آسیبها، بار (burden) قابل توجهی را بر سلامت عمومی تحمیل میکنند و مسمومیت ناشی از الکل (یعنی مستی) بهعنوان یک عامل خطر در بروز آسیبها شناخته میشود؛ در واقع، تاثیرات مصرف الکل منجر به وقوع بخش قابل توجهی از تمامی آسیبها میشود. آسیبهای مرتبط با مصرف الکل، هم در کشورهای پُردرآمد و هم در کشورهای کمدرآمد یک مشکل بهشمار میروند.
بسیاری از مداخلات با هدف کاهش آسیبهای مرتبط با مصرف الکل بر بخش تقاضا تمرکز دارند و هدفشان کاهش تقاضای افراد و در نتیجه، کاهش مصرف الکل است. بااینحال، توجه به مداخلات بخش عرضه رو به افزایش است، مداخلاتی که تلاش میکنند محیط و زمینهای را که الکل در آن عرضه و مصرف میشود، تغییر دهند؛ هدف از این اقدامات، اصلاح الگوی مصرف و/یا محیط نوشیدن است تا وقوع آسیبهای احتمالی به حداقل برسد.
این مرور سیستماتیک برای بررسی شواهد مربوط به اثربخشی مداخلات اجراشده در محیطهای عرضه مشروبات الکلی جهت کاهش آسیبهای ناشی از مصرف الکل انجام شد. نویسندگان این مرور سیستماتیک، تمامی مطالعاتی را بررسی کردند که در آنها، محیطهای عرضه الکل که مداخلهای را با هدف تسهیل مصرف معقول الکل و/یا پیشگیری از وقوع آسیبها دریافت کردند، با محیطهای مشابهی مقایسه کردند که چنین مداخلهای در آنها صورت نگرفت.
نویسندگان 23 مطالعه را یافتند؛ از این میان فقط پنج مورد به اندازهگیری تاثیر مداخله بر آسیبها پرداختند، 18 مورد دیگر، تاثیر بر رفتار (از سوی مشتریان و/یا عرضهکنندگان الکل در این اماکن) را اندازهگیری کردند. این مطالعات طیف وسیعی را از مداخلات، از جمله آموزش پیشخدمتها، طرحهای ارتقای سلامت، خدمات رانندگی در حالت مستی (drink driving service)، مداخله در سیاستگذاری و مداخلاتی را که محیط عرضه الکل را هدف قرار دادند، بررسی کردند.
نویسندگان به این نتیجه رسیدند که شواهدی با کیفیت بالا و کافی دال بر موثر بودن مداخلات در محیطهای عرضه مشروبات الکلی جهت پیشگیری از وقوع آسیبها وجود ندارد. همچنین مشخص شد که شواهد مربوط به اثربخشی مداخلات بر میزان مصرف الکل توسط مشتریان، قطعی نیست. شواهد متناقضی در خصوص بهبود رفتار پیشخدمتها وجود دارد و پیشبینی اینکه این امر چه تاثیری میتواند بر خطر واقعی آسیبدیدگی داشته باشد، دشوار است.
به نظر میرسد عدم پایبندی به مداخلات یک چالش ویژه است؛ ازاینرو، مداخلات اجباری یا مواردی که با انگیزههای تشویقی جهت پایبندی همراه هستند، احتمالا تاثیر بیشتری را نشان خواهند داد. کیفیت روششناسی (methodology) ارزیابیهای آتی نیاز به ارتقا دارد. همچنین، حوزه تمرکز پژوهشها باید گسترش یابد تا اثربخشی مداخلات دیگری را غیر از آموزش پیشخدمتها بررسی کند، چرا که پژوهشهای پیشین عمدتا بر این حوزه تمرکز داشتهاند. در مواردی که جمعآوری دادههای مربوط به پیامد آسیب امکانپذیر نیست، انجام پژوهشهایی برای شناسایی کاربردیترین شاخصهای جایگزین ضرورت دارد.
مطالعه چکیده کامل
آسیبها، بار (burden) قابل توجهی را بر نظام سلامت عمومی تحمیل میکنند و مسمومیت ناشی از مصرف الکل بهعنوان یک عامل خطر در بروز آسیبها شناخته شده است. امروزه توجه فزایندهای به سمت مداخلات معطوف به محیطهای عرضه انجام میشود که هدفشان اصلاح محیط و زمینهای است که الکل درون آن عرضه و مصرف میشود.
اهداف
تعیین میزان اثربخشی مداخلات اجراشده در محیطهای عرضه الکل برای کاهش آسیبها.
