خشکی دهان یک مشکل رایج با طیف وسیعی از علل است. این نشانه ممکن است بهدلیل کاهش مقدار بزاق تولیدشده یا تغییر در ترکیب بزاق باشد، اما احساس خشکی دهان ممکن است در افرادی که تولید بزاق طبیعی دارند نیز وجود داشته باشد. رادیوتراپی یا شیمیدرمانی برای سرطانهای سر و گردن و بیماریهایی مانند سندرم شوگرن ممکن است منجر به کاهش تولید بزاق شوند. بسیاری از داروهای تجویزی رایج، علیرغم تولید طبیعی بزاق، با احساس خشکی دهان همراه هستند. خشکی مزمن دهان، علاوهبر مشکل در صحبت کردن، جویدن و بلع، ممکن است منجر به افزایش خطر پوسیدگی دندان و کاهش کیفیت زندگی شود. در بسیاری از افراد مبتلا، خشکی دهان قابل درمان نیست، اما روشهای موثری برای مدیریت نشانههای خشکی دهان در دسترس قرار دارند. بسیاری از درمانهای موضعی (که مستقیما داخل دهان اعمال میشوند) مانند اسپریها، قرصهای مکیدنی، دهانشویهها، ژلها، روغنها، آدامسها یا خمیردندانها در این مرور ارزیابی شدهاند، اما هیچ شواهد قوی وجود ندارد که نشان دهد کدام درمان موضعی برای تسکین احساس خشکی دهان موثر است. اسپری جایگزین بزاق حاوی تریاستر گلیسرول اکسیژنه (OGT) موثرتر از اسپری الکترولیت پایه آب است. یک دستگاه آزادکننده ژل که داخل دهان قرار میگیرد یا یک سیستم مراقبت از دهان ممکن است موثر باشند، اما تحقیقات بیشتری لازم است. جویدن آدامس تولید بزاق را افزایش میدهد، اما هیچ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد آدامس بهتر از جایگزینهای بزاق است یا بدتر. از مصرف محصولات اسیدی و مواردی که حاوی قند هستند باید خودداری شود.
مطالعه چکیده کامل
خشکی دهان (xerostomia) یک نشانه شایع بهویژه در بزرگسالان مسن است. علل خشکی دهان شامل داروها، بیماری خودایمنی (سندرم شوگرن)، رادیوتراپی یا شیمیدرمانی برای سرطان، اختلالات هورمونی و عفونتها هستند.
اهداف
تعیین اینکه کدام درمانهای موضعی خشکی دهان در کاهش این نشانه موثر هستند.
روشهای جستوجو
ما بانکهای اطلاعاتی الکترونیکی زیر را جستوجو کردیم: پایگاه ثبت کارآزماییهای گروه سلامت دهان در کاکرین (28 اکتبر 2011)، پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین (CENTRAL) ( کتابخانه کاکرین ، شماره 4، 2011)، MEDLINE از طریق OVID (1950 تا 28 اکتبر 2011)، EMBASE از طریق OVID (1980 تا 28 اکتبر 2011)، CINAHL از طریق EBSCO (1980 تا 28 اکتبر 2011)، AMED از طریق OVID (1985 تا 28 اکتبر 2011)، CANCERLIT از طریق PubMed (1950 تا 28 اکتبر 2011).
معیارهای انتخاب
ما کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده را در مورد مداخلات موضعی مانند قرصهای مکیدنی، اسپریها، دهانشویهها، ژلها، روغنها، آدامسها یا خمیردندانها را برای درمان نشانههای خشکی دهان وارد کردیم. مداخلات را به دو دسته کلی، محرکهای تولید بزاق و جایگزینهای بزاق طبقهبندی کردیم، و این مداخلات با دارونما (placebo) یا یک مداخله دیگر مقایسه شدند. هم کارآزماییهای گروه موازی (parallel-group) و هم کارآزماییهای متقاطع (crossover) را وارد کردیم.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو یا چند نویسنده مرور بهطور مستقل از هم استخراج دادهها و ارزیابی خطر سوگیری (risk of bias) مطالعات را انجام دادند. در صورت نیاز، برای کسب اطلاعات بیشتر با نویسندگان کارآزمایی تماس گرفته شد.
