افسردگی شدید (major depression) یک وضعیت بسیار شایع است که در آن افراد بهطور پایدار دچار خلقوخوی پائین و از دست دادن علاقه به فعالیتهای لذتبخش میشوند، و با طیف وسیعی از نشانهها، از جمله کاهش وزن، بیخوابی، خستگی، از دست دادن انرژی، احساس گناه بدون دلیل، تمرکز ضعیف و افکار بیمارگونه درباره مرگومیر همراه است. درمانهای روانشناختی یک جایگزین مهم و رایج برای داروهای ضدافسردگی در درمان افسردگی هستند. بسیاری از رویکردهای مختلف رواندرمانی در قرن گذشته توسعه یافتهاند، از جمله درمان رفتاری، درمان شناختی رفتاری (cognitive-behavioural therapy; CBT)، CBT «موج سوم (third wave)»، سایکودینامیک (psychodynamic)، انسانگرایانه (humanistic)، و یکپارچه (integrative).
در این مرور، بر رویکردهای CBT موج سوم تمرکز کردیم، گروهی از درمانهای روانشناختی که فرایند افکار (بهجای محتوای آنها، مانند CBT) را هدف قرار میدهند تا به افراد کمک کنند از افکار خود آگاه شده و آنها را به شیوهای غیرقضاوتگرانه بپذیرند. هدف از انجام این مرور، بررسی اثربخشی و قابل قبول بودن CBT موج سوم برای درمان افراد در فاز حاد افسردگی بود. این مرور شامل چهار مطالعه بود، که در مجموع 224 نفر را وارد کردند. این مطالعات سه شکل مختلف از CBT موج سوم را بررسی کردند، شامل فعالسازی رفتاری گسترده (دو مطالعه)، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) (یک مطالعه) و شکل دیگری از CBT موج سوم به نام آموزش ذهن رقابتی (یک مطالعه). سه مورد از این مطالعات، رویکردهای CBT موج سوم را با شرایط کنترل درمان معمول مقایسه کردند. مطالعه چهارم، ACT را با یک وضعیت شرایط کنترل روانشناختی ساختگی مقایسه کرد. نتایج نشان دادند که رویکردهای CBT موج سوم در کوتاهمدت در درمان افسردگی موثر بودند. بااینحال، کیفیت شواهد به دلیل تعداد کم مطالعات/شرکتکنندگان موجود در این مرور، همراه با گروههای متنوع از مراجعین، مداخلات و شرایط کنترل مورد استفاده و تمایل احتمالی محققان به درمانهای فعال، بسیار پائین بود و نتیجهگیری مطمئن را دشوار ساخت. همچنین قابل توجه است که هیچیک از مطالعات به تاثیر بلندمدت رویکردهای CBT موج سوم نپرداختند. با توجه به افزایش محبوبیت رویکردهای CBT موج سوم در عملکرد بالینی، برای تعیین اینکه رویکردهای CBT موج سوم در درمان افراد مبتلا به افسردگی حاد موثرتر از دیگر درمانهای روانشناختی هستند یا خیر، انجام مطالعات بیشتری با طراحی خوب ضروری است.
مطالعه چکیده کامل
درمانهای شناختی و رفتاری بهاصطلاح «موج سوم (third wave)» نشاندهنده نسل جدیدی از درمانهای روانشناختی (psychological therapies) هستند که بهطور فزایندهای در درمان مشکلات روانشناختی استفاده میشوند. بااینحال، اثربخشی و قابلیت پذیرش رویکردهای موج سوم درمان شناختی و رفتاری (cognitive and behavioural therapy; CBT) بهعنوان درمانی برای افسردگی حاد هنوز مشخص نیست.
اهداف
1. بررسی تاثیرات تمام رویکردهای CBT موج سوم در مقایسه با درمان معمول/لیست انتظار (waiting list)/توجه ساختگی (attention placebo)/شرایط کنترل روانشناختی ساختگی برای درمان افسردگی حاد.
2. بررسی تاثیرات رویکردهای مختلف CBT موج سوم (درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (acceptance and commitment therapy; ACT)، آموزش ذهن دلسوز (compassionate mind training)، رواندرمانی تحلیلی عملکردی (functional analytic psychotherapy)، رفتاردرمانی دیالکتیکی (dialectical behaviour therapy)، MBCT، فعالسازی رفتاری گسترده (extended behavioural activation) و درمان فراشناختی (metacognitive therapy)) در مقایسه با درمان معمول/لیست انتظار/توجه ساختگی/شرایط کنترل روانشناختی ساختگی برای درمان افسردگی حاد.
