پیشینه
برنامههای خود-مدیریتی بهعنوان وسیلهای برای کمک به افراد مبتلا به آسم در دستیابی به سطوح بهتر کنترل آسم و پیامدهای بهتر مرتبط با آسم، حمایت شدهاند. بااینحال، موانع متعددی بر سر راه اجرای موفقیتآمیز و فراگیری این برنامهها وجود دارند. این موانع، رویکردهای نوآورانهای را برای ارائه برنامههای خود-مدیریتی میطلبند. نکته جالب توجه، استفاده از دستگاههای مصرفی مانند تلفنهای هوشمند و تبلتها بهعنوان وسیلهای برای ارائه این برنامهها در چارچوب پیکربندی موجود مراقبتهای سلامت است.
سوال مطالعه مروری
این مرور ارزیابی کرد که اپلیکیشنهای تلفن هوشمند و تبلت ابزار موثری برای حمایت از بیماران مبتلا به آسم برای خود-مدیریتی بیماری خود هستند یا خیر.
شرح مطالعات
دو مطالعه را با مجموع 408 شرکتکننده وارد کردیم. هر دو مطالعه، تاثیر مداخله خود-مدیریتی مبتنی بر تلفن همراه آسم را بر کنترل آسم در مقایسه با خود-مدیریتی سنتی و مبتنی بر کاغذ آسم ارزیابی کردند. یک مطالعه به شرکتکنندگان اجازه داد تا روزانه نشانههای آسم، مصرف داروهای آسم، مقادیر اوج جریان و تغییرپذیری اوج جریان را در تلفن همراه خود ثبت کنند، که از طریق آن سطح کنترل آسم آنها از راه دور محاسبه شده و همراه با توصیههای مربوط به خود-مدیریتی آسم نمایش داده شد. در مطالعه دیگر، شرکتکنندگان دو بار در روز همان مقادیر را ثبت کرده و بلافاصله بازخورد خود-مدیریتی را در قالب یک چراغ راهنمایی سهرنگ روی تلفنهایشان دریافت کردند. شرکتکنندگانی که دو بار در منطقه زرد برنامه عملیاتی خود یا یکبار در منطقه قرمز قرار گرفتند، از یک پرستار آسم تماس تلفنی دریافت کردند که در مورد دلایل آسم کنترلنشده آنها سوال کرد.
نتایج کلیدی
با توجه به کمبود مطالعات کافی و وجود تفاوتهای قابل توجه میان آنها، ما نتوانستیم پاسخهای قطعی را به سوال تحقیق خود به دست آوریم. یک مطالعه نشان داد که استفاده از یک اپلیکیشن تلفن هوشمند میتواند منجر به بهبودی در کیفیت زندگی مرتبط با آسم و عملکرد ریه و کاهش مراجعه به بخش اورژانس شود. مطالعه دیگر پساز استفاده از یک اپلیکیشن تلفن هوشمند بهعنوان مکانیسم ارائه دارو، هیچ بهبودی قابل توجهی را در پیامدهای مرتبط با آسم نشان نداد.
کیفیت شواهد
پایه شواهد موجود برای ارائه توصیه به پزشکان، سیاستگذاران و عموم مردم در مورد اثربخشی اپلیکیشنهای تلفن هوشمند و تبلت در ارائه برنامههای خود-مدیریتی آسم کافی نیست.
این خلاصه به زبان ساده تا جون 2013 بهروز است.
مطالعه چکیده کامل
آسم یکی از شایعترین بیماریهای مزمن در سراسر جهان است که فشار قابل توجهی را بر بیماران، جوامع و سیستمهای سلامت وارد میکند. در حال حاضر، دستورالعملهای بالینی بینالمللی اصلی گنجاندن برنامههای خود-مدیریتی را در مدیریت روتین بیماران مبتلا به آسم توصیه میکنند. این برنامهها با بهبود پیامدها در بیماران مبتلا به آسم همراه بودهاند. بااینحال، اجرای برنامههای خود-مدیریتی در بالین و پذیرش آنها توسط بیماران همچنان کمتر از میزان مورد انتظار است. پیشرفتهای اخیر در فناوری همراه، مانند اپلیکیشنهای تلفنهای هوشمند و تبلتها، میتوانند به ایجاد بستری برای ارائه مداخلات خود-مدیریتی که بسیار قابل تنظیم، کمهزینه و بهراحتی در دسترس هستند، کمک کنند.
