Jaki jest cel tego przeglądu?

Interesowało nas, w jaki sposób pielęgniarki mogą najlepiej leczyć ból u osób z demencją, które mieszkają w domach opieki. Leczenie bólu obejmuje pomiar bólu i w razie potrzeby zapewnienie leczenia przeciwbólowego. Naszym celem było sprawdzenie, czy procedury (algorytm) dla pielęgniarek dotyczące leczenia bólu mogą zmniejszyć ból albo występowanie zachowań, które mogą wskazywać, że ktoś cierpi (takie jak uderzanie, krzyczenie lub błądzenie).

Co oceniano w niniejszym przeglądzie?

Osoby z demencją przebywające w domach opieki często odczuwają ból. Jednak nie zawsze mogą o tym powiedzieć swoim opiekunom, więc odczuwany ból może być trudny do rozpoznania, a wiemy, że mieszkańcy domów opieki z demencją otrzymują mniej leków przeciwbólowych niż osoby bez demencji. Nieleczony ból może mieć negatywny wpływ na samopoczucie i zdrowie. Może być także jedną z przyczyn trudnych zachowań np. agresji. Zastosowanie szczegółowych procedur dla personelu pielęgniarskiego, zwanych w niniejszym przeglądzie algorytmem, ma na celu poprawę leczenia bólu. Algorytmy rozpoczynają się od ustrukturyzowanej oceny bólu, a następnie określają różne etapy leczenia stosowane w celu zmniejszenia bólu, te niefarmakologiczne jak i farmakologiczne. W przypadku wykrycia bólu stosuje się metodę leczenia opisaną w pierwszym etapie. Jeżeli dana metoda nie spowoduje zmniejszenia bólu, stosuje się metodę leczenia z następnego etapu i tak dalej.

Badania włączone do przeglądu

W czerwcu 2021 roku poszukiwaliśmy badań analizujących leczenie bólu w oparciu o zastosowanie algorytmu. Znaleźliśmy trzy badania, w których uczestniczyło 808 osób. W dwóch z tych badań porównano leczenie bólu oparte na algorytmach z edukacją personelu pielęgniarskiego w zakresie bólu i demencji, a w jednym badaniu porównano leczenie bólu oparte na algorytmach ze standardową opieką.

Poziom bólu i stopień zaawansowania demencji uczestników różnił się pomiędzy badaniami. Jedno badanie obejmowało wszystkich mieszkańców domów opieki, z których większość nie odczuwała bólu lub prawie nie odczuwała bólu na początku badania (mniej niż połowa uczestników odczuwała ból), a dwa pozostałe obejmowały tylko osoby odczuwające łagodny albo umiarkowany ból. W jednym z badań stopień zaawansowania demencji uczestników był łagodny albo umiarkowany, a w dwóch pozostałych uczestnicy mieli zaawansowaną demencję.

W dwóch badaniach osoby z demencją będące w stanie same poinformować opiekunów o odczuwanym bólu robiły to, a personel pielęgniarski oceniał, czy uczestnicy wykazywali oznaki bólu. W trzecim badaniu nasilenie bólu było oceniane przez członków zespołu badawczego, a nie przez samych uczestników. Pielęgniarki i badacze obserwowali mimikę twarzy, gesty i oddech, aby stwierdzić, czy ktoś odczuwa ból.

Jakie są główne wyniki?

Kiedy przyjrzeliśmy się badaniu, w którym ludzie na początku nie doświadczali lub prawie nie doświadczali bólu, nie mogliśmy być pewni, czy leczenie bólu oparte na algorytmach miało wpływ na jego nasilenie. Było tak niezależnie od tego, czy uczestnicy sami informowali o odczuwanym przez nich bólu, czy to pielęgniarki odpowiadały za ocenę nasilenia bólu. Na podstawie tego badania nie byliśmy także w stanie stwierdzić, czy leczenie bólu oparte o algorytm zmniejszyło występowanie trudnych zachowań.

W przypadku osób, które rozpoczęły leczenie z łagodnym lub umiarkowanym bólem, zaobserwowano, że w porównaniu z edukacją personelu pielęgniarskiego, leczenie bólu oparte na algorytmach może mieć niewielki lub żaden wpływ na nasilenie bólu zgłaszane przez same osoby (na podstawie wyników jednego badania). Kiedy ból był oceniany przez kogoś innego („pełnomocnika”, który był pielęgniarką albo asystentem badawczym), zaobserwowaliśmy, że leczenie bólu oparte na algorytmach może być lepsze niż standardowa opieka, choć nie skuteczniejsze niż edukacja w zakresie bólu. Trudno jednak być pewnym dokładności oceny bólu dokonanej przez inne osoby.

Nasze zaufanie do wyników było ograniczone ze względu na niewielką liczbę badań włączonych do przeglądu, zmienność nasilenia bólu i stopnia zaawansowania demencji uczestników na początku badań oraz jakość badań.

Żadne z badań nie oceniało szkodliwych skutków i w żadnym badaniu nie opisano, że jakiekolwiek wystąpiły.

Jaki jest wniosek?

Nie zebraliśmy wystarczających danych naukowych potwierdzających, że wprowadzenie algorytmu leczenia bólu u osób z demencją przebywających w domach opieki sprawdza się lepiej niż edukowanie personelu pielęgniarskiego w zakresie zmniejszania bólu albo występowania trudnych zachowań. Jednak wprowadzenie algorytmu może być lepsze w zmniejszaniu bólu niż standardowa opieka (gdy ból oceniają osoby obserwujące). Ilość danych naukowych była niewielka i nie mogliśmy być pewni wyników. Większa liczba badań w tym obszarze byłaby wartościowa.