برای ارتقای سطح سلامت، انجام یک برنامه ورزشی در منزل بهتر است یا در یک مرکز بیمارستانی؟
برای پاسخ به این سوال، دانشمندان گروه کاکرین 6 مطالعه را شناسایی و آنالیز کردند. این مطالعات، بیشاز 370 فرد بالای 50 سال را تست کردند که مبتلا به بیماری قلبی (یا در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری قلبی) و بیماری مزمن انسدادی راههای هوایی (COPD) بودند. در این مطالعات، افرادی که یک برنامه ورزشی را در خانه انجام دادند با افرادی که یک برنامه ورزشی را در بیمارستان یا مرکز تخصصی سپری کردند، در بازهای تا سقف 2 سال مقایسه شدند. این مرور، بهترین شواهدی را که امروزه در اختیار داریم، ارائه میدهد.
تفاوت میان برنامههای ورزشی در منزل یا در یک مرکز تخصصی چیست؟ چرا باید درباره برتری یکی بر دیگری بیشتر دانست؟
سبک زندگی فعال برای سلامت افراد 50 سال و بالاتر با مزایایی همراه است. یکی از مزایای مهم آن است که میتوانید فعالیتهای روزمره خود را بهتر انجام دهید و بهتر راه بروید (عملکرد فیزیکی). راههای زیادی برای افزایش فعالیت وجود دارند. شما میتوانید یک برنامه ورزشی را در منزل بهتنهایی، در زمان دلخواه و شاید با هزینهای شخصی انجام دهید، در این صورت هیچ هزینهای بر سیستم نظام مراقبت سلامت تحمیل نمیشود. یا میتوانید به برنامههایی بپیوندید که در مراکز یا بیمارستانها و تحت نظارت متخصصان آموزشدیده حوزه مراقبت سلامت اجرا میشوند. در اغلب موارد، این برنامهها تحت پوشش بیمه بوده و برای شما هزینهای ندارند، اما برای سیستم نظام مراقبت سلامت هزینهبَر هستند. بنابراین مهم است که بدانیم کدام نوع برنامه، سطح سلامت را بیشتر بهبود میبخشد، افراد در طولانیمدت به کدام برنامه پایبند میمانند و کدام برنامه ارزش هزینه کردن را دارد.
کدام نوع برنامه در مطالعات عملکرد بهتری داشت؟
در افراد مبتلا به بیماری قلبی یا کسانی که در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری قلبی بودند
اکثر مطالعات نشان میدهند که برنامههای ورزشی، در منزل یا در یک مرکز تخصصی، پساز 6 ماه منجر به بهبودی در عملکرد فیزیکی، کیفیت زندگی، سطح کلسترول خون، سرعت راه رفتن، و درد پا پساز پیادهروی بهدلیل جریان خونرسانی ضعیف، میشوند. هنگام مقایسه این دو برنامه ورزشی، مطالعات نشان دادند که میزان بهبودها در هر دو روش مشابه بود، اما ورزش در یک مرکز تخصصی ممکن است سرعت راه رفتن و درد پا را پساز پیادهروی بیشتر از ورزش در منزل بهبود بخشد.
یک مطالعه بزرگ نشان میدهد که در طولانیمدت، افراد بیشتری پساز یک برنامه ورزشی خانهمحور در مقایسه با یک برنامه ورزشی مرکزمحور تمایل دارند به ورزش کردن ادامه دهند.
در افراد مبتلا به COPD
بیشتر مطالعات نشان میدهند که انجام برنامههای ورزشی، در منزل یا در یک مرکز تخصصی، موجب بهبود عملکرد فیزیکی، کاهش فشار خون و همچنین بهبودی در دیگر نتایج برخی از تستهای ورزشی میشوند. اما کیفیت زندگی و دیگر تستهای ورزشی بهبود نیافتند. یک مطالعه، هنگام مقایسه این دو برنامه ورزشی، نشان میدهد که میزان بهبودی در برنامههای خانهمحور در عرض 3 ماه مشابه برنامههای مرکزمحور بود. اما در مدت 18 ماه، انجام ورزش در منزل نتایج بهتری را نسبت به ورزش در مراکز تخصصی نشان داد. مطالعه دیگر نشان میدهد که ورزش کردن در یک مرکز تخصصی در مدت 2 ماه نتایج بهتری نسبت به ورزش کردن در منزل داشت، اما در مدت 13 ماه تفاوتی را نشان نداد.
