Belangrijkste boodschappen
• We weten niet of niet-invasieve hersenstimulatie of verschillende soorten taaltraining, of beide samen, mensen met primaire progressieve afasie helpen. Het beschikbare bewijs is beperkt en over het algemeen van slechte kwaliteit.
• In studies over hersenstimulatie werden geen ernstige bijwerkingen gemeld.
Wat is primaire progressieve afasie?
Primaire progressieve afasie (PPA) is een zeldzame aandoening waarbij de delen van de hersenen die de spraak en de taal aansturen langzaam beschadigd raken. Er zijn 3 soorten (of varianten) van PPA, met verschillende symptomen of effecten op de spraak en de taal. Doorgaans verliezen mensen met PPA geleidelijk het vermogen om te spreken, te lezen, te schrijven en gesprekken te begrijpen. PPA verergert in de loop van de tijd en is momenteel niet te genezen. Mensen met PPA hebben moeilijkheden om te communiceren. Dat is lastig voor hen, maar ook voor degenen die voor hen zorgen en hen ondersteunen.
Hoe wordt PPA behandeld?
Studies tonen dat medicijnen niet helpen om de taal- en communicatievaardigheden van mensen met PPA te verbeteren. Daarom onderzochten zorgprofessionals behandelingen zonder medicijnen, die grofweg in 2 categorieën kunnen worden ingedeeld: (1) niet-invasieve hersenstimulatie; (2) gedragstherapieën, doorgaans gecombineerd met spraak- en taaltraining.
Twee belangrijke vormen van hersenstimulatie worden gebruikt bij de behandeling van PPA: (1) transcraniële magnetische stimulatie (TMS) en (2) transcraniële gelijkstroomstimulatie (transcranial direct current stimulation of tDCS). Bij TMS wordt een apparaat bij het hoofd van een persoon geplaatst. Dat apparaat wekt zachte pulsen van magnetische energie op die specifieke hersengebieden stimuleren. Bij tDCS worden elektroden bevestigd op de hoofdhuid. Die sturen onschadelijke elektrische stroompjes op laag niveau door naar de hersenen. Deze behandelingen zijn niet-invasief (er wordt niet in de huid gesneden en het lichaam wordt niet binnengedrongen). Ze zijn beide bedoeld om de hersenactiviteit te stimuleren.
Behandelingen voor PPA kunnen bestaan uit hersenstimulatie, gedragstherapieën of een combinatie van beide.
Wat wilden we onderzoeken?
We wilden onderzoeken of behandelingen zonder medicijnen mensen met PPA helpen om hun woordvinding (dat is het vermogen om het juiste woord te vinden voor het juiste voorwerp of de juiste situatie), algemene taalvaardigheid, cognitie (denkvermogen) en kwaliteit van leven te verbeteren. We wilden ook nagaan of hersenstimulatie negatieve effecten had, zoals pijn of duizeligheid.
Wat hebben we gedaan?
We zochten naar studies die een behandeling zonder medicijnen vergeleken met een andere behandeling zonder medicijnen of met een controlegroep (dat is een groep die geen behandeling, een placebo of een schijnbehandeling kreeg).
We vatten de resultaten van die studies samen en beoordeelden ons vertrouwen in het bewijs op basis van factoren zoals de onderzoeksmethoden, het aantal deelnemers en in hoeverre de behandelingen gedetailleerd werden gerapporteerd.
Wat hebben we gevonden?
We vonden 10 studies waaraan in totaal 132 mensen deelnamen. De studies waren klein, met tussen de 3 en 40 deelnemers. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers in de studies was ongeveer 68 jaar. De studies onderzochten de volgende behandelingen:
• tDCS alleen (2 studies);
• tDCS met een vorm van taaltraining (7 studies);
• herhaaldelijke sessies TMS alleen (1 studie).
De behandelstrategieën varieerden sterk qua soort behandeling, duur, frequentie en specifieke kenmerken van de techniek voor de hersenstimulatie. Daarom bekeken we de resultaten van elke studie afzonderlijk in plaats van de informatie van de verschillende studies te combineren en te analyseren.
Belangrijkste resultaten
We vonden dat tDCS samen met taaltraining nuttig kan zijn om de woordvinding te verbeteren. Dat was vooral het geval voor 'getrainde woorden'. Dat zijn woorden die deelnemers tijdens de studie hadden geoefend. De resultaten varieerden tussen de studies. Desondanks suggereert ons literatuuroverzicht dat de combinatie van taaltherapie en tDCS geschikt kan zijn om de taalfuncties bij PPA te verbeteren.
Drie studies onderzochten in welke mate de behandelingen een effect hadden op de algemene taalvaardigheden van mensen. De resultaten waren niet overtuigend.
Slechts 1 studie of geen enkele studie beoordeelde sommige van onze belangrijke uitkomsten, waaronder cognitie (1 studie) en kwaliteit van leven (1 studie). Die laatste studie toonde een verbetering in kwaliteit van leven. We hebben echter weinig vertrouwen in dit resultaat omdat het gebaseerd is op slechts één studie.
Wat zijn de beperkingen van het bewijs?
We hebben erg weinig vertrouwen in het huidige bewijs, vooral omwille van problemen met de manier waarop de studies zijn uitgevoerd en het kleine aantal mensen dat is onderzocht.
Hoe up-to-date is dit literatuuroverzicht?
Het bewijs is up-to-date tot januari 2024.
Vertaling door Steffi Snijders (Onderzoeker & docent, Thomas More, Mens en Welzijn, Logopedie en Audiologie) namens Cochrane België en Cochrane Nederland. Foutje gespot? Laat het ons weten via: cochrane.belgium@gmail.com
Deze Cochrane-review werd eerst in het Engels geschreven. De vertaling is gemaakt door een vertaalteam dat verantwoordelijk is voor de juistheid ervan. De vertaling is zorgvuldig uitgewerkt en er zijn standaardprocedures gevolgd om de kwaliteit te bewaken. Als er toch verschillen of fouten in de vertaling staan, dan geldt de Engelse versie als de juiste.