3. بررسی تاثیرات تمام رویکردهای CBT موج سوم در مقایسه با انواع مختلف مقایسهکنندهها (درمان معمول، عدم درمان، لیست انتظار، توجه ساختگی، روانشناختی ساختگی) برای درمان افسردگی حاد.
روشهای جستوجو
پایگاه ثبت تخصصی کارآزماییهای گروه افسردگی، اضطراب و اختلال روانی در کاکرین (CCDANCTR؛ 01/01/12) را جستوجو کردیم که شامل کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده مرتبط از کتابخانه کاکرین (همه سالها)، EMBASE (1974-)؛ MEDLINE (1950-)، و PsycINFO (1967-) بود. همچنین بانکهای اطلاعاتی CINAHL (می 2010) و PSYNDEX (جون 2010) و فهرست منابع مطالعات واردشده و مرورهای مرتبط را برای یافتن مطالعات منتشرشده و منتشرنشده بیشتر جستوجو کردیم. یک جستوجوی بهروز شده در پایگاه CCDANCTR، محدود به عبارات و اصطلاحات جستوجوی مرتبط با CBT موج سوم در مارچ 2013 انجام شد (CCDANCTR تا 01/02/13).
معیارهای انتخاب
کارآزماییها تصادفیسازی و کنترلشده که درمانهای CBT موج سوم را با شرایط کنترل برای درمان افسردگی حاد در بزرگسالان مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم مطالعات را شناسایی کرده، به ارزیابی کیفیت کارآزمایی و استخراج دادهها پرداختند. در صورت نیاز، برای کسب اطلاعات بیشتر با نویسندگان مطالعه تماس گرفته شد. سطح کیفیت شواهد را با استفاده از روشهای درجهبندی توصیه، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation; GRADE) رتبهبندی کردیم.
نتایج اصلی
چهار مطالعه کوچک (224 شرکتکننده) در این مرور گنجانده شدند. اطلاعات کمی در مورد فرایند تخصیص شرکتکنندگان به گروهها ارائه شد. هیچیک از مطالعات از ارزیابان مستقل پیامد استفاده نکردند، و شواهد نشان میدهد که محققان به درمانهای فعال پایبند بودند. چهار مطالعه، تنوع رویکردهای CBT موج سوم (فعالسازی رفتاری گسترده، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد و آموزش رقابتی حافظه) و شرایط کنترل را بررسی کردند. هیچیک از مطالعات ارزیابیهای پیگیری را انجام ندادند. نتایج، تفاوت معنیداری را در میزان پاسخ بالینی به نفع CBT موج سوم در مقایسه با شرایط درمان معمول (treatment as usual; TAU) نشان داد (سه مطالعه، 170 شرکتکننده، خطر نسبی (RR): 0.51؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.27 تا 0.95؛ شواهد با کیفیت بسیار پائین). هیچ تفاوت معنیداری میان رویکردهای CBT موج سوم و TAU در قابلیت پذیرش درمان براساس میزان انصراف از درمان مشاهده نشد (چهار مطالعه، 224 شرکتکننده، RR: 1.01؛ 95% CI؛ 0.08 تا 12.30؛ شواهد با کیفیت بسیار پائین). هر دو آنالیز، ناهمگونی آماری قابل توجهی را نشان دادند.
نتیجهگیریهای نویسندگان
شواهدی با کیفیت بسیار پائین نشان میدهد که رویکردهای CBT موج سوم در درمان افسردگی حاد، موثرتر از درمان معمول به نظر میرسند. تعداد بسیار کم مطالعات موجود و انواع متنوع مداخلات و مقایسهکنندههای کنترل، همراه با محدودیتهای روششناسی، توانایی نتیجهگیری را در مورد تاثیر آنها در کوتاهمدت یا در طولانیمدتتر محدود میکند. محبوبیت روزافزون رویکردهای CBT موج سوم در بالین، اهمیت تکمیل مطالعات بیشتر را در مورد رویکردهای CBT موج سوم در درمان افسردگی حاد، به صورت کوتاهمدت و بلندمدت، برجسته میکند تا شواهدی از اثربخشی آنها برای سیاستگذاران، پزشکان و کاربران خدمات ارائه شود.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
