دسترسی به اطلاعات سلامت به افراد این امکان را میدهد که در مراقبتهای سلامت خود نقش فعالی را ایفا کنند. اینترنت روشی روبهرشد برای دسترسی افراد به اطلاعات سلامت است، اما موانعی وجود دارد که مانع از استفاده کامل افراد از چنین اطلاعاتی میشود. بهطور خاص، ممکن است افراد انگیزه استفاده از اینترنت را نداشته باشند، یا ممکن است دارای مهارتهای لازم نباشند. این مرور ارزیابی کرد که آموزش افراد برای یافتن، ارزیابی یا استفاده از اطلاعات سلامت آنلاین (سواد سلامت آنلاین) این مهارتها را بهبود میبخشد و سطح سلامت آنها را بهبود میبخشد یا خیر.
فقط دو مطالعه معیارهای ورود را برای ورود به این مرور داشتند. هر دو مطالعه تاثیر کلاسهای آموزش بزرگسالان را بر سواد سلامت آنلاین مصرفکنندگان بررسی کردند. شواهدی با کیفیت پائین وجود دارد که این مداخلات، جنبههایی از سواد سلامت آنلاین را بهبود میبخشند، بهویژه در مورد پیامدهای «خود-کارآمدی (self-efficacy) برای جستوجوی اطلاعات سلامت»، «مهارتهای ارزیابی اطلاعات سلامت»، «تعداد دفعاتی که بیمار اطلاعات آنلاین را با یک ارائهدهنده خدمات مراقبت سلامت در میان گذاشت» و «آمادگی برای پذیرش اینترنت بهعنوان ابزاری برای اطلاعات پیشگیرانه سلامت». هیچ موردی از عوارض جانبی گزارش نشدند. از آنجاییکه شرکتکنندگان در این مطالعه، بهترتیب، مصرفکنندگان آلوده به HIV و افراد بالای 50 سال بودند، شواهد محدودی برای نتیجهگیری در مورد تاثیر این مداخلات بر دیگر گروههای جمعیتی وجود دارد. انجام مطالعات بیشتری با کیفیت بالا در مورد این موضوع ضروری است.
مطالعه چکیده کامل
دسترسی به اطلاعات سلامت برای توانمندسازی مصرفکنندگان جهت مشارکت در تصمیمگیریهای مربوط به سلامت اهمیت بسیاری دارد. چنین اطلاعاتی، بهطور فزایندهای، از طریق اینترنت قابل دسترسی هستند، اما تعدادی از موانع از استفاده موثر مصرفکنندگان از آنها ممانعت میکنند. این موانع شامل مهارتهای ناکافی برای جستوجو، ارزیابی و استفاده از اطلاعات میشوند. هنوز مشخص نیست که آموزش مصرفکنندگان برای استفاده از اینترنت بهمنظور کسب اطلاعات سلامت میتواند منجر به پیامدهای مثبت سلامت شود یا خیر.
اهداف
ارزیابی تاثیرات مداخلات برای افزایش سواد سلامت آنلاین مصرفکنندگان (مهارتهای جستوجو، ارزیابی و استفاده از اطلاعات سلامت آنلاین).
