آیا انجام اقدامات فیزیکی مانند شستن دست یا ماسک زدن باعث متوقف یا کند شدن گسترش ویروس‌های تنفسی می‌شوند؟

منظور از ویروس‌های تنفسی چیست؟

ویروس‌های تنفسی ویروس‌هایی هستند که سلول‌های راه‌های هوایی: بینی، گلو، و ریه‌های شما را آلوده و عفونی می‌کنند. این عفونت‌ها می‌توانند مشکلاتی جدی را ایجاد کرده و بر تنفس طبیعی تأثیر بگذارند. آنها می‌توانند منجر به بروز فلو (آنفلوآنزا)، سندرم حاد تنفسی شدید (severe acute respiratory syndrome; SARS)، و COVID-19 شوند.

ویروس‌های تنفسی چگونه منتشر می‌شوند؟

افراد آلوده به ویروس تنفسی، هنگام سرفه یا عطسه، ذرات ویروسی را داخل هوا پخش می‌کنند. در صورت تماس افراد دیگر با این ذرات ویروسی در هوا یا روی سطوحی که ذرات روی آنها قرار گرفته‌اند، این افراد آلوده می‌شوند. ویروس‌های تنفسی می‌توانند از طریق اجتماع، از طریق جمعیت‌ها و کشورها (اپیدمی‌ها)، و در سراسر جهان (پاندمی‌ها)، به سرعت گسترش یابند.

چگونه می‌توان گسترش ویروس‌های تنفسی را متوقف کرد؟

اقدامات فیزیکی در جهت تلاش برای توقف گسترش ویروس‌های تنفسی میان افراد شامل موارد زیر هستند:

· شستن مرتب دست‌ها؛

· دست نزدن به چشم‌ها، بینی، یا دهان؛

· عطسه یا سرفه کردن داخل آرنج؛

· پاک کردن سطوح با مواد ضدعفونی کننده؛

· پوشیدن ماسک، محافظت از چشم، دستکش، و گان‌های محافظ؛

· اجتناب از تماس با افراد دیگر (ایزوله شدن یا قرنطینه)؛

· رعایت فاصله مشخص از افراد دیگر (فاصله‌گذاری)؛ و

· بررسی افرادی که به کشور وارد می‌شوند، از نظر علائم عفونت (غربالگری).

چرا این مرور کاکرین را انجام دادیم؟

ما می‌خواستیم دریابیم که انجام اقدامات فیزیکی باعث توقف یا کند شدن گسترش ویروس‌های تنفسی می‌شوند یا خیر.

‌ما‌‎ چه کاری را انجام دادیم؟

ما به دنبال مطالعاتی بودیم که انجام اقدامات فیزیکی را برای توقف ابتلای افراد به عفونت ویروس تنفسی بررسی کردند.

ما علاقه‌مند بودیم بدانیم که چه تعداد از افراد در این مطالعات دچار عفونت ویروس تنفسی شدند، و اینکه انجام اقدامات فیزیکی اثرات ناخواسته‌ای را برای افراد به همراه داشته یا خیر.

تاریخ جست‌وجو: این یک به‌روز‌رسانی از مروری است که نخستین بار در سال 2007 منتشر شد. ما شواهد منتشر شده را تا 1 اپریل 2020 وارد کردیم.

آنچه ما پیدا کردیم

ما 67 مطالعه مرتبط را شناسایی کردیم. آنها در کشورهایی با درآمد پائین، متوسط، و بالا در سراسر دنیا انجام شدند: در بیمارستان‌ها، مدارس، خانه‌ها، مطب‌ها، مراکز مراقبت از کودکان، و اجتماع‌ها در طول دوره‌های غیر-اپیدمی آنفلوآنزا، پاندمی جهانی آنفلوآنزای H1N1 در سال 2009، و فصول اپیدمی آنفلوآنزا تا سال 2016. هیچ یک از این مطالعات در طول پاندمی COVID-19 انجام نشده بودند. ما شش مطالعه در حال انجام، و منتشر نشده را شناسایی کردیم؛ سه مورد از آنها استفاده از ماسک‌ها را در پاندمی کنونی COVID-19 ارزیابی می‌کنند.

