Waarom is deze vraag belangrijk?

Medische handelingen, zoals gezondheidscontroles of injecties, kunnen pijn veroorzaken bij kinderen. In deze situaties is het gebruikelijk om kinderen door middel van speelgoed of knuffels af te leiden om de onrust en angst voor pijn te verminderen.

Een andere vorm van afleiding die kan worden gebruikt, is virtual reality (VR, virtuele realiteit). VR is een kunstmatige omgeving met scènes en objecten die echt lijken, bijvoorbeeld een wereld bedekt met sneeuw of een park met wilde dieren. VR kan het volgende zijn:

Volledig onderdompelend: de gebruikers dragen gewoonlijk een headset met koptelefoon én scherm, en ze bewegen en reageren in de virtuele omgeving alsof ze er echt in zijn.

Semi onderdompelend: de gebruikers bewegen in een omgeving die voor een deel virtueel is (bijvoorbeeld een vluchtsimulator waarbij de knoppen echt zijn, maar de ramen alleen virtuele beelden laten zien).

Niet onderdompelend: de gebruiker is via een apart scherm (bijvoorbeeld een computer) verbonden met de virtuele omgeving, maar merkt de echte wereld nog steeds om zich heen.

Om uit te zoeken of VR kinderen kan afleiden van pijn, en of het bijwerkingen (ongewenste effecten) heeft, hebben we het bewijs uit onderzoek bekeken.

Hoe hebben we het bewijs gevonden en beoordeeld?

We zochten in de medische literatuur naar gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken (klinische onderzoeken waarbij mensen willekeurig over twee of meer behandelgroepen worden verdeeld), omdat deze het meest betrouwbare bewijs geven over de effecten van een behandeling. We hebben de resultaten vergeleken en samengevat. Tot slot beoordeelden we ons vertrouwen in het bewijs. We keken daarbij naar factoren zoals de methode en de grootte van de onderzoeken, en of de resultaten van verschillende onderzoeken hetzelfde waren.

Wat hebben we gevonden?

We vonden 17 onderzoeken waaraan in totaal 1008 kinderen deelnamen in de leeftijd van vier tot 18 jaar. Medische handelingen bestonden uit injecties, bloedafname, verbandwissels en lichaamsbeweging. De onderzoeken vergeleken VR met geen afleiding of met afleiding zonder VR. Geen enkel onderzoek vergeleek verschillende soorten VR.

VR tijdens een medische handeling

We kunnen niet zeggen of VR zelfgerapporteerde pijn tijdens een medische handeling vermindert, omdat we weinig zeker zijn over het beschikbare bewijs (drie onderzoeken).

Slechts twee onderzoeken keken naar veranderingen in pijn beoordeeld door een waarnemer (bijvoorbeeld met behulp van een beoordelingsschaal die loopt van 0 (geen pijn) tot 10 (veel pijn)). De resultaten ervan waren niet hetzelfde: in het ene onderzoek was volledig onderdompelende VR beter dan afleiding zonder VR, maar in het andere onderzoek niet.

Volledig onderdompelende VR kan de pijn die een waarnemer ziet aan het gedrag van kinderen (bijvoorbeeld huilen of wrijven over een lichaamsdeel op een manier die pijn aangeeft) beter verminderen dan afleiding zonder VR (twee onderzoeken) of geen afleiding (één onderzoek).

Niet onderdompelende VR hielp niet tegen pijn die een waarnemer zag aan het gedrag van kinderen vergeleken met geen afleiding (één onderzoek).

Na een medische handeling

We kunnen niet zeggen of VR zelfgerapporteerde pijn na een medische handeling kan verminderen, omdat we weinig zeker zijn over het beschikbare bewijs (16 onderzoeken).

Vijf onderzoeken keken naar veranderingen in pijn beoordeeld door een waarnemer. VR was gunstig vergeleken met geen afleiding in twee onderzoeken, en ook in vergelijking met afleiding zonder VR in twee andere onderzoeken. In één onderzoek was het echter niet beter dan afleiding zonder VR.

Twee onderzoeken waarin een waarnemer pijn beoordeelde op basis van het gedrag van kinderen gaven tegenstrijdige resultaten: volledig onderdompelende VR was gunstiger dan afleiding zonder VR in het ene onderzoek, maar niet in het andere.

We kunnen niet zeggen of er een verschil is tussen VR en geen afleiding voor pijn voor pijn die een waarnemer beoordeelt op basis van het gedrag van kinderen, omdat we weinig zeker zijn over het beschikbare bewijs (één onderzoek).

Bijwerkingen

We kunnen niet zeggen of VR bijwerkingen heeft, omdat we te weinig zeker zijn over het beschikbare bewijs (11 onderzoeken).

Wat betekent dit?

We zijn weinig zeker tot zeer onzeker over het bewijs dat we hebben gevonden. Uit ons literatuuroverzicht blijkt niet duidelijk of afleiding door VR een verschil maakt voor pijn bij kinderen. Er is behoefte aan grote, goed opgezette onderzoeken op dit gebied.

Hoe up-to-date is dit literatuuroverzicht?

Het bewijs in deze Cochrane Review is bijgewerkt tot oktober 2019.