روشهای جستوجو
بانکهای اطلاعاتی الکترونیکی زیر را تا نوامبر 2008 جستوجو کردیم: پایگاه ثبت تخصصی گروه صدمات در کاکرین، CENTRAL؛ MEDLINE؛ EMBASE؛ PsycINFO؛ PsycEXTRA؛ ISI Web of Science؛ نمایه استنادی چکیده مقالات کنفرانسهای علوم؛ TRANSPORT و ETOH. همچنین فهرست منابع مقالات را جستوجو کرده و با متخصصان در این زمینه تماس گرفتیم.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده (randomised controlled trials; RCTs)، کارآزماییهای تصادفیسازینشده و کنترلشده (non-randomised controlled trials; NRTs) و مطالعات کنترلشده قبل و بعد (controlled before and after studies; CBAs) با محوریت بررسی تاثیرات مداخلات انجامشده در محیطهای عرضه الکل، مداخلاتی که سعی در اصلاح شرایط عرضه و مصرف الکل داشتند، تا بستر مصرف معقول الکل را فراهم آورده و میزان وقوع آسیبهای مرتبط با الکل را کاهش دهند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده بهطور مستقل از هم نتایج جستوجو را بررسی کرده و متن کامل مطالعات بالقوه مرتبط را برای ورود در این مرور ارزیابی کردند. استخراج، و بررسی کیفیت روششناسی (methodology) دادهها انجام شدند. بهدلیل تنوع در انواع مداخلات مورد بررسی، انجام آنالیز تجمعی مناسب نبود.
نتایج اصلی
بیست و سه مطالعه با معیارهای ورود مطابقت داشتند. بهطور کلی، کیفیت روششناسی ضعیف بود. پنج مطالعه از معیار پیامد آسیب استفاده کردند؛ یکی از آنها، مطالعات تصادفیسازیشده بود، و چهار مطالعه باقیمانده مطالعات CBA بودند.
در RCTای که محیط عرضه مشروبات الکلی را با هدف بررسی پیامد آسیب ارزیابی کرد، تاثیر استفاده از ظروف شیشهای سخت (toughened glassware؛ گروه آزمایش) با ظروف شیشهای آنیلشده (annealed glassware؛ گروه کنترل) بر تعداد آسیبهای کارکنان بار مقایسه شد؛ تعداد آسیبهای بیشتری در گروه آزمایش مشاهده شد (نسبت خطر (relative risk): 1.72؛ 95% CI؛ 1.15 تا 2.59).
یک مطالعه CBA، آموزش به پیشخدمتها را بررسی کرد و کاهشی را معادل 23% در تصادفات شبانه تکوسیلهای (single-vehicle) در منطقه آزمایش (کنترلشده با تعداد تصادفات در منطقه کنترل) تخمین زد. یک مطالعه دیگر از نوع CBA، به بررسی تاثیر خدمات رانندگی در حالت مستی (drink driving service) پرداخت و کاهش معادل 15% را تصادفات جادهای منجر به جراحت در منطقه آزمایش گزارش داد، درحالیکه هیچ تغییری در منطقه کنترل مشاهده نشد؛ همچنین هیچ تفاوتی در تصادفات منجر به فوت یافت نشد. در یک مطالعه CBA که تاثیر مداخلهای را با هدف کاهش جرم در مکانهای عرضه مشروبات الکلی بررسی کرد، نویسندگان مطالعه به نرخ پائینتری از تمامی جرایم در محلهای آزمایش دست یافتند (نسبت نرخ (rate ratio): 4.6؛ 95% CI؛ 1.7 تا 12؛ P = 0.01)؛ هیچ تفاوتی در میزان آسیبدیدگی دیده نشد (نسبت نرخ: 1.1؛ 95% CI؛ 0.1 تا 10؛ P = 0.093). یک مطالعه CBA که تاثیر یک مداخله سیاسی را بررسی کرد، گزارش داد که در دوره پیشاز مداخله، میزان نزاعهای جدی در منطقه آزمایش 52% بیشتر از میزان آن در منطقه کنترل بود. این در حالی است که پساز مداخله، میزان نزاعهای جدی در منطقه آزمایش 37% کمتر از منطقه کنترل گزارش شد.
تاثیر چنین مداخلاتی بر میزان مصرف الکل توسط مشتریان، نامشخص است. یک کارآزمایی تصادفیسازیشده، کاهش آماری معنیداری را در پرخاشگریهای شدید مشاهدهشده از سوی مشتریان نشان داد. نشانههایی مبنی بر بهبود رفتار پیشخدمتها وجود دارد، اما پیشبینی اینکه این تغییر چه تاثیری بر خطر بروز آسیبدیدگی خواهد داشت، دشوار است.
نتیجهگیریهای نویسندگان
برای تعیین تاثیر مداخلات صورتگرفته در محیطهای عرضه مشروبات الکلی بر کاهش آسیبها، شواهد حاصل از کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده و مطالعات کنترلشده قبل و بعد که به خوبی انجام شدهاند، کافی نیست. به نظر میرسد که میزان پایبندی به مداخلات یک چالش است؛ ازاینرو، احتمال ایجاد تاثیر در مداخلات اجباری و قانونی بیشتر خواهد بود. جهت بهبود پایگاه شواهد، انجام کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده همراه با پنهانسازی تخصیص (allocation concealment) و کورسازی (blinding) مناسب ضروری است. همچنین در مواردی که تخصیص تصادفی امکانپذیر نباشد، انجام کارآزماییهای تصادفیسازینشده و با روش انجام خوب مورد نیاز است.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
