شواهد کمی برای حمایت از مصرف داروهای ضدافسردگی جهت درمان افراد وابسته به اوپیوئیدها و مبتلا به افسردگی بالینی در دسترس است. بروز افسردگی در افراد مبتلا به سوء‌مصرف مواد و وابستگی به آن نسبت به جمعیت عمومی شایع‌تر است. این افسردگی با افزایش خطر خودکشی کامل نیز همراه است. افسردگی ممکن است نشان‌دهنده یک اختلال مستقل، استرس روانی‌اجتماعی مرتبط با رفتار اعتیادآور، یا پیامد مصرف مواد مخدر و تاثیرات ترک آن باشد. یک برنامه نگهدارنده با آگونیست‌های اوپیوئیدی (متادون (methadone)، بوپرنورفین (buprenorphine)، LAAM) از نظر ماندگاری در درمان و کاهش مصرف اوپیوئیدها، یک درمان موثر برای افراد وابسته به اوپیوئیدها است. بااین‌حال، افسردگی هم‌چنان شایع است و تاثیر منفی بر پیامدهای درمان می‌گذارد. بنابراین درمان با داروهای ضدافسردگی پیشنهاد شده است. این درمان‌های دارویی کمکی شامل داروهای ضدافسردگی سهحلقهای (دوکسپین (doxepin)، دسیپرامین (desipramine)، ایمیپرامین (imipramine)) و مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIها، فلوکستین (fluoxetine)، سرترالین (sertraline)) هستند.
نویسندگان، هفت مطالعه تصادفی‌سازی و کنترل‌شده را که شامل 482 شرکت‌کننده بودند، در مرور خود وارد کردند. این مطالعات در بخش‌های سرپایی و طی چهار تا 16 هفته انجام شدند؛ شش مورد در ایالات متحده آمریکا و یک مورد در استرالیا. میانگین سنی شرکت‌کنندگان 34 سال بود، که 62% آنها مرد بودند. هیچ تفاوت بارزی در تعداد افراد خارج‌شده از برنامه درمانی نگهدارنده با آگونیست‌های اوپیوئیدی میان افرادی که داروهای ضدافسردگی دریافت کردند و افرادی که در گروه‌های دارونما (placebo) بودند، مشاهده نشد. از نظر میزان مصرف مواد مخدر نیز تفاوتی وجود نداشت (دو مطالعه). شدت افسردگی با مصرف داروهای ضدافسردگی (دو مطالعه)، از جمله داروهای ضدافسردگی سهحلقهای، کاهش یافت. عوارض جانبی مهم بودند زیرا تعداد بیشتری از شرکت‌کنندگانی که داروهای ضدافسردگی را دریافت کردند، در مقایسه با شرکت‌کنندگان گروه دارونما، به دلایل پزشکی از مطالعات خارج شدند (چهار مطالعه).
وجود تفاوت‌ها میان مطالعات از نظر ویژگی‌های بالینی (ویژگی‌های شرکت‌کنندگان، داروهای مورد استفاده، خدمات و درمان‌های ارائه‌شده) و روش‌شناسی (methodology) (طراحی و کیفیت مطالعه)، امکان نتیجه‌گیری‌های مطمئن را در مورد اثربخشی و بی‌خطری مصرف داروهای ضدافسردگی برای درمان افسردگی در افراد وابسته به اوپیوئیدها دشوار ساخت.
مطالعه چکیده کامل
پیشینه
شیوع افسردگی در طول عمر در افراد مبتلا به وابستگی به اوپیوئیدها بالاتر از جمعیت عمومی است (44% تا 54% در مقایسه با 16%) و یک عامل خطر برای ابتلا به عوارض و مرگ‌ومیر محسوب می‌شود. برای بیمارانی که تحت درمان با آگونیست‌های اوپیوئیدی قرار دارند، میزان شیوع فعلی افسردگی 10% تا 30 درصد است که بر پیامد درمان، تاثیر منفی می‌گذارد.
