بسیاری از بزرگسالان دچار نشانههای مثانه بیشفعال (overactive bladder) هستند. فرد مبتلا به سندرم مثانه بیشفعال، احساس نیاز شدید به دفع ادرار دارد و ممکن است پیشاز نشت ادرار به سرویس بهداشتی نرسد. از دیگر مشکلات رایج، احساس نیاز به ادرار کردن مکرر در طول روز یا شب، یا هر دو، است. به نظر میرسد این مشکل ناشی از فعالیت بیشازحد عضله مثانه است، و با افزایش سن شایعتر میشود. درمانها شامل اقدامات محافظهکارانهای مانند آموزش مثانه یا داروها هستند. داروهای آنتیکولینرژیک میتوانند فعالیت بیشازحد عضله مثانه و احساس فوریت در دفع ادرار را کاهش دهند. این مرور نشان داد که چندین داروی آنتیکولینرژیک برای بزرگسالان مبتلا به نشانههای مثانه بیشفعال تجویز میشوند. دو دارویی که بیشتر بررسی شدهاند، اکسیبوتینین (oxybutynin) و تولترودین (tolterodine) هستند. این دو دارو اثرات مشابهی دارند، اما بهطور متوسط، افرادی که اکسیبوتینین مصرف کردند، به دلیل عوارض جانبی، عمدتا خشکی دهان، بیشتر احتمال داشت که از مطالعه خارج شوند. بااینحال، هر دو دارو میتوانند باعث خشکی دهان شده و در صورت استفاده از فرمولاسیون آهستهرهش هریک از داروها، احتمال این مشکل کمتر است. دو داروی جدیدتر، سولیفناسین (solifenacin) و فسوترودین (fesoterodine) هستند. سولیفناسین در مقایسه با تولترودین اثر بهتری دارد و خطر کمتر خشکی دهان را ایجاد میکند. فسوترودین اثر بهتری نسبت به تولترودین آهستهرهش دارد، اما احتمال انصراف از مطالعه به دلیل عوارض جانبی و خشکی دهان، بیشتر بود.
مطالعه چکیده کامل
حدود 16% تا 45% از بزرگسالان، دارای نشانههای مثانه بیشفعال، فوریت همراه با تکرر ادرار یا بیاختیاری فوریتی ادرار، یا هر دو، هستند که به آن «سندرم مثانه بیشفعال (overactive bladder syndrome)» میگویند. داروهای آنتیکولینرژیک از درمانهای رایج این وضعیت هستند.
اهداف
مقایسه تاثیرات داروهای آنتیکولینرژیک مختلف برای نشانههای مثانه بیشفعال.
روشهای جستوجو
پایگاه ثبت کارآزماییهای تخصصی گروه بیاختیاری در کاکرین (جستوجو در 8 مارچ 2011) و فهرست منابع مقالات مرتبط را جستوجو کردیم.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازیشده در بزرگسالان مبتلا به نشانههای مثانه بیشفعال یا بیشفعالی عضله دترسور (detrusor overactivity) که یک داروی آنتیکولینرژیک را با داروی دیگر، یا دو دوز از یک دارو را مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده مرور بهطور مستقل از هم به ارزیابی واجد شرایط بودن، و کیفیت کارآزمایی پرداخته، و دادهها را استخراج کردند. دادهها براساس راهنماییهای ارائهشده در کتابچه راهنمای کاکرین برای مرورهای سیستماتیک مداخلات (Cochrane Handbook for Systematic Review of Interventions) پردازش شدند.
نتایج اصلی
هشتاد و شش کارآزمایی، 70 کارآزمایی با طراحی موازی (parallel) و 16 کارآزمایی با طراحی متقاطع (cross-over) (شامل 31,249 بزرگسال) وارد شدند. بیشتر کارآزماییها بهصورت دوسو کور (double-blind) توصیف شدند اما از نظر دیگر جنبههای کیفیت، متغیر بودند. مطالعات متقاطع، دادهها را بهگونهای ارائه ندادند که بتوان آنها را در متاآنالیزها گنجاند. بیست و نه مطالعه، دادههای کیفیت زندگی (معیار پیامد اولیه) را با استفاده از معیارهای معتبر گردآوری کردند، اما فقط 15 مورد دادههای قابل استفاده را گزارش کردند.
