پژوهشگران سازمان همکاری کاکرین (Cochrane Collaboration)، مروری را درباره تاثیر بهکارگیری کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت (lay health workers) در بهبود سلامت مادر و کودک و کمک به افراد مبتلا به بیماریهای عفونی انجام دادند. پساز جستوجو برای یافتن تمام مطالعات مرتبط، آنها 82 مطالعه را یافتند. یافتههای آنها در ادامه خلاصه میشوند.
کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت چه کسانی هستند؟
کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت، اعضایی از جامعه هستند که جهت ارتقای سلامت یا ارائه برخی خدمات مراقبت سلامت آموزش دیدهاند، اما متخصص حوزه مراقبت سلامت بهشمار نمیروند. در مطالعات واردشده در این مرور، کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت وظایف گوناگونی را بر عهده داشتند، از جمله ارائه کمک و مشاوره در خصوص موضوعاتی مانند سلامت کودکان، بیماریهای کودکان و نحوه مصرف داروها. در برخی مطالعات، این کارکنان حتی به درمان افراد مبتلا به مشکلات خاص سلامت نیز پرداختند.
مطالعات در محیطها و شرایط متفاوتی انجام شدند. در بسیاری از این مطالعات، کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت میان جمعیتهای کمدرآمد در کشورهای ثروتمند یا میان ساکنان کشورهای فقیر فعالیت داشتند.
یافتههای این پژوهشها چه میگویند؟
استفاده از کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت در مقایسه با خدمات معمول مراکز مراقبت سلامت:
- احتمالا منجر به افزایش تعداد زنانی میشود که شیردهی به فرزندشان را آغاز میکنند، به فرزندشان شیر میدهند، و فرزندشان را منحصرا با شیر مادر تغذیه میکنند؛
- احتمالا منجر به افزایش تعداد کودکانی میشود که برنامه واکسیناسیون آنها بهروز است؛
- ممکن است منجر به کاهش جزئی در تعداد کودکانی شود که از تب، اسهال و پنومونی رنج میبرند؛
- ممکن است منجر به کاهش میزان مرگومیر میان کودکان زیر پنج سال شود؛
- ممکن است تعداد والدینی را که برای فرزند بیمار خود به دنبال کمک هستند، افزایش دهد.
استفاده از کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت، در مقایسه با زمانی که افراد خودشان اقدام به درمان کنند یا به کلینیک بروند:
- احتمالا منجر به افزایش تعداد افراد مبتلا به سل میشود که کاملا بهبود مییابند؛
- احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در تعداد افرادی که درمان پیشگیرانه سل را به پایان میرسانند، ایجاد میکند.
مطالعه چکیده کامل
کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت (lay health workers; LHWs) بهطور گستردهای برای ارائه مراقبت در طیف وسیعی از مسائل مربوط به حوزه سلامت بهکار گرفته میشوند. بااینحال، اطلاعات اندکی درباره اثربخشی مداخلات ارائهشده توسط LHWها در دسترس است.
اهداف
ارزیابی تاثیرات مداخلات ارائهشده توسط LHWها در مراکز مراقبتهای اولیه سلامت و مراکز سلامت در جامعه بر سلامت مادر و کودک و مدیریت بیماریهای عفونی.
روشهای جستوجو
برای نسخه کنونی این مرور، پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین (شامل ارجاعات بارگذاریشده از پایگاههای ثبت EPOC و CCRG) ( کتابخانه کاکرین ، نسخه آنلاین شماره 1، سال 2009) (تاریخ جستوجو: 18 فوریه 2009)؛ MEDLINE در Ovid (1950 تا هفته 1 فوریه 2009) (تاریخ جستوجو: 17 فوریه 2009)؛ MEDLINE In-Process و دیگر استنادات نمایهنشده در Ovid (13 فوریه 2009) (تاریخ جستوجو: 17 فوریه 2009)؛ EMBASE در Ovid (1980 تا هفته 05 سال 2009) (تاریخ جستوجو: 18 فوریه 2009)؛ AMED در Ovid (1985 تا فوریه 2009) (تاریخ جستوجو: 19 فوریه 2009)؛ نمایه و آرشیو پرستاری بریتانیا (British Nursing Index and Archive) در Ovid (1985 تا فوریه 2009) (تاریخ جستوجو: 17 فوریه 2009)؛ CINAHL در Ebsco (1981 تاکنون) (تاریخ جستوجو: 7 فوریه 2010)؛ POPLINE (تاریخ جستوجو: 25 فوریه 2009)؛ WHOLIS (تاریخ جستوجو: 16 اپریل 2009)؛ و Science Citation Index و Social Sciences Citation Index (در ISI Web of Science) (1975 تاکنون) (تاریخهای جستوجو: 10 آگوست 2006 و 10 فوریه 2010) را جستوجو کردیم. همچنین فهرست منابع تمام مقالات واردشده و مرورهای مرتبط را جستوجو کردیم و برای دسترسی به مقالات بیشتر با نویسندگان مطالعات و پژوهشگران این حوزه تماس گرفتیم .
