این مرور سیستماتیک، اثربخشی لیتیوم (lithium) را در مقایسه با دارونما (placebo) برای درمان نگهدارنده اختلالات خلقوخو (اختلال تکقطبی و دوقطبی) بررسی کرد. نه مطالعه تصادفیسازیشده (با گزارشهای مربوط به 825 شرکتکننده) در این مرور وارد شدند. بهطور کلی، لیتیوم در پیشگیری از عود اختلالات خلقوخو موثرتر از دارونما بود. لیتیوم در درمان اختلال دوقطبی نیز موثرتر از دارونما بود، هرچند تخمین اندازه این تاثیر میان مطالعات مختلف، متفاوت بود. در اختلال تکقطبی، به نظر میرسید که لیتیوم موثرتر از دارونما باشد، اما شواهد در این زمینه از قطعیت کمتری برخوردار بود.
لیتیوم باید بهعنوان درمان نگهدارنده در اختلال دوقطبی مدنظر قرار گیرد، همچنین اگرچه شواهد آن از قطعیت کمتری برخوردار است، میتوان آن را بهعنوان یکی از گزینههای درمانی با مزیت احتمالی در پیشگیری از عود اختلال تکقطبی در نظر گرفت. هنگام بررسی درمان نگهدارنده با لیتیوم، بیماران و متخصصان بالینی باید شواهد مربوط به اثربخشی، عوارض جانبی و میزان احتمالی پایبندی فرد را به رژیم درمانی توصیهشده مدنظر قرار دهند. در قطع ناگهانی درمان لیتیوم در بیمارانی که برای مدتی آن را با موفقیت مصرف کردهاند، باید احتیاط کرد، بهدلیل اینکه قطع ناگهانی لیتیوم با خطر بالای عود بیماری همراه است.
مطالعه چکیده کامل
اختلالات خلقوخو، شایع، ناتوانکننده و اغلب عودکننده هستند. همچنین با خطر بالای خودکشی همراه هستند. بنابراین، درمان نگهدارنده که با هدف پیشگیری از عود بیماری انجام میشود، از اهمیتی حیاتی برخوردار است. سالهاست که لیتیوم (lithium) بهعنوان رکن اصلی درمان نگهدارنده در اختلال عاطفی دوقطبی، و تا حدی کمتر در اختلال تکقطبی استفاده میشود. بااینحال، درباره اثربخشی و کارآمدی درمان پیشگیرانه با لیتیوم اختلافنظر وجود داشته است. نرخ پائین خودکشی در بیماران تحت درمان با لیتیوم، موجب طرح این ادعا شد که لیتیوم دارای تاثیر اختصاصی ضدخودکشی است. در صورت صحت این فرضیه، اهمیت آن قابل توجه خواهد بود، چرا که موثر بودن درمانهای اختلالات روانی، بهطور کلی در پیشگیری از خودکشی به شیوهای متقاعدکننده به اثبات نرسیده است.
اهداف
1. بررسی اثربخشی درمان با لیتیوم در پیشگیری از عود اختلالات خلقوخوی راجعه.
2. بررسی تاثیر درمان با لیتیوم بر سلامت عمومی و عملکرد اجتماعی مصرفکنندگان، قابلیت پذیرش درمان از سوی مصرفکنندگان و عوارض جانبی درمان.
3. بررسی این فرضیه که لیتیوم تاثیری ویژه در کاهش بروز خودکشی و خودآزاری عمدی در افراد مبتلا به اختلالات خلقوخو دارد.
روشهای جستوجو
جستوجو در پایگاه ثبت کارآزماییهای کنترلشده گروه افسردگی، اضطراب و اختلال روانی سازمان همکاری کاکرین (CCDANCTR) و پایگاه ثبت کارآزماییهای بالینی و کنترلشده کاکرین (CCTR) انجام شد. فهرست منابع مقالات مرتبط و کتابهای مرجع اصلی در زمینه اختلالات خلقوخو بررسی شدند. برای شناسایی کارآزماییهای مناسب، منتشرشده یا منتشرنشده، با نویسندگان، دیگر کارشناسان این حوزه و شرکتهای داروسازی تماس گرفته شد. مجلات تخصصی مربوط به لیتیوم بهصورت دستی جستوجو شدند.
معیارهای انتخاب
کارآزماییهای تصادفیسازی و کنترلشدهای وارد این مرور شدند که در آنها لیتیوم با دارونما (placebo) مقایسه شد و هدف اعلامشده درمان، نگهدارنده یا پروفیلاکسی بود. شرکتکنندگان عبارت بودند از مردان و زنان در تمام گروههای سنی با تشخیص اختلالات خلقوخو. مطالعات قطع درمان (که در آنها تمامی شرکتکنندگان پیشاز تصادفیسازی برای مدتی با لیتیوم در وضعیت پایدار قرار داشتند و سپس بهطور تصادفیسازیشده به ادامه درمان با لیتیوم یا جایگزینی آن با دارونما تخصیص یافتند) کنار گذاشته شدند.
