieku dorosłym oraz zwiększoną śmiertelnością w średnim wieku.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy strategie pomagające modyfikować dietę lub aktywność są skuteczne w zapobieganiu otyłości u dzieci w wieku od 5 do 11 lat. Chcieliśmy również dowiedzieć się, czy strategie te wiązały się z jakimikolwiek zdarzeniami niepożądanymi.

Co zrobiliśmy?

Przeszukaliśmy wiele naukowych baz danych, aby znaleźć badania dotyczące sposobów zapobiegania otyłości u dzieci. Uwzględniliśmy badania skierowane do dzieci w wieku od 5 do 11 lat. Nie uwzględniliśmy badań skierowanych wyłącznie do dzieci, które już miały nadwagę lub otyłość. Uwzględniliśmy jednak badania, w których do analizy włączono dzieci z nadwagą lub otyłością. Uwzględniliśmy badania tylko wtedy, gdy zastosowane w nich metody miały na celu zmianę diety lub poziomu aktywności dzieci (tj. zwiększenie aktywności fizycznej lub skrócenie czasu spędzanego nieaktywnie). Szukaliśmy tylko badań, w których losowo przydzielono dzieci do grup, w których stosowano różne strategie (mogły one także nie obejmować żadnych zmian). Oceniliśmy rygor metodologiczny badań, aby zorientować się, w jakim stopniu możemy być pewni ich wyników. Pogrupowaliśmy badania do analizy w zależności od tego, czy miały one na celu poprawę diety, aktywności, czy obu jednocześnie.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 172 badania, które objęły 189 707 dzieci. Sto czterdzieści sześć badań przeprowadzono w krajach o wysokim dochodzie (np. w USA i Europie). W 111 badaniach strategie były testowane w szkołach, 15 przeprowadzono w środowisku lokalnym, 8 w domach, a 7 w placówkach klinicznych; jedna interwencja została przeprowadzona z wykorzystaniem telemedycyny, a 31 badań objęło więcej niż jedno miejsce. Zostało wdrożonych 86 strategii na okres krótszy niż 9 miesięcy, przy czym najkrótsza z nich obejmowała jedną wizytę, a najdłuższa 4 lata. W 132 badaniach zadeklarowano finansowanie ze źródeł niezwiązanych z przemysłem; 24 badania były częściowo lub w całości finansowane przez przemysł (np. dostawców żywności, przemysł farmaceutyczny czy prywatne usługi opieki zdrowotnej).

Nasze analizy statystyczne obejmowały wyniki 149 badań z udziałem 160 267 dzieci. Odkryliśmy, że u dzieci, którym pomagano poprzez strategię zmiany poziomu aktywności – samodzielnie lub w połączeniu ze zmianą diety – wskaźnik BMI może się obniżyć w porównaniu z dziećmi, których nie objęto żadną strategią. Oznacza to, że dzieci te mogły zminimalizować swój nadmierny przyrost masy ciała o niewielką ilość, istotną z punktu widzenia zdrowia publicznego. Z kolei u dzieci, którym pomagano jedynie w zmianie diety, wskaźnik BMI nie zmniejszył się.

Tylko w kilku badaniach zgłoszono jakiekolwiek efekty uboczne strategii, jednak nie zidentyfikowano żadnych poważnych zagrożeń z nimi związanych.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych?

Mamy umiarkowane lub niskie zaufanie do danych naukowych. Trudno jednak stwierdzić, czy finansowanie większej liczby badań, a przynajmniej tych przeprowadzonych w szkołach, przyczyniłoby się do znacznego wzrostu zaufania do wyników.

Na zmniejszenie zaufania do wyników naszych badań miały wpływ 4 główne czynniki.

1. Wyniki badań były bardzo niespójne.

2. Wiele badań miało ograniczenia w sposobie ich przeprowadzenia.

3. Nie przeprowadzono wystarczającej liczby badań prezentujących wyniki dla konkretnych punktów końcowych i określonego czasu obserwacji, aby mieć pewność co do wyników niektórych porównań. Ponadto niektóre środowiska (np. społeczności lokalne) były niedostatecznie reprezentowane.

4. Wyniki niektórych badań nie zostały przedstawione w taki sposób, abyśmy mogli uwzględnić je w naszych analizach (np. brakowało szczegółów dotyczących różnic między badanymi strategiami), co mogło mieć wpływ na wyniki naszych analiz.

Niniejszy przegląd nie dostarcza wystarczających informacji, aby móc ocenić, jak dobrze strategie działają w przypadku nastolatków z niepełnosprawnościami lub czy strategie wdrażane w społecznościach lokalnych są skuteczne.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Niniejszy przegląd jest aktualizacją naszego poprzedniego przeglądu. Dane są aktualne do lutego 2023 r.