Leczenie opioidami objawów zespołu odstawienia opioidów u noworodków

Pytanie badawcze

Ocena skuteczności i bezpieczeństwa stosowania opioidów w porównaniu z lekami uspokajającymi lub metodami niefarmakologicznymi w leczeniu noworodkowego zespołu abstynencyjnego (ang. neonatal abstinence syndrome, NAS) spowodowanego odstawieniem opioidów.

Wprowadzenie

Stosowanie opioidów (przepisanych lub nielegalnych) przez kobiety w ciąży może powodować u ich noworodków objawy odstawienne, określane zbiorczo jako noworodkowy zespół abstynencyjny (ang. neonatal abstinence syndrome, NAS). Objawy te mogą prowadzić do zaburzeń relacji między matką a niemowlęciem, trudności ze snem i karmieniem, utraty masy ciała oraz drgawek. Metody leczenia noworodków stosowane w celu złagodzenia objawów NAS i ograniczenia powikłań obejmują środki wspomagające (takie jak smoczek, owijanie, ciasne otulanie, częste podawanie niewielkich porcji pokarmu, bliski kontakt skóra do skóry poprzez noszenie dziecka w chuście oraz inne metody), przepisywanie opioidów lub środków uspokajających, lub stosowanie obu tych metod jednocześnie.

Charakterystyka badań

Dane naukowe zawarte w niniejszym przeglądzie Cochrane są aktualne do września 2020 roku.

Najważniejsze wyniki

W analizie uwzględniliśmy 16 badań obejmujących 1110 niemowląt z objawami odstawiennymi wynikającymi ze stosowania opioidów przez matki w czasie ciąży. Jedenaście z 16 uwzględnionych badań przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych. Po jednym badaniu przeprowadzono w każdym z następujących krajów: Australia, Niemcy, Iran, Szkocja i Szwajcaria. Wzięliśmy pod uwagę siedem badań, które mogły dostarczyć wiarygodnych wyników (charakteryzujących się niskim ryzykiem błędu systematycznego). Wszystkie badania obejmowały stosunkowo niewielką liczbę pacjentów, a większość z nich dotyczyła niemowląt, których matki zażywały opioidy oraz inne substancje uzależniające. Część preparatów stosowanych w leczeniu niemowląt w badaniach uwzględnionych w przeglądzie nie spełniała wymogów regulacyjnych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u niemowląt.

Nie ma wystarczających danych naukowych, aby ocenić skuteczność i bezpieczeństwo samych interwencji niefarmakologicznych w porównaniu z interwencjami niefarmakologicznymi w skojarzeniu ze środkiem farmakologicznym (lekiem, takim jak opioid lub środek uspokajający) w leczeniu NAS. W jednym badaniu klinicznym wykazano, że dodanie opioidu (morfiny) do leczenia wspomagającego, w porównaniu z samym leczeniem wspomagającym wydłużało czas hospitalizacji i trwania leczenia, ale skracało liczbę dni potrzebnych do odzyskania odpowiedniej masy urodzeniowej oraz czas trwania codziennej opieki wspomagającej.

Dane z sześciu badań klinicznych sugerują, że stosowanie opioidów może zmniejszyć odsetek niepowodzeń terapeutycznych w porównaniu ze stosowaniem środków uspokajających, takich jak fenobarbital czy diazepam. Niepowodzenie leczenia oznacza brak kontroli objawów, definiowany jako brak obniżenia znormalizowanego wyniku w skali NAS z poziomu klinicznie istotnego do poziomu klinicznie „bezpiecznego”. Ponadto dane naukowe z tych sześciu badań klinicznych wykazały, że stosowanie opioidów może mieć niewielki wpływ lub nie mieć żadnego wpływu na czas trwania hospitalizacji lub leczenia w porównaniu ze stosowaniem środków uspokajających, takich jak fenobarbital lub diazepam. Rodzaj stosowanego opioidu (morfina, metadon lub buprenorfina) miał niewielki lub żaden wpływ na częstość niepowodzenia leczenia. Jednak stosowanie buprenorfiny – leku opioidowego – prawdopodobnie skraca czas hospitalizacji i czas trwania leczenia w porównaniu z morfiną. Nie ma wystarczających danych naukowych pozwalających ocenić skuteczność i bezpieczeństwo stosowania klonidyny, leku uspokajającego.

Zidentyfikowaliśmy sześć badań w toku oraz cztery badania oczekujące na klasyfikację, których wyniki nie zostały uwzględnione w niniejszym przeglądzie.

Pewność danych naukowych

W przypadku większości opisanych punktów końcowych poziom pewności danych naukowych był niski lub bardzo niski. Istnieje umiarkowana pewność, że stosowanie opioidów zmniejsza ryzyko niepowodzenia leczenia w porównaniu ze stosowaniem środków uspokajających, takich jak fenobarbital lub chlorpromazyna. Istnieje umiarkowana pewność, że stosowanie buprenorfiny podjęzykowo (podawanej pod język) skraca czas trwania leczenia i hospitalizacji w porównaniu ze stosowaniem morfiny.