گردآوری و تجزیهوتحلیل دادهها
دادهها توسط دو نویسنده بهطور مستقل از هم از گزارشهای اصلی استخراج شدند. پیامدهای اصلی مورد مطالعه با اهداف ذکرشده در بالا مرتبط بودند. دادهها برای تمامی تشخیصهای اختلالات خلقوخو و بهطور جداگانه برای اختلالات دوقطبی و تکقطبی آنالیز شدند. آنالیز دادهها با کمک نرمافزار Review Manager نسخه 4.0 انجام شد.
نتایج اصلی
نُه مطالعه در این مرور وارد شدند که نتایج مربوط به 825 شرکتکننده را گزارش کردند، شرکتکنندگانی که بهطور تصادفی به گروههای درمان با لیتیوم یا دارونما اختصاص یافتند. مشخص شد که لیتیوم در پیشگیری از عود اختلالات خلقوخو، بهطور کلی، و اختلال دوقطبی، موثرتر از دارونما است. همسو و سازگارترین تاثیر در اختلال دوقطبی مشاهده شد (نسبت شانس (OR) با مدل اثرات تصادفی (random effects): 0.29؛ 95% CI؛ 0.09 تا 0.93). در اختلال تکقطبی، جهت تاثیر به نفع لیتیوم بود، اما نتیجه (با در نظر گرفتن ناهمگونی (heterogeneity) میان مطالعات) به سطح معنیدار از نظر آماری نرسید. ناهمگونی قابل توجهی میان مطالعات در تمامی گروههای بیماران مشاهده شد. جهتِ تاثیر در تمامی مطالعات یکسان بود؛ هیچ مطالعهای تاثیر منفی لیتیوم را گزارش نکرد. ناهمگونی ممکن است بهدلیل تفاوت در نحوه انتخاب شرکتکنندگان و همچنین تفاوت در میزان مصرف لیتیوم در دوره پیشاز شروع مطالعه باشد که میتواند موجب تفاوت در تاثیر ناشی از قطع درمان شود. دادههای اندکی در مورد سلامت عمومی و عملکرد اجتماعی شرکتکنندگان در شرایط درمانی مختلف، یا دیدگاههای خود بیماران نسبت به درمانشان گزارش شدند. آنالیز توصیفی نشان داد که ارزیابیهای مربوط به سلامت عمومی و عملکرد اجتماعی، عموما به نفع لیتیوم بود. بهدلیل تعداد مطلق اندک مرگومیرها و خودکشی، و نیز فقدان دادهها در مورد رفتارهای خودکشیگرایانه غیرکشنده، دستیابی به نتیجهگیریهای معنیدار را درباره نقش درمان با لیتیوم در پیشگیری از خودکشی غیرممکن ساخت.
نتیجهگیریهای نویسندگان
این مرور سیستماتیک نشان میدهد که لیتیوم، یک درمان نگهدارنده موثر برای اختلال دوقطبی است. در اختلال تکقطبی، شواهد مربوط به اثربخشی از استحکام کمتری برخوردار است. این مرور به بررسی اثربخشی نسبی لیتیوم در مقایسه با دیگر درمانهای نگهدارنده نمیپردازد، موضوعی که در حال حاضر نامشخص است. در این مرور، شواهد قطعی مبنی بر اینکه لیتیوم تاثیر ضدخودکشی دارد یا خیر، وجود ندارد. انجام مرورهای سیستماتیک و مطالعات تصادفیسازیشده در مقیاس بزرگ برای مقایسه لیتیوم با دیگر درمانهای نگهدارنده (مانند داروهای ضدتشنج و ضدافسردگی)، ضروری است. پیامدهای مرتبط با مرگومیر و رفتار خودکشیگرایانه میبایست در تمامی مطالعات آتی و مربوط به درمان نگهدارنده اختلالات خلقوخو وارد شوند.
این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.
ین مرور کاکرین در ابتدا به زبان انگلیسی منتشر شد. مسوولیت صحت ترجمه بر عهده تیم ترجمه است که آن را تهیه کرده است. روند ترجمه با دقت انجام شده و از فرآیندهای استاندارد برای تضمین کنترل کیفیت پیروی میکند. با این حال، در صورت عدم تطابق، ترجمههای نادرست یا نامناسب، متن اصلی انگلیسی معتبر است.