یک مطالعه قرنطینه را مورد بررسی قرار داد، و هیچ یک به ارزیابی محافظت از چشم، استفاده از گان‌ها و دستکش‌ها، یا غربالگری افراد هنگام ورود به یک کشور نپرداختند.

ما اثرات مداخلات زیر را ارزیابی کردیم:

· ماسک‌های پزشکی یا جراحی؛

· رسپیراتورها یا ماسک‌های تنفسی N95/P2 (ماسک‌های کاملا بسته که هوای تنفس شده را فیلتر می‌کنند، و اغلب توسط کارکنان بخش مراقبت‌‌های سلامت استفاده می‌شوند)؛ و

· بهداشت دست (شستن دست و استفاده از ضدعفونی کننده دست).

نتایج اصلی این مطالعه مروری چه هستند؟

ماسک‌های پزشکی یا جراحی

هفت مطالعه در سطح جامعه، و دو مطالعه با حضور کارکنان بخش مراقبت‌‌های سلامت انجام شدند. پوشیدن ماسک، در مقایسه با عدم استفاده از آن، ممکن است تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در تعداد افراد مبتلا به بیماری شبه-آنفلوانزا ایجاد کند (9 مطالعه؛ 3507 نفر)؛ و احتمالا تاثیری بر تعداد افراد مبتلا به آنفلوانزا که توسط تست‌های آزمایشگاهی تائید شده باشد، ندارد (6 مطالعه؛ 3005 نفر). اثرات ناخواسته بندرت گزارش شدند، اما شامل احساس ناخوشی و ناراحتی بود.

رسپیراتورهای N95/P2

چهار مطالعه روی کارکنان بخش مراقبت‌‌های سلامت، و یک مطالعه کوچک در سطح جامعه انجام شدند. در مقایسه با استفاده از ماسک‌های پزشکی یا جراحی، پوشیدن رسپیراتورهای N95/P2 احتمالا تفاوت چندانی در تعداد افراد مبتلا به آنفلوآنزای تائید شده ایجاد نمی‌کنند (5 مطالعه؛ 8407 نفر)؛ و ممکن است باعث تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در تعداد افراد مبتلا به بیماری شبه-آنفلوآنزا (5 مطالعه؛ 8407 نفر) یا بیماری تنفسی (3 مطالعه؛ 7799 نفر) شوند. تاثیرات ناخواسته در مطالعاتی که پیدا کردیم، به‌خوبی گزارش نشدند؛ به بروز ناخوشی و ناراحتی اشاره شد.

بهداشت دست

پیروی از یک برنامه بهداشت دست، در مقایسه با افرادی که چنین برنامه‌ای را دنبال نمی‌کنند، ممکن است منجر به کاهش تعداد افراد مبتلا به بیماری تنفسی یا شبه-آنفلوآنزا، یا آنفلوآنزای تائید شده شود (16 مطالعه؛ 61,372 نفر). مطالعات اندکی به اندازه‌گیری اثرات ناخواسته پرداختند؛ به بروز تحریک پوست در افرادی که از ضدعفونی کننده دست استفاده کردند، اشاره شد.

این نتایج تا چه حد قابل‌ اطمینان هستند؟

اعتماد ما به این نتایج به‌طور کلی برای پیامدهای سابجکتیو مرتبط با بیماری تنفسی در سطح پائین، اما برای عفونت ویروس تنفسی تائید شده توسط آزمایشگاه که دقیق‌تر تعریف شده باشد، مربوط به ماسک‌ها و رسپیراتورهای N95/P2، در سطح متوسط قرار دارد. در صورت در دسترس قرار گرفتن شواهد بیشتر، ممکن است این نتایج تغییر کنند. تعداد نسبتا کمی از افراد دستورالعمل‌های استفاده از ماسک یا بهداشت دست را دنبال کردند، که ممکن است بر نتایج مطالعات تأثیر گذاشته باشد.

پیام‌های کلیدی

ما مطمئن نیستیم که استفاده از ماسک‌ها یا رسپیراتورهای N95/P2 به کاهش سرعت گسترش ویروس‌های تنفسی کمک می‌کنند یا خیر.