نتایج اصلی
سی و شش کارآزمایی تصادفیسازی و کنترلشده شامل 1597 شرکتکننده، معیارهای ورود را داشتند. دو کارآزمایی محرکهای تولید بزاق را با دارونما، نه کارآزمایی جایگزینهای بزاق را با دارونما، پنج کارآزمایی محرکهای تولید بزاق را مستقیما با جایگزینهای بزاق، 18 کارآزمایی مستقیما دو یا چند جایگزین بزاق، و دو کارآزمایی مستقیما دو یا چند محرک بزاق را با هم مقایسه کردند. فقط یک کارآزمایی با خطر پائین سوگیری و 17 کارآزمایی با خطر بالای سوگیری بودند. با توجه به طیف مداخلات، مقایسهها و معیارهای پیامد در کارآزماییها، متاآنالیز فقط برای چند مقایسه امکانپذیر بود. اسپری جایگزین بزاق گلیسرول تریاستر اکسیژنه (oxygenated glycerol triester; OGT) در مقایسه با اسپری الکترولیت، شواهدی را از اثربخشی نشان میدهد (تفاوت میانگین استانداردشده (SMD): 0.77؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.38 تا 1.15) که تقریبا معادل تفاوت میانگین 2 امتیازی در مقیاس آنالوگ بصری (VAS) 10 امتیازی برای خشکی دهان است. هر دو سیستم یکپارچه مراقبت از دهان (خمیر دندان + ژل + دهانشویه) و دستگاههای مخزن دهانی نتایج امیدوارکنندهای را نشان میدهند، اما در حال حاضر شواهد کافی برای توصیه به استفاده از آنها وجود ندارد. اگرچه جویدن آدامس در اکثر افراد دارای ظرفیت باقیمانده بزاق با افزایش تولید بزاق همراه است، هیچ شواهدی مبنی بر اثربخشی بیشتر یا کمتر جویدن آدامس نسبت به جایگزینهای بزاق وجود ندارد.
نتیجهگیریهای نویسندگان
هیچ شواهد قوی از این مرور به دست نیامد که نشان دهد چه درمان موضعی برای تسکین نشانههای خشکی دهان موثر است. اسپری OGT موثرتر از اسپری الکترولیت آبی است (SMD: 0.77؛ 95% CI؛ 0.38 تا 1.15) که تقریبا معادل تفاوت میانگین 2 امتیازی در مقیاس 10 امتیازی VAS برای خشکی دهان است. به نظر میرسد جویدن آدامس در افرادی که ظرفیت ترشح بزاقشان باقی مانده است، تولید بزاق را افزایش میدهد و ممکن است توسط بیماران ترجیح داده شود، اما هیچ شواهدی وجود ندارد که جویدن آدامس بهتر یا بدتر از جایگزینهای بزاق است. سیستمهای یکپارچه مراقبت از دهان و دستگاههای مخزن دهانی ممکن است مفید باشند، اما برای تائید این موضوع انجام تحقیقات بیشتری لازم است. انجام کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده با طراحی خوب و توان آماری کافی در مورد مداخلات موضعی برای درمان خشکی دهان، که مطابق با دستورالعملهای CONSORT طراحی و گزارش شوند، برای ارائه شواهد جهت هدایت مراقبتهای بالینی مورد نیاز هستند. برای بسیاری از افراد، نشانه خشکی دهان یک مشکل مزمن است و کارآزماییها باید ارزیابی کنند که چه درمانهایی خوشایند هستند، در کاهش خشکی دهان موثرند، همچنین تاثیرات طولانیمدت درمانها بر کیفیت زندگی افراد مبتلا به نشانههای خشکی دهان مزمن چه هستند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
