سندرم پاهای بیقرار (restless legs syndrome; RLS) یک اختلال نورولوژیک شایع است که ویژگی مشخصه آن تمایل ناگهانی و شبانه به تکان دادن پاهاست و معمولا با احساسات ناخوشایندی در پاها همراه میشود. نشانهها عمدتا در زمان استراحت، عصر و شب رخ میدهند. اختلالات خواب معمولا دلیلی هستند که بیماران بهخاطر آن به پزشک مراجعه میکنند. این اختلال عموما یک وضعیت مزمن در نظر گرفته میشود. مصرف لوودوپا (levodopa) برای درمان RLS توصیه میشود.
ما توانستیم تعداد نُه کارآزمایی را در این متاآنالیز وارد کنیم که درمان با لوودوپا را با دارونما (placebo) یا دیگر درمانهای فعال برای RLS مقایسه کردند و طول دوره آنها بین یک تا هشت هفته متغیر بود. بیماران از RLS متوسط تا شدید رنج میبردند و با دوزهای 100 میلیگرم لوودوپا/25 میلیگرم دوپامین دکربوکسیلاز تا 400 میلیگرم لوودوپا/100 میلیگرم دوپامین دکربوکسیلاز تحت درمان قرار گرفتند. این مطالعات در کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی انجام شدند.
لوودوپا شدت نشانهها را بیشتر از دارونما کاهش داد. همچنین، متخصصان بالینی میزان بهبودی را در نشانههای RLS با لوودوپا بیشتر از دارونما ارزیابی کردند. حرکات دورهای اندامها در خواب (periodic limb movements in sleep) که در طول تست پلیسومنوگرافی (polysomnography) پایش شدند، در درمان با لوودوپا نسبت به دارونما کاهش بیشتری داشتند؛ بااینحال، کل زمان خواب تغییر نکرد. کیفیت خواب و کیفیت زندگی براساس ارزیابی خود افراد، بهطور چشمگیری بهبود یافت. فقط تعداد بسیار کمی از بیماران بهدلیل عوارض جانبی درمان را متوقف کردند، اما در مقایسه با دارونما، تعداد بیشتری از بیماران تحت درمان با لوودوپا، دچار عوارض جانبی شدند. شواهد حاصل از سه کارآزمایی کنترلشده با عامل فعال که لوودوپا را با کابرگولین (cabergoline)، پرگولید (pergolide) و پرامیپکسول (pramipexole) مقایسه کردند، از نظر کاهش شدت RLS (براساس پرسشنامه IRLS)، بهبود نشانهها (براساس شاخص CGI) و کیفیت زندگی، به نفع آگونیستهای دوپامین (dopamine agonists) بود. نتایج پنج پیامد دیگر، برتری هیچیک از درمانها را نسبت به دیگری نشان نداد. بااینحال، بهدلیل دامنه وسیع فواصل اطمینان در این تعداد اندک از کارآزماییها، نمیتوان برتری یکی از عوامل را منتفی دانست.
یکی از عوارض جانبی جدی که در دوره درمان طولانیمدت با داروهای دوپامینرژیک (dopaminergic) بروز میکند، پدیده تشدید نشانهها (augmentation) نامیده میشود، و با ویژگیهایی همچون شروع زودتر نشانهها در طول روز، آغاز سریعتر نشانهها در حالت استراحت، گسترش نشانهها به اندامهای فوقانی و تنه، و کوتاهتر شدن مدتزمان تاثیر درمان همراه است. پدیده تشدید نشانهها در بیشتر مطالعات بالینی گذشته، بهطور سیستماتیک ارزیابی نشدند. برای بررسی میزان وقوع پدیده تشدید نشانهها و اثربخشی درمان با لوودوپا در RLS، انجام کارآزماییهای آتی با طول دوره درمان بیشتر و مقایسه با دیگر گزینههای درمانی ضروری است.
مطالعه چکیده کامل
تجویز لوودوپا (levodopa) بههمراه یک مهارکننده دوپامین دکربوکسیلاز (dopamine decarboxylase inhibitor)، درمانی رایج برای سندرم پاهای بیقرار (restless legs syndrome; RLS) است.
اهداف
ارزیابی اثربخشی و بیخطری (safety) استفاده از داروی لوودوپا در درمان RLS در مقایسه با دارونما (placebo) و دیگر عوامل فعال.
