افسردگی شدید با خلقوخوی پائین پایدار و از دست دادن علاقه و لذت مشخص میشود. این نشانهها اغلب با از دست دادن اشتها، بیخوابی، خستگی، تمرکز ضعیف، احساس گناه نامناسب و حتی خودکشی همراه است. افسردگی سومین عامل اصلی بار (burden) بیماری میان تمام بیماریهایی بود که بشر در سال 2002 با آنها روبهرو شد. داروهای ضدافسردگی در درمان افسردگی شدید استفاده میشوند. آنها اساس و پایه درمان را تشکیل میدهند. در میان آنها، میرتازاپین (mirtazapine) به داشتن مشخصات دارویی منحصربهفرد شناخته شده است و بنابراین تصور میشود که در مقایسه با دیگر داروهای ضدافسردگی، از نظر اثربخشی و عوارض جانبی متفاوت باشد.
شواهد حاصل از این مرور، که شامل یافتههای 29 کارآزمایی تصادفیسازی و کنترلشده (در مجموع 4974 شرکتکننده) بود، نشان میدهد که میرتازاپین احتمالا شروع اثر سریعتری نسبت به رایجترین نوع داروهای ضدافسردگی، یعنی مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)، دارد. به نظر میرسد که میرتازاپین در پایان درمان طی 6 تا 12 هفته، نسبت به SSRIها برتری دارد. میرتازاپین عوارض جانبی ایجاد میکند که منجر به فراوانی مشابه قطع درمان با SSRIها و داروهای ضدافسردگی سهحلقهای میشود، اگرچه مشخصات عوارض جانبی میرتازاپین منحصربهفرد است. میرتازاپین احتمالا باعث افزایش وزن یا افزایش اشتها و خوابآلودگی میشود، اما در مقایسه با SSRIها، احتمال کمتری دارد که تهوع یا استفراغ و اختلال عملکرد جنسی را ایجاد کند.
مطالعه چکیده کامل
میرتازاپین (mirtazapine) مکانیسم منحصربهفردی در اثر ضدافسردگی دارد و یکی از داروهای ضدافسردگی رایج در طبابت بالینی است.
اهداف
هدف از این مرور، ارزیابی شواهد مربوط به اثربخشی و قابلیت پذیرش میرتازاپین در مقایسه با دیگر داروهای ضدافسردگی در درمان فاز حاد افسردگی شدید در بزرگسالان بود.
روشهای جستوجو
در پایگاه ثبت تخصصی گروه مرور افسردگی، اضطراب و اختلال روانی در سازمان همکاری کاکرین (CCDANCTR) به جستوجو پرداختیم که شامل کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده مرتبط از بانکهای اطلاعاتی کتابشناختی (bibliographic) زیر بود: کتابخانه کاکرین (تمام سالها تا اپریل 2011)، EMBASE (1980 تا جولای 2011)، MEDLINE (1950 تا جولای 2011) و PsycINFO (1974 تا جولای 2011). فهرست منابع گزارشهای مطالعات مرتبط بررسی شدند و با متخصصان این حوزه تماس گرفته شد. این مرور محدود به مقالات انگلیسیزبان نبود.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) که شرکتکنندگان بزرگسال مبتلا به افسردگی شدید را به دریافت میرتازاپین در برابر هر عامل ضدافسردگی دیگر اختصاص دادند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده بهطور مستقل از هم واجد شرایط بودن مطالعات را بررسی کرده و دادهها را براساس قصد درمان (intention to treat) استخراج کردند. پیامد اولیه، پاسخ به درمان بود. پیامدهای ثانویه شامل انصراف از ادامه درمان و عوارض جانبی فردی بودند.
متاآنالیزها با استفاده از مدل اثرات تصادفی (random-effects model) انجام شدند.
نتایج اصلی
در مجموع 29 RCT (4974 نفر) وارد شدند، که عمدتا شرکتکنندگان را بهمدت شش هفته در کلینیکهای سرپایی پیگیری کرده و خطر سوگیری (risk of bias) را بهطور ناکافی گزارش کردند. در مقایسه با داروهای ضدافسردگی سهحلقهای (10 کارآزمایی، n = 1553) هیچ شواهد قوی برای تشخیص تفاوت میان میرتازاپین و داروهای سهحلقهای از نظر پاسخ به درمان در دو هفته (نسبت شانس (OR): 0.85؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.64 تا 1.13) یا در پایان درمان فاز حاد (در 6 تا 12 هفته) (OR: 0.89؛ 95% CI؛ 0.72 تا 1.10) وجود نداشت. میرتازاپین در مقایسه با مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) (12 کارآزمایی، n = 2626)، در دو هفته (OR: 1.57؛ 95% CI؛ 1.30 تا 1.88) و در پایان درمان فاز حاد (OR: 1.19؛ 95% CI؛ 1.01 تا 1.39) بهطور قابل توجهی موثرتر بود. میرتازاپین در دو کارآزمایی (OR: 2.29؛ 95% CI؛ 1.45 تا 3.59) و در پایان درمان فاز حاد (OR: 1.53؛ 95% CI؛ 1.03 تا 2.25) بهطور قابل توجهی موثرتر از یک مهارکننده بازجذب سروتونین-نورآدرنالین (ونلافاکسین بهتنهایی، دو کارآزمایی، n = 415) عمل کرد.
از نظر موارد انصراف از درمان، هیچ شواهد محکمی برای تشخیص تفاوت میان میرتازاپین و دیگر داروهای ضدافسردگی وجود نداشت. میرتازاپین بیشتر از SSRIها باعث افزایش وزن یا افزایش اشتها و خوابآلودگی میشود، اما کمتر باعث حالت تهوع یا استفراغ و اختلال عملکرد جنسی میشود.
نتیجهگیریهای نویسندگان
برخی تفاوتهای آماری معنادار و احتمالا بالینی معنادار میان میرتازاپین و دیگر داروهای ضدافسردگی برای درمان فاز حاد افسردگی شدید یافت شد. میرتازاپین در طول درمان فاز حاد، احتمالا شروع اثر سریعتری نسبت به SSRIها دارد. اگرچه عوارض جانبی میرتازاپین منحصربهفرد است، میزان انصراف از ادامه درمان در شرکتکنندگان تحت درمان با میرتازاپین و افراد تحت درمان با دیگر داروهای ضدافسردگی بهطور مشابهی رخ میدهد.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