اهداف
ارزیابی اثربخشی، مقرونبهصرفه بودن و قابل انجام بودن استفاده از اپلیکیشنهای تلفن هوشمند و تبلت برای تسهیل خود-مدیریتی در افراد مبتلا به آسم.
روشهای جستوجو
ما در پایگاه ثبت گروه راههای هوایی در کاکرین (CAGR)، پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین (CENTRAL)، MEDLINE؛ EMBASE؛ PsycINFO؛ CINAHL، کتابخانه جهانی سلامت (Global Health Library)، Compendex/Inspec/Referex؛ IEEEXplore؛ ACM Digital Library؛ CiteSeer x و چکیدههای CAB از طریق Web of Knowledge جستوجو کردیم. ما همچنین پایگاههای ثبت کارآزماییهای فعلی و در حال انجام و منابع علمی خاکستری (grey literature) را جستوجو کردیم. فهرست منابع تمام مطالعات اولیه و مقالات مروری را برای یافتن منابع بیشتر بررسی کردیم. ما مطالعات منتشرشده را از سال 2000 به بعد جستوجو کردیم. آخرین جستوجو در جون 2013 انجام شد.
معیارهای انتخاب
ما کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) گروه-موازی (parallel-group) را وارد کردیم که مداخلات خود-مدیریتی را برای بیماران مبتلا به آسم تشخیصدادهشده توسط پزشک مقایسه کردند که از طریق اپلیکیشنهای تلفن هوشمند در مقایسه با روشهای سنتی (مانند دفترچههای یادداشت کاغذی آسم) ارائه شدند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
از روشهای استاندارد مورد نظر سازمان همکاری کاکرین (Cochrane Collaboration) استفاده کردیم. پیامدهای اولیه عبارت بودند از نمرات نشانهها؛ فراوانی ویزیتهای مراقبتهای سلامت به دلیل تشدید آسم یا عوارض آن و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت.
نتایج اصلی
ما دو RCT را با مجموع 408 شرکتکننده وارد کردیم. ما هیچ RCT خوشهای (cluster)، مطالعات کنترلشده قبل و بعد (controlled before and after studies; CBAs) یا مطالعات سری زمانی منقطعشده (interrupted time series studies) را نیافتیم که معیارهای ورود را برای این مرور سیستماتیک داشته باشند. هر دو RCT، تاثیر مداخله خود-مدیریتی مبتنی بر تلفن همراه آسم را بر کنترل آسم در مقایسه با خود-مدیریتی سنتی و مبتنی بر کاغذ آسم ارزیابی کردند. یک مطالعه به شرکتکنندگان اجازه داد تا روزانه نشانههای آسم، مصرف داروهای آسم، مقادیر اوج جریان و تغییرپذیری اوج جریان را در تلفن همراه خود ثبت کنند، که از طریق آن سطح کنترل آسم آنها از راه دور محاسبه شده و همراه با توصیههای مربوط به خود-مدیریتی آسم نمایش داده شد. در مطالعه دیگر، شرکتکنندگان دو بار در روز همان مقادیر را ثبت کرده و بلافاصله بازخورد خود-مدیریتی را در قالب یک چراغ راهنمایی سهرنگ روی تلفنهایشان دریافت کردند. شرکتکنندگانی که دو بار در منطقه زرد برنامه عملیاتی خود یا یکبار در منطقه قرمز قرار گرفتند، از یک پرستار آسم تماس تلفنی دریافت کردند که در مورد دلایل آسم کنترلنشده آنها سوال کرد.