هیچ مطالعهای به بررسی هزینهها یا استفاده از سیستم مراقبتهای سلامت نپرداخت.
آیا مشکلی در اجرای برنامهها وجود داشت؟
این مرور هیچ مشکلی را در رابطه با برنامهها گزارش نکرد.
حرف آخر چیست؟
شواهدی در «سطح نقرهای» (www.cochranemsk.org) وجود دارد که ورزش کردن در منزل یا در یک مرکز تخصصی، وضعیت سلامت و عملکرد فیزیکی افراد مسن را بهبود میبخشد. اما، افراد تمایل دارند که به جای مراکز تخصصی، تمرینات خود را در منزل ادامه دهند.
در افراد مبتلا به بیماری قلبی یا در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری قلبی، ممکن است بهبودی بیشتری در نتیجه انجام ورزش در مراکز تخصصی نسبت به ورزش در منزل در کوتاهمدت (3 ماه)مشاهده شود. در افراد مبتلا به COPD، هنوز مشخص نیست که انجام ورزش در منزل بهتر است یا در یک مرکز تخصصی.
برای بررسی اینکه کدام نوع برنامه برای افراد مبتلا به استئوآرتریت مناسبتر است و هزینههای کلی هریک چقدر است، همچنان به انجام پژوهشهای بیشتری نیاز است.
مطالعه چکیده کامل
نداشتن فعالیت بدنی یکی از علل اصلی مرگومیر و عوارض قابل پیشگیری در کشورهای توسعهیافته است. علاوهبر این، فعالیت بدنی پتانسیل آن را دارد که بهعنوان یک درمان موثر برای بیماریهای مختلف (مانند بیماریهای قلبیعروقی، استئوآرتریت) به کار رود. برنامههای متنوعی برای فعالیت بدنی وجود دارند که شامل طیف وسیعی، از برنامههای ورزشی ساده در منزل تا برنامههای شدید و تحت نظارت دقیق در بیمارستان (مرکزمحور)، هستند.
اهداف
ارزیابی اثربخشی برنامههای فعالیت بدنی «خانهمحور» در مقایسه با برنامههای «مرکزمحور» بر سلامت افراد مسن.
روشهای جستوجو
محققان، پایگاه مرکزی ثبت کارآزماییهای کنترلشده کاکرین (CENTRAL) (1991 تاکنون)، MEDLINE (1966 تا سپتامبر 2002)؛ EMBASE (1988 تا سپتامبر 2002)؛ CINAHL (1982 تا سپتامبر 2002)؛ Health Star (1975 تا سپتامبر 2002)؛ Dissertation Abstracts (1980 تا سپتامبر 2002)؛ Sport Discus (1975 تا سپتامبر 2002) و Science Citation Index (1975 تا سپتامبر 2002)، فهرست منابع مقالات مرتبط را جستوجو کردند و در جایی که امکانپذیر بود، با نویسندگان اصلی تماس گرفتند.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی یا شبه-تصادفیسازی و کنترلشده پیرامون مداخلات مختلف فعالیت بدنی در افراد مسن (50 سال یا بالاتر) که برنامه ورزشی «خانهمحور» را با برنامه ورزشی «مرکزمحور» مقایسه کردند. شرکتکنندگان مطالعه میبایست دارای حداقل یکی از عوامل خطر قلبیعروقی شناختهشده، یا بیماری قلبیعروقی موجود، یا بیماری مزمن انسدادی راههای هوایی (COPD) یا استئوآرتریت میبودند. برنامههای قلبی و مراقبتهای پساز جراحی که شروع آنها طی بازه زمانی یک سال از وقوع رویداد بودند، از این مرور خارج شدند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
سه نویسنده، مطالعات شناساییشده را بهطور مستقل از هم انتخاب و ارزیابی کردند. دادههای مطالعاتی که معیارهای ورود/خروج را داشتند، توسط دو نویسنده دیگر استخراج شدند.