تولترودین (tolterodine) در مقایسه با اکسیبوتینین (oxybutynin): هیچ تفاوت آماری معنیداری برای کیفیت زندگی، بهبودی یا درمان براساس گزارش خود بیمار، اپیزودهای نشت یا دفع ادرار در 24 ساعت وجود نداشت، اما موارد کمتری از قطع درمان به دلیل عوارض جانبی با تولترودین (خطر نسبی (RR): 0.52؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.40 تا 0.66، دادههای حاصل از هشت کارآزمایی) و خطر کمتر بروز خشکی دهان (RR: 0.65؛ 95% CI؛ 0.60 تا 0.71، دادههای حاصل از 10 کارآزمایی) مشاهده شد.
سولیفناسین (solifenacin) در مقایسه با تولترودین: تفاوتهای آماری معنیداری برای کیفیت زندگی (تفاوت میانگین استانداردشده (SMD): 0.12-؛ 95% CI؛ 0.23- تا 0.01-، دادههای سه کارآزمایی)، بهبودی یا درمان براساس گزارش خود بیمار (RR: 1.25؛ 95% CI؛ 1.13 تا 1.39، دادههای دو کارآزمایی)، اپیزودهای نشت ادرار در 24 ساعت (تفاوت میانگین وزندهیشده (WMD): 0.30-؛ 95% CI؛ 0.53- تا 0.08-، دادههای چهار مطالعه) و اپیزودهای فوریت ادرار در 24 ساعت (WMD: -0.43؛ 95% CI؛ 0.74- تا 0.13-، دادههای چهار کارآزمایی) وجود داشت که همگی به نفع سولیفناسین بودند. هیچ تفاوتی در میزان قطع درمان به دلیل عوارض جانبی و خشکی دهان به دست نیامد، اما پساز انجام آنالیز حساسیت (sensitivity analysis)، میزان خشکی دهان (RR: 0.69؛ 95% CI؛ 0.51 تا 0.94) با سولیفناسین در مقایسه با تولترودین با رهش فوری (immediate release; IR) از نظر آماری بهطور قابل توجهی کمتر بود.
فسوترودین (fesoterodine) در مقایسه با تولترودین آهستهرهش (extended release; ER): سه کارآزمایی در متاآنالیزها مشارکت داشتند. تفاوتهای آماری معنیداری در کیفیت زندگی (SMD: -0.20؛ 95% CI؛ 0.27- تا 0.14-)، بهبودی یا درمان براساس گزارش خود بیمار (RR: 1.11؛ 95% CI؛ 1.06 تا 1.16)، اپیزودهای نشت ادرار (WMD: -0.19؛ 95% CI؛ 0.30- تا 0.09-)، تکرر ادرار (WMD: -0.27؛ 95% CI؛ 0.47- تا 0.06-) و اپیزودهای فوریت ادرار (WMD: -0.44؛ 95% CI؛ 0.72- تا 0.16-) در 24 ساعت دیده شد، که همگی به نفع فسوترودین بودند. افرادی که فسوترودین مصرف کردند، خطر بیشتری برای قطع درمان به دلیل عوارض جانبی (RR: 1.45؛ 95% CI؛ 1.07 تا 1.98) و خطر بیشتر خشکی دهان (RR: 1.80؛ 95% CI؛ 1.58 تا 2.05) در 12 هفته داشتند.
دوزهای مختلف تولترودین: دوز اولیه استاندارد توصیهشده (2 میلیگرم دوبار در روز) با دو دوز پائینتر (0.5 میلیگرم و 1 میلیگرم دوبار در روز) و یک دوز بالاتر (4 میلیگرم دوبار در روز) مقایسه شد. تاثیرات دوزهای 1 میلیگرم، 2 میلیگرم و 4 میلیگرم بر اپیزودهای نشت ادرار و ادرار کردن در 24 ساعت مشابه بودند، و خطر بروز خشکی دهان با دوزهای 2 و 4 میلیگرم در دو تا 12 هفته بیشتر گزارش شد.