روشهای جستوجو
ما موارد زیر را جستوجو کردیم: پایگاه ثبت تخصصی گروه مروری مصرفکنندگان و ارتباطات در کاکرین؛ پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین (CENTRAL، کتابخانه کاکرین، شماره 1 2008) ؛ MEDLINE (Ovid)؛ EMBASE (Ovid)؛ CINAHL (Dialog)؛ ERIC (CSA Illumina)؛ LISA (CSA Illumina)؛ PsycINFO (Ovid)؛ فهرست مقالات علمی و فنی؛ SIGLE؛ فهرست پایاننامههای ASLIB؛ چکیده پایاننامههای ProQuest؛ بانک اطلاعاتی National Research Register/UK CRN Portfolio؛ Current Controlled Trials - MetaRegister of Controlled Trials. ما تمام بانکهای اطلاعاتی را برای دوره زمانی ژانویه 1990 تا مارچ 2008 جستوجو کردیم.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs)، RCTهای خوشهای (cluster) و ارزیابیهای اقتصادی مرتبط، شبه-RCTها، آنالیزهای سریهای زمانی منقطع (interrupted time series)، و مطالعات کنترلشده قبل و بعد (controlled before and after; CBA) که مداخلات را برای افزایش سواد سلامت آنلاین مصرفکنندگان، به هر زبانی، ارزیابی کردند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم مطالعات را برای ورود انتخاب کردند، کیفیت کارآزمایی را ارزیابی کرده و دادهها را استخراج کردند. برای شفافسازی و جستوجوی دادههای ازدسترفته، با نویسندگان مطالعه تماس گرفتیم. نتایج را بهصورت روایی (narrative) و در جدول ارائه دادیم و در صورت لزوم، تفاوت میانگین (MD) را محاسبه کردیم.
نتایج اصلی
ما دو مطالعه را وارد کردیم: یک RCT و یک CBA با مجموع 470 شرکتکننده. RCT، کلاسهای اطلاعات سلامت اینترنتی را با کلاسهای آموزش بیمار برای شرکتکنندگان مبتلا به عفونت HIV مقایسه کرد. فقط RCT، که آن را در معرض خطر سوگیری (risk of bias) متوسط ارزیابی کردیم، تاثیرات مثبت معنیداری را از نظر آماری برای پیامدهای اولیه مربوط به سواد سلامت آنلاین در گروه مداخله، برای پیامدهای زیر گزارش کرد: «خود-کارآمدی (self-efficacy) برای جستوجوی اطلاعات سلامت»، «مهارتهای ارزیابی اطلاعات سلامت» و «تعداد دفعاتی که بیمار اطلاعات آنلاین را با یک ارائهدهنده خدمات مراقبت سلامت در میان گذاشت». CBA، که با خطر بالای سوگیری همراه بود، کلاسهای اطلاعات سلامت اینترنتی را با یک گروه کنترل که هیچ مداخلهای را دریافت نکردند، میان بزرگسالان سالم بالای 50 سال مقایسه کرد. این مطالعه تغییرات مثبت معناداری را فقط در یک پیامد ثانویه (رفتاری) در گروه مداخله، در رابطه با آمادگی برای پذیرش اینترنت بهعنوان ابزاری برای کسب اطلاعات پیشگیرانه سلامت، نشان داد. هیچ موردی از عارضه جانبی گزارش نشد. شواهدی با کیفیت پائین نشان میدهد چنین مداخلاتی ممکن است برخی از پیامدهای مرتبط با سواد سلامت آنلاین را در جمعیتهای خاص بهبود بخشند.
نتیجهگیریهای نویسندگان
با توجه به تعداد کم مطالعات و کیفیت روششناسی (methodology) متغیر آنها، شواهد برای نتیجهگیری در مورد پیامدهای طراحی و ارائه مداخلات برای سواد سلامت آنلاین بسیار ضعیف است. برای بررسی تاثیرات چنین مداخلاتی، نیاز به RCTهایی با طراحی خوب وجود دارد. این مطالعات میبایست شامل شرکتکنندگان مختلف (از نظر وضعیت بیماری، سن، گروه اجتماعی-اقتصادی و جنسیت) باشد تا میزان تاثیر سواد سلامت آنلاین بر کاهش موانع استفاده از اینترنت برای کسب اطلاعات سلامت بررسی شود. کارآزماییها باید در محیطهای مختلف انجام شوند و مداخلاتی را برای افزایش سواد سلامت آنلاین مصرفکنندگان (جستوجو، ارزیابی و استفاده از اطلاعات سلامت آنلاین) مانند دورههای آموزشی اینترنتی بررسی کنند و پیامدها را حداقل تا یک سال پساز مداخله اندازهگیری کنند تا پایداری تاثیرات مداخله تخمین زده شود.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