به دلیل وجود ناهمگونی قابل توجه میان این مطالعات، متاآنالیز دادههای استخراجشده را انجام ندادیم. بهجای آن، یک سنتز روایی (narrative) را انجام دادیم. در مجموع، نتایج قطعی نبودند و شواهد را براساس رتبهبندی درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation; GRADE)، با کیفیت پائین قضاوت کردیم، زیرا شواهد بیشتر به احتمال زیاد تاثیر مهمی بر اعتماد ما به تخمین اثر خواهد داشت و احتمالا این تخمین را تغییر خواهد داد. علاوهبر این، در یکی از مطالعات واردشده، اطلاعات کافی برای ارزیابی خطر سوگیری (risk of bias) در اکثر حوزهها وجود نداشت. اگرچه مطالعه واردشده دیگر از نظر روششناسی دقیق بود، کورسازی شرکتکنندگان یا پرسنل در مطالعه امکانپذیر نبود. علاوهبر این، در هر دو مطالعه نگرانیهایی در رابطه با سوگیری خروج بیماران از مطالعه (attrition bias) و دیگر منابع سوگیری وجود دارد.
یک مطالعه نشان داد که استفاده از یک اپلیکیشن تلفن هوشمند برای ارائه یک برنامه خود-مدیریتی آسم، هیچ تاثیر معنیداری از نظر آماری بر نمرات نشانههای آسم (تفاوت میانگین (MD): 0.01؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.23- تا 0.25)، کیفیت زندگی مرتبط با آسم (MD میانگین نمرات: 0.02؛ 95% CI؛ 0.35- تا 0.39)، مراجعههای برنامهریزینشده به بخش اورژانس (نسبت شانس (OR): 7.20؛ 95% CI؛ 0.37 تا 140.76) یا فراوانی بستری شدن در بیمارستان (OR: 3.07؛ 95% CI؛ 0.32 تا 29.83) نداشت. مطالعه دیگر نشان داد که استفاده از یک اپلیکیشن تلفن هوشمند منجر به نمرات بالاتر کیفیت زندگی مرتبط با آسم در پیگیری شش ماه (MD: 5.50؛ 95% CI؛ 1.48 تا 9.52 برای نمره جزء فیزیکی پرسشنامه SF-12؛ MD: 6.00؛ 95% CI؛ 2.51 تا 9.49 برای نمره جزء ذهنی پرسشنامه SF-12)، بهبودی در عملکرد ریه (PEFR) در چهار ماه (MD: 27.80؛ 95% CI؛ 4.51 تا 51.09)، پنج ماه (MD: 31.40؛ 95% CI؛ 8.51 تا 54.29) و شش ماه (MD: 39.20؛ 95% CI؛ 16.58 تا 61.82) و کاهش مراجعه به اورژانس به دلیل عوارض مرتبط با آسم (OR: 0.20؛ 95% CI؛ 0.04 تا 0.99) شد. هر دو مطالعه نتوانستند هیچ تفاوت آماری را از نظر پایبندی به مداخله و وقوع دیگر عوارض مرتبط با آسم بیابند.
نتیجهگیریهای نویسندگان
شواهد موجود برای توصیه به پزشکان بالینی، سیاستگذاران و عموم مردم در مورد استفاده از اپلیکیشنهای تلفن هوشمند و تبلت برای ارائه برنامههای خود-مدیریتی آسم کافی نیست. برای درک اثربخشی اپلیکیشنها بهعنوان مداخلات مستقل، تحقیقات آینده باید تلاش کنند تا تفاوتها در مدیریت بالینی بیماران را میان گروههای کنترل و مداخله به حداقل برسانند. آن دسته از مطالعاتی که اپلیکیشنها را بهعنوان بخشی از مداخلات پیچیده و چندجزئی ارزیابی میکنند، باید تلاش کنند تا سهم نسبی هر جزء مداخله را مشخص سازند. در نظر گرفتن سازههای نظری مورد استفاده برای آگاهیبخشی به توسعه مداخله، به دستیابی به این هدف کمک خواهد کرد. در نهایت، محققان باید موارد زیر را نیز در نظر بگیرند: نقش اجزای فرعی در تعدیل تاثیرات مشاهدهشده، ماهیت فصلی آسم و پایبندی طولانیمدت به شیوههای خود-مدیریتی.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