دوزهای مختلف سولیفناسین: دوز اولیه استاندارد توصیهشده، 5 میلیگرم یکبار در روز با 10 میلیگرم مقایسه شد. درحالیکه تکرر ادرار و فوریت با دوز 10 میلیگرم در مقایسه با 5 میلیگرم کمتر (بهتر) بود، خطر خشکی دهان با مصرف 10 میلیگرم سولیفناسین در چهار تا 12 هفته بیشتر دیده شد.
دوزهای مختلف فسوترودین: دوز اولیه توصیهشده 4 میلیگرم یکبار در روز با 8 میلیگرم و 12 میلیگرم مقایسه شد. اثربخشی بالینی (درمان براساس گزارش خود بیمار، اپیزودهای نشت ادرار، ادرار کردن در هر 24 ساعت) فسوترودین با دوز 8 میلیگرم بهتر از 4 میلیگرم بود، اما خطر بروز خشکی دهان با دوز 8 میلیگرم بیشتر شد. تفاوت آماری معنیداری میان اثربخشی دوز 4 میلیگرم و 12 میلیگرم وجود نداشت، اما خشکی دهان با دوز 12 میلیگرم در هشت تا 12 هفته بهطور قابل توجهی بالاتر بود.
ترکیبات اکسیبوتینین یا تولترودین آهستهرهش در مقایسه با ترکیبات دارای رهش فوری، یا هر دو: هیچ تفاوت آماری معنیداری برای درمان یا بهبودی، اپیزودهای نشت یا ادرار کردن در 24 ساعت یا قطع دارو به دلیل عوارض جانبی به دست نیامد، اما دادههای کمی وجود داشتند. در مجموع، داروهای آهستهرهش، خطر کمتر خشکی دهان را در دو تا 12 هفته نشان دادند.
یک داروی آهستهرهش در مقایسه با داروی دیگر: خطر خشکی دهان با تولترودین خوراکی آهستهرهش کمتر از اکسیبوتینین بود (RR: 0.75؛ 95% CI؛ 0.59 تا 0.95) اما هیچ تفاوتی میان اکسیبوتینین ترانسدرمال و تولترودین خوراکی آهستهرهش وجود نداشت، اگرچه برخی از افراد به دلیل واکنش پوستی در محل پچ ترانسدرمال در 12 هفته از مطالعه خارج شدند.
نتیجهگیریهای نویسندگان
در مواردی که انتخاب تجویزکننده بین اکسیبوتینین خوراکی با رهش فوری یا تولترودین باشد، ممکن است تولترودین به دلیل کاهش خطر خشکی دهان ترجیح داده شود. دوز اولیه معمول تولترودین، 2 میلیگرم دوبار در روز است، اما دوز 1 میلیگرم دوبار در روز نیز ممکن است به همان اندازه موثر بوده و خطر خشکی دهان کمتری داشته باشد. اگر داروهای آهستهرهش اکسیبوتینین یا تولترودین در دسترس باشند، ممکن است به داروهای با رهش فوری ترجیح داده شوند زیرا خطر کمتر خشکی دهان دارند.
بین سولیفناسین و تولترودین با رهش فوری، سولیفناسین به دلیل اثربخشی بهتر و خطر کمتر خشکی دهان ممکن است ترجیح داده شود. سولیفناسین 5 میلیگرم یکبار در روز، دوز اولیه معمول است که میتواند برای اثربخشی بهتر به 10 میلیگرم یکبار در روز افزایش یابد، اما با افزایش خطر خشکی دهان همراه است.
بین فسوترودین و تولترودین آهستهرهش، فسوترودین ممکن است به دلیل اثربخشی بالاتر ترجیح داده شود، اما به دلیل عوارض جانبی و خطر بیشتر خشکی دهان، خطر قطع مصرف بیشتری دارد. شواهدی اندک یا هیچ شواهدی در مورد کیفیت زندگی، هزینهها یا پیامدهای بلندمدت در این مطالعات به دست آمدند. دادههای کافی از کارآزماییهای دیگر داروهای آنتیکولینرژیک برای نتیجهگیری وجود نداشتند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
