در زمان حاضر میتوان تستهایی را انجام داد که در آنها DNA به منظور تخمین احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند بیماری قلبی یا سرطان ریه در افراد سیگاری آنالیز میشود. تصور میشد که تخمینهای خطر بهدستآمده از این تستهای ژنتیکی ممکن است افراد را به تغییر رفتار خود به منظور کاهش خطرات شناساییشده ترغیب کند. در این مرور، تاثیر ارائه نتایج را در مورد تخمینهای خطر بیماری از تستهای ژنتیکی بر رفتارهای کاهشدهنده خطر و ایجاد انگیزه برای انجام چنین رفتارهایی ارزیابی کردیم.
در یک جستوجوی سیستماتیک، 14 مقاله یافت شدند که نتایج 13 مطالعه واجد شرایط را گزارش کردند: هفت مطالعه بالینی و شش مطالعه آنالوگ (مطالعاتی که در آنها به شرکتکنندگان سناریوهای فرضی داده شده و از آنها خواسته میشود تصور کنند تخمینهای خطر بیماری را بر اساس تست ژنتیک خود دریافت کردهاند).
پنج مطالعه بالینی ترک سیگار را ارزیابی کردند که ترکیب آماری نتایج، هیچ تاثیراتی را با اهمیت آماری بر ترک سیگار در کوتاهمدت (< شش ماه) یا در طولانیمدت (> شش ماه) نشان نداد. دو مطالعه بالینی رفتار غذایی را ارزیابی کرده و نشان دادند که ارائه نتایج در مورد تخمینهای خطر مبتنی بر تست ژنتیک، رفتار افراد را تغییر داد . دو مطالعه که فعالیت بدنی و یک مطالعه که مصرف دارو یا ویتامین را با هدف کاهش خطرات بیماری ارزیابی کردند، نشان ندادند که ارائه نتایج در مورد تخمینهای خطر بیماری مبتنی بر DNA، تاثیری بر رفتار داشته باشد.
در شش مطالعه آنالوگ، ترکیب آماری نتایج نشان داد که تخمین خطر بیماری بر اساس تست ژنتیک، فقط بر قصد تغییر رفتار، تاثیری با اهمیت آماری داشت. هیچ شواهدی دال بر تاثیرات مضر ناخواسته بر انگیزه یا خلقوخوی فرد به دست نیامد.
بهطور خلاصه، میزان و کیفیت محدود شواهد موجود کنونی نشان میدهد که ارائه نتایج در مورد تخمین خطر بیماری مبتنی بر تست ژنتیک ممکن است تاثیری اندک یا عدم تاثیر بر رفتار داشته باشد، اما میتواند تاثیر کمی را بر قصد تغییر رفتار برجای بگذارد. انجام کارآزماییهای بزرگتر و با کیفیت بهتر مورد نیاز است.
مطالعه چکیده کامل
انتظارات زیادی در خصوص پتانسیل ارائه تخمینهای خطر بیماری بر پایه DNA برای ایجاد انگیزه در جهت تغییر رفتار وجود دارد.
اهداف
ارزیابی تاثیرات ارائه تخمین خطر بیماری بر پایه DNA بر رفتارهای کاهشدهنده خطر و انگیزه انجام این رفتارها.
روشهای جستوجو
بانکهای اطلاعاتی زیر را با استفاده از کلمات کلیدی و عناوین موضوعی پزشکی (medical subject headings) جستوجو کردیم: پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین (CENTRAL، کتابخانه کاکرین، شماره 4، سال 2010)؛ MEDLINE (1950 تا اپریل 2010)؛ EMBASE (1980 تا اپریل 2010)، PsycINFO (1985 تا اپریل 2010) با استفاده از OVID SP، و CINAHL (EBSCO) (1982 تا اپریل 2010). همچنین فهرست منابع را جستوجو کردیم، جستوجوهای استنادی رو به جلو (forward citation) مقالات بالقوه واجد شرایط را انجام دادیم و برای دریافت پیشنهادات با نویسندگان مطالعات مرتبط تماس گرفتیم. هیچگونه محدودیتی از نظر زبان نگارش مقاله اعمال نشد. مقالات منتشرنشده یا زیر چاپ، واجد شرایط ورود به مطالعه بودند.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی یا شبه-تصادفیسازی و کنترلشده شامل بزرگسالان (18 سال و بالاتر) که در آنها یک گروه، تخمینهای شخصیسازیشده مبتنی بر DNA را از خطر ابتلا به بیماریهایی دریافت کردند که این خطر به احتمال زیاد از طریق تغییر رفتار قابل کاهش است، این تخمینها میتوانند بهصورت واقعی (مطالعات بالینی) یا تصورشده (مطالعات آنالوگ) بوده باشند. مطالعات واجد شرایط میبایست شامل یک معیار پیامد اولیه در زمینه رفتار کاهشدهنده خطر یا انگیزه (مثلا قصد) تغییر چنین رفتاری بودند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور، مطالعات را جستوجو کرده و بهطور مستقل از هم دادهها را استخراج کردند. خطر سوگیری (risk of bias) را براساس دستورالعملهای کتابچه راهنمای کاکرین برای مرورهای سیستماتیک مداخلات (Cochrane Handbook for Systematic Review of Interventions) ارزیابی کردیم. برای معیارهای پیامد پیوسته (continuous)، اندازه تاثیرگذاری (effect size) مداخله را در قالب تفاوتهای میانگین استانداردشده (SMDs) گزارش میکنیم. برای معیارهای پیامد دوحالتی (dichotomous)، اندازه تاثیرگذاری مداخله را در قالب نسبت شانس (odds ratios; ORs) ارائه میدهیم. اندازههای تاثیرگذاری تجمعی را با 95% فواصل اطمینان (CIs) با استفاده از مدل اثرات تصادفی (random effects) اعمالشده در مقیاس تفاوتهای استانداردشده و نسبت شانس لگاریتمی بهدست آوردیم.