نتایج اصلی
شش کارآزمایی وارد شدند شامل 224 شرکتکننده که برنامه ورزشی «خانهمحور» را دریافت کردند و 148 شرکتکننده که با برنامه ورزشی «مرکزمحور» پیگیری شدند. پنج مطالعه دارای کیفیت متوسط و یک مطالعه دارای کیفیت ضعیف بودند. بهدلیل وجود ناهمگونی (heterogeneity) میان این مطالعات، متاآنالیز انجام نشد.
قلبیعروقی
بزرگترین کارآزمایی (که حدود 60% از شرکتکنندگان را وارد کرد) به بررسی بزرگسالان مسن کمتحرک پرداخت. سه کارآزمایی نیز بیماران مبتلا به بیماری عروق محیطی (لنگش متناوب (intermittent claudication)) را بررسی کردند. در بیماران مبتلا به بیماری عروق محیطی (peripheral vascular disease; PVD)، برنامههای مرکزمحور در بهبود مسافت طیشده (distance walked) و زمان سپریشده تا شروع درد ناشی از لنگش نسبت به برنامههای خانهمحور، تا 6 ماه برتری داشتند. بااینحال، احتمال بالا بودن خطر تاثیر تمرین (training effect) وجود دارد. مطالعات طولانیمدتتری روی این جمعیت انجام نشدند.
به نظر میرسد برنامههای خانهمحور در مقایسه با برنامههای مرکزمحور، نرخ پایبندی بسیار بالاتری داشتند. بااینحال، این نتیجه عمدتا بر پایه یک مطالعه (با بالاترین رتبه کیفی بین مطالعات یافتشده) با حضور افراد مسن کمتحرک بهدست آمد. این مطالعه نشان داد که نرخ پایبندی در برنامههای خانهمحور در پیگیری دو ساله 68% بود، درحالیکه این میزان در گروه مرکزمحور 36% گزارش شد. اساسا هیچ تفاوتی از نظر عملکرد روی تردمیل یا عوامل خطر قلبیعروقی میان گروهها مشاهده نشد.
بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD)
دو کارآزمایی، افراد مسن مبتلا به بیماری مزمن انسدادی ریه (Chronic Obstructive Pulmonary Disease; COPD) را بررسی کردند. شواهد در خصوص بیماران مبتلا به COPD، متناقض است. یک مطالعه نشان داد که تغییرات مشابهی در معیارهای مختلف فیزیولوژیکی در 3 ماه ایجاد شدند که در گروه خانهمحور تا 18 ماه ادامه داشت اما در گروه مرکزمحور چنین نبود. مطالعه دیگر، بهبودهای قابل توجهتری را در معیارهای فیزیولوژیکی در گروه مرکزمحور پساز 8 هفته نشان داد، اما باز هم احتمال بالا بودن تاثیر تمرین وجود دارد.
استئوآرتریت
هیچ مطالعهای در این زمینه یافت نشد.
هیچیک از مطالعات به بررسی معیارهای هزینه یا استفاده از خدمات سلامت نپرداختند.
نتیجهگیریهای نویسندگان
در کوتاهمدت، برنامههای مرکزمحور در بیماران مبتلا به PVD نسبت به برنامههای خانهمحور برتری دارند. بااینحال، احتمال زیادی وجود دارد که این نتایج ناشی از تاثیر تمرین بوده باشد، زیرا گروههای مرکزمحور، عمدتا با تردمیل آموزش دیدند (درحالیکه گروههای خانهمحور چنین نبودند) و معیارهای پیامد نیز بر پایه تست تردمیل اندازهگیری شدند. شواهد متناقضی درباره برتری هریک از این روشها در بیماران مبتلا به COPD وجود دارد. به نظر میرسد برنامههای خانهمحور از نظر نرخ پایبندی به تمرینات (بهویژه در طولانیمدت) نسبت به برنامههای مرکزمحور برتر هستند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