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده مربوط به هرگونه مداخله ارائهشده توسط LHWها (اعم از حقوقبگیر یا داوطلب) در مراکز مراقبتهای اولیه سلامت و مراکز سلامت در جامعه که هدف آنها بهبود سلامت مادر یا کودک، یا مدیریت بیماریهای عفونی بود. «کارکنان غیرحرفهای بخش سلامت» به هر کارمند بخش سلامت اطلاق شد که وظایف مرتبط با ارائه خدمات مراقبت سلامت را انجام داد، بهنحویکه در چارچوب آن مداخله آموزش دیده بود، اما فاقد هرگونه گواهینامه رسمی حرفهای یا پیراحرفهای یا مدرک آموزش عالی بود. هیچگونه محدودیتی برای دریافتکنندگان مراقبت وجود نداشت.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم، دادهها را با استفاده از یک فرم استاندارد استخراج کرده و خطر سوگیری (risk of bias) را بررسی کردند. مطالعاتی که انواع مداخلات کاملا مشابه را مقایسه کردند، در یک گروه قرار گرفتند. در صورت امکان، نتایج مطالعات با یکدیگر ترکیب شدند و یک تخمین کلی از تاثیر مداخله بهدست آمد.
نتایج اصلی
هشتاد و دو مطالعه با معیارهای ورود به این مرور مطابقت داشتند. این مطالعات تنوع چشمگیری را در زمینه مسائل سلامت مورد نظر، و همچنین اهداف، محتوا و پیامدهای مداخلات نشان دادند. بیشتر این مطالعات در کشورهایی با سطح درآمد بالا انجام شدند (n = 55)، اما بسیاری از آنها بر جمعیتهای کمدرآمد و اقلیتها تمرکز داشتند. تنوع مطالعات واردشده، متاآنالیز را به پیامدهای چهار گروه مطالعاتی محدود کرد. این آنالیزها شواهدی را با کیفیت متوسط در خصوص اثربخشی LHWها در مقایسه با مراقبتهای معمول در موارد زیر یافتند: افزایش نرخ واکسیناسیون کودکان (RR: 1.22؛ 95% CI؛ 1.10 تا 1.37؛ P = 0.0004)؛ تشویق به شروع شیردهی (RR: 1.36؛ 95% CI؛ 1.14 تا 1.61؛ P < 0.00001)، انجام شیردهی (RR: 1.24؛ 95% CI؛ 1.10 تا 1.39؛ P = 0.0004)؛ و شیردهی انحصاری (RR: 2.78؛ 95% CI؛ 1.74 تا 4.44؛ P < 0.0001)؛ و بهبودی در نرخ درمان TB ریوی (RR: 1.22؛ 95% CI؛ 1.13 تا 1.31؛ P < 0.0001). شواهدی با کیفیت متوسط نشان داد که حمایت LHWها تاثیری اندک یا عدم تاثیر بر تکمیل درمان پیشگیرانه سل داشت (RR: 1.00؛ 95% CI؛ 0.92 تا 1.09؛ P = 0.99). همچنین شواهدی با کیفیت پائین نشان داد که LHWها ممکن است میزان بروز بیماری در کودکان (RR: 0.86؛ 95% CI؛ 0.75 تا 0.99؛ P = 0.03) و مرگومیر کودکان (RR: 0.75؛ 95% CI؛ 0.55 تا 1.03؛ P = 0.07) و نوزادان (RR: 0.76؛ 95% CI؛ 0.57 تا 1.02؛ P = 0.07) را کاهش دهند و احتمال پیگیری درمان را برای بیماریهای دوران کودکی افزایش دهند (RR: 1.33؛ 95% CI؛ 0.86 تا 2.05؛ P = 0.20). برای دیگر مسائل مربوط به حوزه سلامت، شواهد برای نتیجهگیری پیرامون اثربخشی، یا شناسایی راهکارهای خاص آموزشی یا مداخلهای برای LHWها که احتمالا موثرتر هستند، کافی نیست.
نتیجهگیریهای نویسندگان
LHWها در مقایسه با مراقبتهای معمول، مزایای نویدبخشی را در زمینه ترویج سطح واکسیناسیون و تغذیه با شیر مادر، بهبودی در پیامدهای درمان سل و کاهش میزان موربیدیتی و مورتالیتی کودکان ارائه میدهند. در رابطه با دیگر مسائل مربوط به حوزه سلامت، شواهد برای نتیجهگیری درباره تاثیرات LHWها کافی نیست.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
