وقتی خون، گلبولهای قرمز کافی نداشته باشد، یا گلبولهای قرمز، هموگلوبین کافی برای رساندن اکسیژن کافی به بافتها نداشته باشند، به این حالت کمخونی میگویند. بهطور معمول در دوران بارداری غلظت هموگلوبین در خون مادر کاهش مییابد، و این امر باعث جریان بهتر خون در اطراف رحم و به سمت نوزاد میشود. این حالت گاهی کمخونی فیزیولوژیکی نامیده میشود و نیازی به درمان ندارد. بااینحال، کمخونی واقعی میتواند خفیف، متوسط یا شدید بوده و باعث بروز ضعف، خستگی و سرگیجه شود. کمخونی شدید، زنان را در معرض خطر نارسایی قلبی قرار میدهد و در کشورهای کمدرآمد بسیار شایع است. کمخونی علل زیادی از جمله فقر آهن، کاهش اسید فولیک یا ویتامین B 12 دارد. همه این مواد برای ساخت گلبولهای قرمز مورد نیاز بوده و در یک رژیم غذایی خوب موجود هستند. بااینحال، فقر آهن شایعترین علت کمخونی در دوران بارداری است. درمان با آهن میتواند از طریق خوراکی، تزریق عضلانی یا تزریق وریدی انجام شود. تزریق خون یا تجویز عواملی که بدن را برای تولید گلبولهای قرمز بیشتر تحریک کند (اریتروپویتین (erythropoietin)) نیز از درمانهای احتمالی هستند.
در این مرور، ما 23 کارآزمایی را شامل 3198 زن باردار شناسایی کردیم. بسیاری از کارآزماییها در کشورهای کمدرآمد صورت گرفتند و انواع مختلف درمان بررسی شدند. آهن خوراکی بروز کمخونی را کاهش داد، اما گاهی باعث ایجاد یبوست و حالت تهوع شد. اگرچه مسیرهای عضلانی و داخل وریدی سطوح بهتری را از گلبولهای قرمز و ذخایر آهن نسبت به مسیر خوراکی ایجاد کردند، هیچ پیامد بالینی (مانند پرهاکلامپسی، زایمان زودرس، خونریزی پساز زایمان) ارزیابی نشد و دادههای کافی در مورد عوارض جانبی وجود نداشتند. تزریق داخل وریدی میتواند باعث ترومبوز وریدی (انسداد وریدها) شده و تزریق عضلانی باعث ایجاد درد و تغییر رنگ قابل توجه در محل تزریق شود. مشخص نبود زنان و نوزادانشان که برای کمخونی خفیف یا متوسط در دوران بارداری، آهن دریافت کردند، سالمتر بودند یا خیر. هیچ مطالعهای در مورد استفاده از تزریق خون وجود نداشت.
در مجموع، برای بیان اینکه کمخونی در دوران بارداری چه زمانی یا چگونه نیاز به درمان دارد یا کلا باید درمان شود یا خیر، شواهد کافی به دست نیامد.
مطالعه چکیده کامل
فقر آهن، شایعترین علت کمخونی در دوران بارداری در سراسر جهان است، که میتواند خفیف، متوسط یا شدید باشد. کمخونی شدید عواقب بسیار جدی برای مادران و نوزادان دارد، اما در مورد اینکه درمان کمخونی خفیف یا متوسط فواید بیشتری نسبت به مضرات آن دارد یا خیر، اختلافنظر وجود دارد.
اهداف
ارزیابی تاثیرات درمانهای مختلف کمخونی ناشی از فقر آهن در دوران بارداری (که بهصورت هموگلوبین کمتر از 11 گرم/دسیلیتر یا دیگر پارامترهای معادل تعریف میشود) بر عوارض و مرگومیر مادران و نوزادان.
روشهای جستوجو
ما در پایگاه ثبت کارآزماییهای گروه بارداری و زایمان در کاکرین (7 جون 2011)، CENTRAL (2011، شماره 5)، PubMed (1966 تا جون 2011)، پلتفرم بینالمللی ثبت کارآزماییهای بالینی (ICTRP) (2 می 2011)، برنامه ارزیابی فناوری سلامت (Health Technology Assessment; HTA) (2 می 2011) و LATINREC (Colombia) (2 می 2011) به جستوجو پرداختیم.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشده که درمانهای کمخونی ناشی از فقر آهن را در دوران بارداری مقایسه کردند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
تعداد 23 کارآزمایی را شامل 3,198 زن شناسایی کردیم. ما خطر سوگیری (risk of bias) آنها را ارزیابی کردیم. سه مطالعه دیگر شناسایی شدند که در انتظار طبقهبندی قرار دارند.
نتایج اصلی
بسیاری از کارآزماییها از کشورهایی با سطح پائین درآمد بودند؛ آنها عموما کوچک و اغلب از نظر روششناسی ضعیف بودند. آنها طیف بسیار گستردهای را از داروها، دوزها و مسیرهای تجویز مختلف پوشش دادند، که ترکیب دادهها را دشوار ساخت. مصرف آهن خوراکی نسبت به دارونما (placebo) کاهش بروز کمخونی (خطر نسبی (RR): 0.38؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.26 تا 0.55، یک کارآزمایی، 125 زن) و شاخصهای خونی بهتری (دو کارآزمایی) را در دوران بارداری نشان داد. ارزیابی تاثیرات درمان براساس شدت کمخونی امکانپذیر نبود. ارتباطی میان دوز و عوارض جانبی گزارششده وجود داشت. اکثر کارآزماییها پیامدهای بالینی مرتبط یا عوارض جانبی را گزارش نکردند. اگرچه روشهای عضلانی و داخل وریدی نسبت به مسیر خوراکی شاخصهای خونی بهتری را در زنان ایجاد کردند، پیامدهای بالینی ارزیابی نشدند و دادههای کافی در مورد عوارض جانبی، به عنوان مثال، در مورد ترومبوز وریدی و واکنشهای آلرژیک شدید، وجود نداشتند. مصرف مکملهای روزانه آهن با دوز پائین ممکن است در درمان کمخونی در دوران بارداری موثر باشند و در مقایسه با دوزهای بالاتر، عوارض جانبی گوارشی کمتری را ایجاد کنند.
نتیجهگیریهای نویسندگان
علیرغم بروز بالا و بار (burden) بیماریهای مرتبط با این وضعیت، کارآزماییهای کمی با کیفیت خوب وجود دارند که تاثیرات بالینی تجویز آهن را بر مادر و نوزاد در زنان مبتلا به کمخونی ارزیابی کنند. درمان روزانه با آهن خوراکی، شاخصهای خونی را بهبود میبخشد اما باعث بروز عوارض جانبی مکرر گوارشی میشود. آهن تزریقی (عضلانی و داخل وریدی) در مقایسه با آهن خوراکی، پاسخ خونی را افزایش میدهد، اما نگرانیهایی در مورد عوارض جانبی مهم احتمالی وجود دارند (برای درمان داخل وریدی، ترومبوز وریدی و واکنشهای آلرژیک و برای درمان عضلانی، درد، تغییر رنگ و واکنشهای آلرژیک). انجام کارآزماییهای بزرگ و با کیفیت خوب مورد نیاز است، که پیامدهای بالینی (از جمله عوارض جانبی) و همچنین تاثیرات درمان را براساس شدت کمخونی ارزیابی کنند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