تبعیت از برنامه‌های بهداشت دست ممکن است کمکی باشند برای کند کردن سرعت گسترش ویروس‌های تنفسی.

نتیجه‌گیری‌های نویسندگان: 

خطر بالای سوگیری در کارآزمایی‌ها، اختلاف در معیارهای پیامد، و تبعیت نسبتا اندک شرکت‌کنندگان از مداخلات در طول مطالعات، مانع از نتیجه‌گیری قاطع و تعمیم یافته‌ها به پاندمی کنونی COVID-19 می‌شود.

در مورد اثرات استفاده از ماسک صورت، عدم قطعیت وجود دارد. وجود شواهدی با قطعیت پائین تا متوسط بدان معنی است که اطمینان ما به تخمین اثرگذاری مداخلات محدود است، و اینکه تاثیر واقعی آنها ممکن است به‌طور قابل‌توجهی با برآورد مشاهده شده تاثیر متفاوت باشد. نتایج تجمعی از کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی شده، کاهش واضحی را در ابتلا به عفونت ویروسی تنفسی با استفاده از ماسک‌های پزشکی/جراحی در طول آنفلوآنزای فصلی نشان نداد. تفاوت‌های آشکاری بین استفاده از ماسک‌های پزشکی/جراحی در مقایسه با رسپیراتورهای N95/P2 در کاهش عفونت ویروسی تنفسی، میان کارکنان بخش مراقبت‌‌های سلامت، که از ماسک‌ها در مراقبت معمول خود استفاده کردند، وجود نداشت. رعایت بهداشت دست احتمالا از بار (burden) بیماری تنفسی به میزان متوسطی می‌کاهد. آسیب‌های مرتبط با اعمال مداخلات فیزیکی تحت بررسی قرار گرفتند.

نیاز به انجام RCTهای بزرگ و با طراحی خوب وجود دارد تا بتوانند اثربخشی بسیاری از اين مداخلات را در محیط‌ها و جمعیت‌های مختلف، به ویژه در افرادی كه بیشتر در معرض خطر ابتلا به ARI قرار دارند، تعیین کنند.

خلاصه کامل را بخوانید...
پیشینه: 

اپیدمی‌ها یا پاندمی‌های ویروسی عفونت‌های حاد تنفسی (acute respiratory infection; ARI) یک تهدید جهانی به شمار می‌آیند. به عنوان مثال می‌توان اشاره کرد به آنفلوآنزا (H1N1) ناشی از ویروس H1N1pdm09 در سال 2009، سندرم حاد تنفسی شدید (severe acute respiratory syndrome; SARS) در سال 2003، و بیماری کروناویروس 2019 (COVID-19) ناشی از SARS-CoV-2 در سال 2019. داروهای ضدویروسی و واکسن‌ها ممکن است برای پیشگیری از گسترش آنها کافی نباشند. این یک به‌روز‌رسانی از مرور کاکرین است که در سال 2007، 2009، 2010، و 2011 منتشر شدند. شواهد خلاصه شده در این مرور شامل نتایج حاصل از مطالعات انجام شده در زمینه پاندمی کنونی COVID-19 نیست.

اهداف: 

مرور اثربخشی مداخلات فیزیکی برای قطع یا کاهش گسترش ویروس‌های تنفسی حاد.

روش‌های جست‌وجو: 

در 1 اپریل 2020، در CENTRAL؛ PubMed؛ Embase؛ CINAHL جست‌وجو کردیم. در 16 مارچ 2020، به جست‌وجو در ClinicalTrials.gov، و WHO ICTRP پرداختیم. در مطالعات جدیدا وارد شده، آنالیز استنادی رو به عقب (backward) و رو به جلو (forward) را انجام دادیم.

