چسبندگیهای شکمی باعث اتصال غیرطبیعی میان سطوح مجاور صفاق میشوند و پساز جراحیهای شکم شایع هستند. این چسبندگیها از بافت فیبروزی تشکیل میشوند، اما حاوی عروق خونی، چربی و اعصاب نیز هستند. چسبندگیها منجر به طیفی از مشکلات میشوند که بیمار (انسداد روده، ناباروری و احتمالا درد)، جراح (دشواری در دسترسی و دیسکسیون، طولانی شدن زمان جراحی، افزایش خونریزی و استعداد آسیب به روده)؛ و ارائهدهنده خدمات سلامت (افزایش هزینهها بهدلیل بستری مجدد بیماران و دعاوی حقوقی) را تحت تاثیر قرار میدهند. پیشگیری، کلید اصلی حل مشکل است. این مرور بر ارزیابی بیخطری و اثربخشی دو عامل پیشگیرانه متمرکز است که در طول جراحیهای عمومی در ناحیه شکم بهکار میروند: غشای اسید هیالورونیک/کربوکسیمتیل سلولز و ژل فریک هیالورونات 0.5%.
شواهدی وجود دارد که استفاده از غشای اسید هیالورونیک/کربوکسیمتیل سلولز، میزان بروز، شدت و وسعت چسبندگیها را کاهش میدهد. بااینحال، این غشا میزان بروز انسداد روده بعدی یا نیاز به جراحی برای درمان انسداد (در صورت وقوع آن) را کم نمیکند. به نظر میرسد این غشا بیخطر باشد، چرا که در مقایسه با گروه کنترل، افزایش معنیداری در عوارض جانبی یا موارد مرگومیر دیده نشد. دادههای محدودی در مورد ژل فریک هیالورونات 0.5% وجود دارد و فقط یک مطالعه در این زمینه در دسترس است. این مطالعه، گزارشی را از اثربخشی ژل ارائه نکرد، زیرا بهدلیل نرخ بهمراتب قابل توجهتر عوارض جانبی در بیمارانی که با این ژل درمان شدند، پیشاز موعد متوقف شد.
مطالعه چکیده کامل
پیشینه
چسبندگیهای داخل شکمی شایع هستند و بیماران، جراحان و دیگر ارائهدهندگان خدمات درمانی را به چالش میکشند. این چسبندگیها بهطور بالقوه قابل پیشگیری هستند و چندین عامل که بهعنوان سد یا حائل میان سطوح مجاور صفاق عمل میکنند، برای پروفیلاکسی ارزیابی شدهاند. ارزیابی اثربخشی این عوامل از طریق مرورهای سیستماتیک، تاکنون فقط در جراحیهای ژنیکولوژیکی (gynaecological surgery) انجام شده است.
اهداف
تعیین اثربخشی و بیخطری پروفیلاکسی چسبندگیهای صفاقی بر میزان بروز، توزیع و انسداد روده ناشی از چسبندگی پساز جراحیهای غیرژنیکولوژیکی.
روشهای جستوجو
پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین، پایگاه ثبت تخصصی گروه سرطان کولورکتال در کاکرین، MEDLINE (1966 تا 2008) و EMBASE (1971 تا 2008) جستوجو شدند.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای بالینی تصادفیسازیشده و شبه-تصادفیسازیشده، اعم از کورسازیشده و کورسازینشده، واجد شرایط ورود دانسته شدند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دو نویسنده بهطور مستقل از هم جستوجوها را انجام دادند و کیفیت مطالعات را برای ورود به این مرور ارزیابی کردند، سپس این مطالعات با استفاده از نرمافزار RevMan Analyses نسخه 5.0.0، متعلق به سازمان همکاری کاکرین (Cochrane Collaboration)، آنالیز شدند. متاآنالیزها از مدل اثرات تصادفی (random-effects model) استفاده کردند.
نتایج اصلی
هفت کارآزمایی تصادفیسازیشده واجد شرایط ورود به این مرور بودند؛ شش مورد به مقایسه غشای اسید هیالورونیک/کربوکسیمتیل سلولز (HA/CMC) و یک مورد به مقایسه ژل فریک هیالورونات (ferric hyaluronate ge) 0.5% با گروههای کنترل پرداختند.
HA/CMC میزان بروز چسبندگیها (OR: 0.15؛ 95% CI: 0.05 تا 0.43؛ p=0.0005) و وسعت چسبندگی (WMD: %-25.9؛ 95% CI؛ 40.56-% تا 11.26-%؛ p=0.0005) و شدت آن را کم کرد. هیچگونه کاهشی در موارد انسداد روده که نیازمند مداخله جراحی باشد، مشاهده نشد (OR: 0.84؛ 95% CI؛ 0.24 تا 2.7)، و نرخ کلی عوارض و مرگومیر نیز در دو گروه مشابه بود.
مطالعه مربوط به ژل فریک هیالورونات 0.5% پیشاز موعد تمام شد و امکان دستیابی به نتیجهگیریهای معتبر وجود نداشت، اما میزان بروز بالاتری از کل عوارض (OR: 5.04؛ 95% CI؛ 1.1 تا 22.9) و ایلئوس (ileus) (OR: 9.29؛ 95% CI؛ 1.57؛ 54.77؛ p = 0.01) در آن مشاهده شد.
نتیجهگیریهای نویسندگان
کاربردهای عملی
شواهدی وجود دارد که استفاده از غشای HA/CMC موجب کاهش میزان بروز، وسعت و شدت چسبندگیها میشود، پدیدهای که میتواند از نظر تئوری در جراحیهای مجدد شکمی حائز اهمیت باشد. هیچ شواهدی مبنی بر کاهش میزان بروز انسداد روده یا نیاز به مداخله جراحی وجود ندارد. به نظر میرسد HA/CMC بیخطر باشد، اما در صورت پیچیده شدن به دور محل آناستوموز، ممکن است خطر نشت وجود داشته باشد. استفاده از HA/CMC را میتوان براساس صلاحدید جراح و با در نظر گرفتن شرایط بالینی بیمار برای پروفیلاکسی چسبندگیهای داخل شکمی مد نظر قرار داد.
کاربردهای تحقیقاتی
برای بررسی اثربخشی دیگر عوامل در جراحیهای شکم بهطور کلی، به انجام پژوهشهای بیشتری نیاز است. باید اثر همافزایی ناشی از بهکارگیری عواملی که جنبههای گوناگون فرایند تشکیل چسبندگی (adhesiogenesis) را هدف قرار میدهند، همچنین اثربخشی آنها، در طیف وسیعی از جراحیهای اورژانسی و الکتیو بررسی شود. ارزیابی پیامدهای طولانیمدتتر مانند انسداد روده راجعه و درد مزمن، و همچنین شناسایی گروههای پُرخطر بیماران همراه با ارزیابی مقرونبهصرفه بودن مداخلات ضروری است.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