اهداف
ارزیابی اثربخشی و قابلیت پذیرش داروهای ضدافسردگی برای درمان افراد افسرده وابسته به اوپیوئیدها که با آگونیست‌های اوپیوئیدی درمان می‌شوند.
روش‌های جست‌وجو
بانک‌های اطلاعاتی Pubmed؛ EMBASE؛ CINAHL (تا اکتبر 2009)؛ CENTRAL (کتابخانه کاکرین، پایگاه ثبت تخصصی گروه مواد مخدر و الکل در کاکرین، شماره 4، سال 2009)، منابع الکترونیکی اصلی از کارآزمایی‌های در حال انجام، بانک‌های اطلاعاتی کارآزمایی خاص و فهرست منابع تمام مقالات مرتبط را جست‌وجو کردیم.
معیارهای انتخاب
کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌سازی و کنترل‌شده که اثربخشی هرگونه داروی ضدافسردگی را برای درمان افراد افسرده وابسته به اوپیوئیدها که تحت درمان با آگونیست‌های اوپیوئیدی قرار داشتند، بررسی کردند.
گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها
دو نویسنده به‌طور مستقل از هم مطالعات را غربالگری کرده و داده‌ها را از آنها استخراج کردند.
نتایج اصلی
هفت مطالعه، با 482 شرکت‌کننده، معیارهای ورود به این مرور را داشتند.
- مقایسه داروی ضدافسردگی با دارونما (placebo)، نتایج برای خروج از مطالعه، از نظر آماری معنی‌دار نبودند. با انتخاب مطالعاتی با خطر پائین سوگیری (bias)، شامل 325 شرکت‌کننده، نتایج به نفع دارونما گزارش شد: RR: 1.40؛ (95% CI؛ 1.00 تا 1.96). برای شدت افسردگی، نتایج حاصل از دو مطالعه، با 183 شرکت‌کننده، با استفاده از مقیاس برداشت کلی بالینی (Clinical Global Impression Scale) به نفع داروهای ضدافسردگی بود، RR: 1.92؛ (CI %95؛ 1.26 تا 2.94)، درحالی‌که مطالعه دیگر، با 95 شرکت‌کننده، با استفاده از مقیاس رتبه‌بندی افسردگی همیلتون (Hamilton Depression Rating Scale)، تفاوت آماری معنی‌داری را نیافت، RR: 0.96؛ (CI %95؛ 0.54 تا 1.71). برای عوارض جانبی، نتایج به نفع دارونما بود، چهار مطالعه، 311 شرکت‌کننده، RR: 2.90؛ (95% CI؛ 1.23 تا 6.86). برای مصرف مواد مخدر، در سه مطالعه، با 211 شرکت‌کننده، به‌دلیل مشابه نبودن معیارهای پیامد، تجمیع داده‌ها امکان‌پذیر نبود. با نگاهی به مطالعات تکی، هیچ تفاوت آماری معنی‌داری مشاهده نشد.
- با مقایسه کلاس‌های مختلف داروهای ضدافسردگی، نتایج برای شدت افسردگی به نفع داروهای سهحلقهای: دو مطالعه، 183 شرکت‌کننده، RR: 1.92؛ (CI %95؛ 1.26 تا 2.94) و برای عوارض جانبی به نفع دارونما: دو مطالعه، 172 شرکت‌کننده، RR: 3.11؛ (CI %95؛ 1.06 تا 9.12) بودند.
نتیجه‌گیری‌های نویسندگان
در حال حاضر شواهد اندکی برای حمایت از مصرف بالینی داروهای ضدافسردگی جهت درمان افراد افسرده وابسته به اوپیوئیدها وجود دارد که تحت درمان با آگونیست‌های اوپیوئیدی هستند. نیاز به انجام مطالعات تصادفی‌سازی‌شده بزرگ‌تری وجود دارد که پیامدهای مرتبط، مسائل مربوط به بی‌خطری و داده‌های گزارش‌شده را بررسی کنند تا امکان مقایسه نتایج فراهم شود.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی می‌کند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمه‌های نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
