افراد مبتلا به سندرم X شکننده (fragile X syndrome; FXS) محدودیتهای ذهنی و هوشی دارند که میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. سندرم X شکننده شایعترین شکل از ناتوانیهای ذهنی ارثی محسوب میشود و تخمین زده شده که تقریبا از هر 4000 مرد، 1 نفر و از هر 8000 زن، 1 نفر به آن مبتلا هستند. فولات (folate) بهویژه در طول مراحل اولیه رشد مغز بسیار مهم است و در مراحل بعدی زندگی نیز در فرایندهای متیلاسیون (methylation) که برای حفظ عملکرد طبیعی مغز ضروری هستند، نقش دارد. مشاهده شده که کشت سلولهای بیماران مبتلا به سندرم X شکننده در محلولهای فاقد اسید فولیک (folic acid)، نشاندهنده وجود یک جایگاه شکننده در کروموزوم X است؛ در نتیجه تصور شد که سطح فولات بدن در افراد مبتلا به سندرم X شکننده پائین بوده و این امر میتواند بهدلیل مصرف ناکافی غذا، جذب ناکارآمد یا اختلال در استفاده متابولیک باشد. بر همین اساس، استدلال شد که مصرف مکمل در رژیم غذایی این افراد ممکن است به بهبود تاثیرات نامطلوب رشدی و رفتاری این بیماری کمک کند.
این مرور به بررسی این موضوع میپردازد که مصرف اسید فولیک به بهبود نشانهها در افراد مبتلا به سندرم X شکننده کمک میکند و عوارض جانبی دارد یا خیر. پنج کارآزمایی تصادفیسازی و کنترلشده را یافتیم که همگی میان سالهای 1986 تا 1992 منتشر شده بودند. در این مطالعات، 69 نفر وارد شدند که همگی مرد بودند. یکی از مطالعات، گروه دریافتکننده اسید فولیک را با گروه کنترل مقایسه کرد؛ چهار مطالعه دیگر از طراحی متقاطع (cross-over) استفاده کردند (یعنی شرکتکنندگان ابتدا یک درمان و سپس درمان دیگر را دریافت کردند). کیفیت گزارشدهی کارآزماییها، بهویژه روشهای مورد استفاده، بهطور کلی ضعیف بود، و این امر ارزیابی خطر سوگیری (risk of bias) را در مطالعات دشوار کرد.
نتایج حاصل از تعداد معدود مطالعات منتشرشده، تفاوت معنیداری را در تاثیرات اسید فولیک یا دارونما (placebo) بر تواناییهای روانشناختی یا یادگیری، رفتار یا عملکرد اجتماعی نشان نداد، که با ابزار استاندارد اندازهگیری شدند. بنابراین هیچ شواهدی برای حمایت از توصیه به مصرف مکمل غذایی با داروی اسید فولیک برای افراد مبتلا به سندرم X شکننده وجود ندارد. بااینحال، با توجه به تعداد و کیفیت مطالعات، این امر امکانپذیر نیست که بتوان با قطعیت نتیجه گرفت که اسید فولیک هیچ کمکی نمیکند.
از آنجاییکه عملکرد ذهنی، رفتاری، عاطفی و/یا یادگیری در افراد مبتلا به سندرم X شکننده به شدت تحت تاثیر عوامل اجتماعی مختلف قرار دارد، مطالعات آتی باید به ارزیابی مداخلات غیردارویی، مانند اصلاح محیط منزل، مداخلات رفتاری متناسب و تغییر در محیطهای آموزشی، یا گفتاردرمانی و کاردرمانی نیز توجه کنند.
مطالعه چکیده کامل
این فرضیه وجود دارد که ممکن است سطح فولات (folate) در بدن افراد مبتلا به سندرم X شکننده (fragile X syndrome) پائین باشد و مصرف مکمل غذایی بتواند تاثیرات نامطلوب رشدی و رفتاری این بیماری را بهبود بخشد.
اهداف
مرور اثربخشی و بیخطری (safety) استفاده از اسید فولیک (folic acid) در درمان افراد مبتلا به سندرم X شکننده.
روشهای جستوجو
در نوامبر 2010، چهار بانک اطلاعاتی را جستوجو کردیم: CENTRAL؛ PubMed؛ EMBASE و PsycINFO.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs).
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم به استخراج دادهها و ارزیابی خطر سوگیری (risk of bias) با استفاده از ابزار «خطر سوگیری» کاکرین پرداختند.
نتایج اصلی
پنج کارآزمایی را که میان سالهای 1986 و 1992 منتشر شدند، وارد این مرور کردیم. در مجموع، آنها شامل 67 بیمار، همگی مرد، با سنین بین یک و 54 سال بودند. ناتوانی ذهنی در شرکتکنندگان از طیف مرزی تا شدید متغیر بود و برخی از مطالعات شامل بیمارانی با تشخیص ثانویه اوتیسم (autism) یا رفتارهای اوتیسمی بودند. چهار مورد از این مطالعات، بهصورت کارآزماییهای متقاطع (cross-over) کنترلشده با دارونما (placebo) و یک مطالعه با طراحی موازی (parallel design) انجام شدند. طول دوره پیگیری از دو ماه تا 12 ماه، و طول دوره مصرف اسید فولیک یا دارونما از دو تا هشت ماه متغیر بودند. دوزهای اسید فولیک از 10 میلیگرم تا 250 میلیگرم در روز متغیر بود که شایعترین آنها 10 میلیگرم در روز بود. همچنین اکثر بیماران جوانتر، بهطور همزمان در برنامههای آموزشی ویژه (که معمولا شامل گفتاردرمانی و کاردرمانی بود) حضور یافتند.
ما نتوانستیم متاآنالیز را برای ترکیب نتایج انجام دهیم، اما هیچیک از مطالعات جداگانه، شواهدی را از مزیت بالینی مصرف داروی اسید فولیک در بیماران مبتلا به سندرم X شکننده در هیچیک از زمینههای مورد نظر، تواناییهای روانشناختی و یادگیری یا رفتار و عملکرد اجتماعی، که با ابزارهای استاندارد اندازهگیری شدند، پیدا نکردند. انجام آنالیز جداگانه شواهد برای بیماران در گروههای سنی مختلف، یعنی کودکان پیشاز بلوغ و افراد جوان پساز بلوغ، نتایجی را با اهمیت آماری نشان داد، اما شواهد بارزی را دال بر مزیت درمان برای هیچیک از گروهها ارائه نداد. عوارض جانبی درمان با اسید فولیک نادر، غیرجدی و گذرا بودند.
نحوه گزارشدهی مطالعات عموما ضعیف بود و ما فقط یک مطالعه را در طبقهبندی خطر پائین سوگیری قرار دادیم.
نتیجهگیریهای نویسندگان
سطح کیفیت شواهد موجود، پائین است و برای نتیجهگیری در مورد تاثیر اسید فولیک بر بیماران مبتلا به سندرم X شکننده، مناسب نیست. این شواهد شامل تعداد اندکی مطالعه با حجمنمونههای کوچک از بیمارانی است که همگی مرد بودند، در نتیجه از قدرت آماری کمی برای تشخیص تاثیرات، بهجز موارد بسیار بزرگ و مشهود، برخوردارند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
