Działania podejmowane wśród kobiet w ciąży, kobiet, które niedawno zostały matkami, oraz innych osób będących głównymi opiekunami dziecka na rzecz zapobiegania próchnicy zębów u małych dzieci

Czy zapewnianie podstawowej opieki dentystycznej i/lub przekazywanie informacji dotyczących zdrowia jamy ustnej kobietom w ciąży, kobietom, które niedawno zostały matkami, oraz osobom będącym głównymi opiekunami dziecka zapobiega próchnicy zębów u małych dzieci?

Najważniejsze informacje

Przekazywanie informacji kobietom w ciąży, matkom oraz opiekunom na temat zdrowej diety i żywienia dziecka, np. karmienia piersią lub butelką, a także wprowadzania pokarmów stałych, może nieznacznie obniżyć ryzyko próchnicy zębów u małych dzieci.

• Potrzebne są dalsze badania, aby poznać potencjalne korzyści i szkody wynikające z różnego rodzaju programów wsparcia, które mogłyby zapobiec wczesnej próchnicy zębów, szczególnie wśród dzieci z rodzin o niższych dochodach.

Dlaczego zapobieganie próchnicy zębów u małych dzieci jest ważne?

Próchnica zębów powszechnie występuje u dzieci do szóstego roku życia (często określa się ją w tym wieku jako próchnicę wczesnego dzieciństwa) i jest zwykle bardziej nasilona u dzieci żyjących w ubóstwie. Choroba powoduje ból i może mieć długotrwały negatywny wpływ na zdrowie dziecka; ponadto jej leczenie jest kosztowne.

Co powoduje próchnicę zębów u małych dzieci?

Do rozwoju próchnicy przyczyniają się cukier i osad nazębny (warstwa bakterii na zębach). Postawa, poglądy i nawyki kobiet w ciąży, matek oraz innych opiekunów mają jednak wpływ na to, czy próchnica rozwinie się u ich dzieci.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ustalić, które z programów skierowanych do kobiet w ciąży, kobiet, które niedawno zostały matkami, oraz innych opiekunów dzieci (do pierwszego roku życia) zapobiegają próchnicy i wpływają na zmniejszenie liczby zębów dotkniętych próchnicą, usuniętych z jej powodu oraz zębów wymagających wypełnienia.

Programy obejmowały:

• zabiegi stomatologiczne;

• edukację/promocję zdrowia jamy ustnej oraz zdrowego żywienia;

• zmiany w polityce zdrowotnej lub systemie ochrony zdrowia ułatwiające dostęp do opieki stomatologicznej.

Chcieliśmy również dowiedzieć się, czy programy te, realizowane oddzielnie bądź w połączeniu z innymi programami, miały jakieś szkodliwe skutki.

Co zrobiliśmy?

Wyszukaliśmy badania opublikowane przed trzecim stycznia 2023 r., w których porównano interesujące nas programy ze:

• standardową opieką;

• placebo (leczeniem pozorowanym wyglądającym tak samo jak leczenie poddawane grupie interwencji) lub

• innymi programami.

Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań, a następnie oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych biorąc pod uwagę czynniki takie jak metody badawcze i wielkość prób.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 23 badania przeprowadzone w łącznie 12 krajach, w których udział wzięło 25 930 opiekunów (głównie kobiety w ciąży i kobiety, które niedawno zostały matkami) ze swoimi dziećmi. Programy obejmowały edukację/promocję zdrowia jamy ustnej oraz zdrowego żywienia (15 badań), zabiegi stomatologiczne (6 badań), a także połączenie obu tych form wsparcia (dwa badania). Czas trwania programów wynosił od dwóch tygodni do trzech lat. Żadne z badań nie dotyczyło zmian w polityce zdrowotnej lub systemie ochrony zdrowia mających na celu ułatwienie dostępu do opieki stomatologicznej.

W 13 badaniach opiekunowie wraz z dziećmi pochodzili ze społeczności o niskich dochodach; w jednym badaniu – głównie ze społeczności o wysokich dochodach. W większości badań raportowano o źródłach ich finansowania, przy czym dwa z nich otrzymały wsparcie firm produkujących środki do higieny jamy ustnej. Chociaż mało prawdopodobne jest, że wpłynęło to na wyniki tych badań, ich autorzy nie podali takiej informacji.

Najważniejsze wyniki

W porównaniu ze standardową opieką programy obejmujące edukację/promocję zdrowia jamy ustnej oraz zdrowego żywienia przyczyniają się do tego, że ryzyko próchnicy u dzieci do pierwszego roku życia:

• zapewne nieznacznie się zmniejsza, gdy opiekunowie otrzymują porady dotyczące diety dziecka oraz sposobów żywienia niemowląt/dzieci (3 badania, 782 uczestników);

• nie wydaje się ulegać zmianie, gdy opiekunowie otrzymują wsparcie w zakresie karmienia piersią (2 badania, 1148 uczestników), porady dotyczące diety dziecka (1 badanie, 148 uczestników) lub porady dotyczące diety, sposobów żywienia oraz czyszczenia zębów dziecka (5 badań, 1326 uczestników).

Nie wiemy również, czy na ryzyko wystąpienia próchnicy ma wpływ podawanie kobietom w trakcie ciąży suplementów witaminy D w dużych lub małych dawkach (1 badanie, 496 uczestników).

W badaniach dotyczących programów opieki stomatologicznej, w których porównano stosowanie lakieru na zęby z placebo (4 badania, 632 uczestników) oraz gumy do żucia zawierające różne żele stomatologiczne (2 badania, 361 uczestników) w celu ograniczenia liczby bakterii w jamie ustnej matki, uzyskane wyniki były niejednoznaczne. Nie jest jasne, czy mogą one zapobiegać próchnicy u małych dzieci. Nie wiemy również, czy programy łączące edukację w zakresie zdrowia jamy ustnej z zabiegami stomatologicznymi zmniejszają ryzyko próchnicy bardziej niż standardowa opieka (2 badania, 324 uczestników).

Tylko w czterech badaniach podano, czy opiekunowie lub dzieci odczuli jakiekolwiek szkodliwe skutki. W przypadku programów dotyczących edukacji w zakresie zdrowia jamy ustnej oraz zdrowego żywienia nie odnotowano żadnych szkodliwych skutków. Niektóre matki, które poddały się zabiegom stomatologicznym, zgłaszały łagodne działania niepożądane, takie jak uczucie pieczenia i nudności.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Mamy umiarkowane zaufanie, że udzielanie opiekunom porad żywieniowych i wskazówek dotyczących karmienia może zmniejszyć ryzyko próchnicy u małych dzieci. Nasze zaufanie do danych naukowych stanowiących podstawę dla większości pozostałych ustaleń jest jednak niskie lub bardzo niskie. Jest to spowodowane tym, że badania różniły się znacząco pod względem rodzajów analizowanych programów; nieliczne badania dotyczyły tego samego programu lub tej samej kombinacji programów.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Niniejszy przegląd stanowi aktualizację naszego wcześniejszego przeglądu, który obejmował badania opublikowane przed 3 stycznia 2023 r. Jesteśmy świadomi tego, że na tę chwilę 13 badań jest w toku i planujemy uwzględnić je w kolejnej aktualizacji.