عفونتهای حاد دستگاه تنفسی (acute respiratory tract infections; ARTIs) مسئول 19% از کل مرگومیرها در کودکان زیر پنج سال، بهویژه در کشورهایی با سطح درآمد پائین در آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین هستند. در کشورهایی با سطح درآمد بالا، ARTIها از جمله شایعترین بیماریها هستند که منجر به 20% از مراجعات پزشکی، 30% از روزهای غیبت از کار و 75% از تجویزهای آنتیبیوتیک میشوند. در ایالات متحده آمریکا، کل هزینه درمان ARTIهای ویروسی غیرمرتبط با آنفلوآنزا سالانه حدود 40 میلیارد دلار است، درحالیکه هزینه مربوط به آنفلوآنزا به 87.1 میلیارد دلار آمریکا میرسد. علائم و نشانههای اصلی ARTIها شامل عطسه، آبریزش بینی، گلودرد، سرفه و بیحالی هستند. کودکانی که در جوامع روستایی زندگی میکنند و به مهدکودک نمیروند، در سال اول زندگی حدود هفت بار دچار یک اپیزود ARTI میشوند؛ این میزان در سنین یک تا چهار سالگی هشت بار در سال؛ در سنین پنج تا نه سالگی شش بار در سال؛ و در سنین 10 تا 19 سالگی پنج بار در سال است. کودکانی که در معرض عوامل خطر مانند حضور در مهدکودک، ازدحام جمعیت، تماس با خواهر و برادرهای بزرگتر، استعمال سیگار در منزل و تغذیه نشدن با شیر مادر قرار دارند، ممکن است به دفعات بیشتری دچار ARTIها شوند.
از درمانهای متعددی برای کاهش بروز ARTIها استفاده شده است (ویتامین A، ویتامین C، روی (zinc)، آنتیبیوتیکها). در میان این موارد میتوان به عوامل محرک سیستم ایمنی (immunostimulants) (عصارههای گیاهی، عصارههای باکتریایی، ترکیبات مصنوعی) اشاره کرد که هدف آنها افزایش دفاع ایمنی دستگاه تنفسی است. در جستوجوی کارآزماییهای بالینی بودیم که در آنها اثربخشی عوامل محرک سیستم ایمنی برای پیشگیری از ARTIها در کودکان در مقایسه با دارونما (placebo) بررسی شده بود. این مرور شامل 35 مطالعه با 4060 شرکتکننده بود. بااینحال، کیفیت بسیاری از مطالعات ضعیف بوده و نتایج بسیار متنوع بودند.
با ترکیب نتایج مشخص شد که عوامل محرک سیستم ایمنی در یک دوره شش ماه، میزان ابتلا به ARTIها را تا 1.24 مورد کاهش دادند که این رقم معادل 39% کاهش در ابتلا به ARTIها در مقایسه با گروه دارونما است. فقط 20 مطالعه دادههای کافی را در مورد عوارض جانبی ارائه دادند که شایعترین آنها عبارت بودند از: بثورات پوستی، تهوع، استفراغ، درد شکم و اسهال. محدودیتهای اصلی این مرور، کیفیت روششناسی (methodology) ضعیف و نتایج متنوع کارآزماییها بودند. ما نتیجه میگیریم که کودکان مستعد ابتلا به ARTI ممکن است از مزیت عوامل محرک سیستم ایمنی بهرهمند شوند، اما انجام مطالعات بیشتر و با کیفیت بالاتر در این زمینه مورد نیاز است. پیشنهاد میکنیم که مقامات سلامت کشورها، کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده با کیفیت بالاتری را برای ارزیابی تاثیرات واقعی داروهای محرک سیستم ایمنی انجام دهند.
مطالعه چکیده کامل
عفونتهای حاد دستگاه تنفسی (acute respiratory tract infections; ARTIs) از علل اصلی ایجاد عوارض و بروز مرگومیر در دوران کودکی هستند. عوامل محرک سیستم ایمنی (immunostimulants; IS) ممکن است میزان بروز ARTIها را کاهش دهند.
اهداف
تعیین اثربخشی و بیخطری ISها در پیشگیری از بروز ARTIها در کودکان.
روشهای جستوجو
در پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین (CENTRAL) سال 2011، شماره 1، که شامل پایگاه ثبت تخصصی گروه عفونتهای حاد تنفسی بود، MEDLINE (1966 تا هفته 4 فوریه 2011)؛ EMBASE (1990 تا فوریه 2011)؛ Google Scholar (2009 تا فوریه 2011)؛ Scopus (2009 تا فوریه 2011)؛ PASCAL (1990 تا فوریه 2010)؛ SciSearch (1990 تا فوریه 2010) و IPA (1990 تا فوریه 2010)، به جستوجو پرداختیم.
معیارهای انتخاب
تمام کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) مقایسهای را وارد مرور کردیم که شرکتکنندگان کمتر از 18 سال داشتند. مداخله شامل تجویز داروی IS با هر روشی، در مقایسه با دارونما (placebo) برای پیشگیری از بروز ARTIها بود.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
پیامد مربوط به ARTIها را هم بهصورت میانگین تعداد ARTIها در هر گروه و هم بهصورت درصد تغییر در میزان ابتلا به ARTIها آنالیز کردیم. متاآنالیز را با استفاده از مدل اثرات تصادفی (random-effects model) انجام داده و نتایج را در قالب تفاوتهای میانگین (MD) با 95% فواصل اطمینان (CI) ارائه کردیم. دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم نتایج جستوجو و خطر سوگیری (risk of bias) را ارزیابی کرده، و دادهها را استخراج کردند. یک نمودار قیفی (funnel plot)، احتمال وجود سوگیری انتشار (publication bias) را در کارآزماییهای شناساییشده نشان داد.
نتایج اصلی
سیوپنج کارآزمایی کنترلشده با دارونما (4060 شرکتکننده) دادهها را در قالبی مناسب برای گنجاندن در متاآنالیزها ارائه دادند. نشان داده شد که استفاده از IS در مقایسه با دارونما، ARTIهای اندازهگیریشده را براساس تعداد کل ARTIها (MD: -1.24؛ 95% CI؛ 1.54- تا 0.94-) و تفاوت در میزان ابتلا به ARTIها (MD: %-38.84؛ 95% CI؛ 46.37-% تا 31.31-%) کاهش میدهد. سطح کیفیت کارآزماییها عموما پائین بود و سطح بالایی از ناهمگونی آماری (statistical heterogeneity) مشهود بود. آنالیز زیرگروه از مطالعات مربوط به IS باکتریایی، D53 و OM-85، نتایج مشابهی را با ناهمگونی کمتر ارائه کرد. هیچ تفاوتی در میزان بروز عوارض جانبی میان گروههای دارونما و IS مشاهده نشد.
نتیجهگیریهای نویسندگان
این مرور نشان میدهد که ISها میزان بروز ARTIها را در کودکان مستعد، بهطور میانگین تا 40% کاهش میدهند. مطالعات روی کودکان سالم در دسترس نیستند. اگرچه مشخصات بیخطری (safety) در مطالعات انجامشده خوب بودند، برخی از ISها ممکن است خطرناک باشند. کودکان مستعد ابتلا به ARTI ممکن است از مزیت درمان IS بهرهمند شوند. انجام کارآزماییهای بیشتری با کیفیت بالا در این زمینه مورد نیاز است و مقامات سلامت کشورها را تشویق میکنیم تا RCTهای بزرگ، چندمرکزی، دوسو کور (double-blind) و کنترلشده با دارونما را در مورد نقش ISها در پیشگیری از بروز ARTIها در کودکان انجام دهند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