روشهای جستوجو
پایگاههای CENTRAL ( کتابخانه کاکرین ، سال 2008، شماره 4)؛ MEDLINE؛ EMBASE؛ PsycINFO و CINAHL را از ژانویه 1985 تا دسامبر 2008، و فهرست منابع مقالات را جستوجو کردیم و با شرکتهای داروسازی تماس گرفتیم.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs) دوسو کور (double-blind) را که به بررسی درمان با لوودوپا در مقایسه با دارونما یا دیگر درمانها بهمدت حداقل هفت روز در بیماران مبتلا به RLS (سنین ≥ 18 سال) پرداختند، وارد این مرور کردیم. پیامدهای مورد نظر عبارت بودند از شدت نشانههای RLS، شاخص CGI-I، شاخصهای عینی و خود-ارزیابی خواب، کیفیت زندگی، و شاخصهای ایمن بودن درمان.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده دادهها را استخراج و خطر سوگیری (risk of bias) را ارزیابی کردند، و برای دستیابی به اطلاعات بیشتر با شرکتهای داروسازی و نویسندگان تماس گرفتند. اطلاعات مربوط به موارد خروج از مطالعه بهدلیل عوارض جانبی و بیمارانی را که دچار عوارض جانبی شدند، گردآوری کردیم.
نتایج اصلی
شش مورد RCT کنترلشده با دارونما و سه مورد RCT کنترلشده با عامل فعال وارد این مرور شدند (521 شرکتکننده). در دو مطالعه، شدت نشانه (براساس مقیاس رتبهبندی 11 امتیازی که در آن امتیاز 0 نشاندهنده عدم وجود نشانه و امتیاز 10 نشاندهنده حداکثر شدت نشانه است) با مصرف لوودوپا بیشتر از دارونما کاهش یافت (تفاوت میانگین (MD): 1.34-؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 2.18- تا 0.5-؛ 0.002 = P). شاخص حرکات دورهای اندامها در خواب (periodic limb movements in sleep) بهازای هر ساعت خواب (PLMS-Index; PLMSI) در مقایسه با دارونما، بهمیزان 26.28- مورد در ساعت (95% CI؛ 30.53- تا 22.02-؛ P < 0.00001) بهبود یافت. در دو مطالعه، تغییرات شاخص CGI-I با مصرف لوودوپا نسبت به دارونما بیشتر بود (MD: -1.25؛ 95% CI؛ 1.89- تا 0.62-؛ P = 0.0001). در دو مطالعه، کیفیت خواب (با استفاده از پرسشنامه خواب و مقیاس آنالوگ بصری (visual analogue scale)) تاثیر بزرگی را نشان داد (تفاوت میانگین استانداردشده (SMD): 0.92؛ 95% CI؛ 0.52 تا 1.33؛ P < 0.00001)؛ درحالیکه کیفیت زندگی (براساس مقیاسهای آنالوگ بصری 50 میلیمتری) در مقایسه با دارونما بهمیزان 3.23 میلیمتر بهبود یافت (95% CI؛ 1.64 تا 4.82؛ P < 0.0001). تعداد کمی از بیماران، درمان را قطع کردند (3 مورد از 218 بیمار)، اما تعداد بیشتری از بیماران تحت درمان با لوودوپا در مقایسه با گروه دارونما دچار عوارض جانبی شدند (نسبت شانس: 2.61؛ 95% CI؛ 1.35 تا 5.04؛ P = 0.004). دو مطالعه کنترلشده با آگونیستهای دوپامین (dopamine agonist) نشان دادند که لوودوپا در مقایسه با کابرگولین (cabergoline) و پرامیپکسول (pramipexole)، تاثیرات کمتری بر شاخص IRLS (MD: 5.25؛ 95% CI؛ 2.10 تا 8.40؛ P =0.001)، شاخص CGI-I (MD: 0.62؛ 95% CI؛ 0.37 تا 0.87؛ P < 0.00001) و کیفیت زندگی (MD: 5.54؛ 95% CI؛ 2.65 تا 8.43؛ P = 0.0002) داشت.
نتیجهگیریهای نویسندگان
لوودوپا برای درمان کوتاهمدت RLS موثر است. پدیده تشدید نشانهها (augmentation)، که از نظر بالینی مهمترین عارضه جانبی مرتبط محسوب میشود، به میزان کافی بررسی نشد.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