نتایج اصلی
تعداد 5384 چکیده را بررسی کرده و 21 مطالعه را بهعنوان موارد بالقوه واجد شرایط شناسایی کردیم. پساز آنالیز متن کامل، 14 مقالهای را که نتایج 7 مطالعه بالینی (که در آن 2 مقاله در مورد یک کارآزمایی واحد گزارش میدهند) و 6 مطالعه آنالوگ را گزارش کردند، وارد این مرور کردیم.
از هفت مطالعه بالینی، پنج مورد ترک سیگار را ارزیابی کردند. متاآنالیزها هیچ تاثیری را با اهمیت آماری بر ترک سیگار در کوتاهمدت (کمتر از 6 ماه) (OR: 1.35؛ 95% CI؛ 0.76 تا 2.39؛ P = 0.31؛ 3 مطالعه) یا ترک سیگار پساز شش ماه (OR: 1.07؛ 95% CI؛ 0.64 تا 1.78؛ P = 0.80؛ 4 مطالعه) نشان ندادند. دو مطالعه بالینی، رژیم غذایی را ارزیابی کردند و تاثیراتی را یافتند که بهطور قابل توجهی به نفع تخمینهای خطر مبتنی بر DNA بودند (OR: 2.24؛ 95% CI؛ 1.17 تا 4.27؛ P = 0.01). هیچ تاثیری با اهمیت آماری در دو مطالعهای که فعالیت بدنی را ارزیابی کردند (OR: 1.03؛ 95% CI؛ 0.59 تا 1.80؛ P = 0.92) یا یک مطالعهای که مصرف دارو یا ویتامین را با هدف کاهش خطرات بیماری ارزیابی کرد (OR: 1.26؛ 95% CI؛ 0.58 تا 2.72؛ P = 0.56) یافت نشد.
در متاآنالیز شش مطالعه آنالوگ غیربالینی، تاثیری با اهمیت آماری از ارائه خطر مبتنی بر DNA بر قصد تغییر رفتار مشاهده شد (SMD: 0.16؛ 95% CI؛ 0.04 تا 0.29؛ P = 0.01).
هیچ شواهدی وجود نداشت که نشان دهد ارائه تخمینهای خطر بیماری مبتنی بر DNA، عوارض جانبی ناخواستهای داشته باشد. بااینحال، دو مطالعه که برانگیختگی ترس را بلافاصله پساز ارائه اطلاعات مربوط به خطر ارزیابی کردند، گزارش دادند که میزان برانگیختگی ترس در گروههایی با ارائه تخمین خطر بیماری مبتنی بر DNA در برابر گروههای مقایسه بیشتر بود.
کیفیت مطالعات واردشده بهطور کلی ضعیف بود. هیچیک از مطالعات بالینی یا آنالوگ دارای خطر پائین سوگیری در نظر گرفته نشدند، که این امر به دلیل عدم شفافیت در گزارشدهی بود، یا در مواردی که جزئیات گزارش شدند، شواهدی مبنی بر عدم بیخطری کافی در برابر خطر سوگیری به دست آمد.
نتیجهگیریهای نویسندگان
با توجه به شواهد ضعیف مبتنی بر تعداد کمی از مطالعات با کیفیت محدود، نتایج این مرور نشان میدهند که ارائه تخمین خطر بیماری مبتنی بر DNA تاثیری اندک یا عدم تاثیر بر سیگار کشیدن و فعالیت بدنی دارد. این مداخله ممکن است تاثیر اندکی بر رژیم غذایی گزارششده توسط خود فرد و قصد تغییر رفتار داشته باشد. شواهد از ادعاهایی مبنی بر اینکه دریافت نتایج تست مبتنی بر DNA افراد را به تغییر رفتارشان ترغیب میکند، پشتیبانی نمیکند. انجام RCTهای بزرگتر و با کیفیت بهتر مورد نیاز است.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