معیارهای انتخاب: 

کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی و کنترل شده (randomised controlled trials; RCTs) و RCTهای خوشه‌ای را وارد کردیم که انجام مداخلات فیزیکی (غربالگری در مبادی ورودی به کشور، ایزوله کردن، قرنطینه، فاصله‌گذاری اجتماعی، محافظت شخصی، بهداشت دست، ماسک‌های صورت، و غرغره کردن) را در جهت پیشگیری از انتقال ویروس تنفسی بررسی کردند. در نسخه‌های قبلی این مرور، مطالعات مشاهده‌ای را هم وارد کرده بودیم. با این حال، برای این به‌روزرسانی، تعداد کافی از RCTها برای پرداختن به اهداف مطالعه ما وجود داشت.

گردآوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها: 

ما از پروسیجرهای روش‌شناسی استاندارد مورد انتظار کاکرین استفاده کردیم. از رویکرد درجه‌‏بندی توصیه‏، ارزیابی، توسعه و ارزشیابی (GRADE) برای ارزیابی قطعیت شواهد استفاده شد. سه جفت نویسنده مرور مستقل از هم، داده‌ها را با استفاده از یک الگوی استاندارد به کار گرفته شده در نسخه‌های قبلی این مرور استخراج کردند، اما برای انعکاس تمرکز ما بر RCTها و RCTهای خوشه‌ای در این به‌روزرسانی، اصلاح شد. به دلیل فوریت در تکمیل مطالعه، برای به دست آوردن داده‌های از دست رفته با محققان کارآزمایی‌ها تماس نگرفتیم. ما اطلاعات مربوط به عوارض جانبی (آسیب‌ها) مرتبط با درمان را استخراج کردیم.

نتایج اصلی: 

تعداد 44 RCT و RCT خوشه‌ای جدید را در این به‌روزرسانی وارد کردیم، که تعداد کل کارآزمایی‌های تصادفی‌سازی شده را به 67 مورد رساند. هیچ یک از مطالعات وارد شده در طول پاندمی COVID-19 انجام نشده بودند. شش مطالعه در حال انجام شناسایی شدند، که سه مورد از آنها در حال بررسی استفاده از ماسک در دوره پاندمی کنونی COVID بوده، و یک مورد تکمیل شده است.

بسیاری از مطالعات در طول دوره‌های غیر-اپیدمی آنفلوآنزا شکل گرفتند، اما مطالعات زیادی همزمان با پاندمی جهانی آنفلوآنزای H1N1 در سال 2009، و مطالعات دیگر در فصول اپیدمی آنفلوآنزا تا سال 2016 انجام شدند. بنابراین، این مطالعات در زمینه گردش و انتقال کمتر ویروس تنفسی در مقایسه با COVID-19 انجام شدند. مطالعات وارد شده در شرایطی ناهمگون، از مدارس حومه شهرها گرفته تا بخش‌های بیمارستانی در کشورهایی با درآمد بالا؛ مکان‌های شلوغ و پرجمعیت درون شهری در کشورهای کم-درآمد؛ و یک محله مهاجرنشین در کشوری با درآمد بالا، انجام شدند. انطباق با مداخلات در بسیاری از مطالعات در سطح پائینی گزارش شد.

خطر سوگیری (bias) برای RCTها و RCTهای خوشه‌ای عمدتا بالا یا نامشخص بودند.

استفاده از ماسک‌های پزشکی/جراحی در مقایسه با عدم استفاده از ماسک

ما 9 کارآزمایی (که هشت مورد آنها RCT خوشه‌ای بودند) را وارد کردیم، که به مقایسه استفاده از ماسک‌های پزشکی/جراحی در مقابل عدم استفاده از ماسک در جهت پیشگیری از گسترش بیماری ویروسی تنفسی پرداختند (دو کارآزمایی با حضور کارکنان بخش مراقبت‌‌های سلامت و هفت مورد در سطح جامعه). شواهدی با قطعیت پائین از 9 کارآزمایی (3507 شرکت‌کننده) ذکر شده به دست آمد که پوشیدن ماسک در مقایسه با عدم استفاده از ماسک، منجر به تفاوتی اندک یا عدم تفاوت در پیامد بیماری شبه-آنفلوآنزا (influenza-like illness; ILI) می‌شود (خطر نسبی (RR): 0.99؛ 95% فاصله اطمینان (CI): 0.82 تا 1.18). شواهدی با قطعیت متوسط وجود دارد که استفاده از ماسک در مقایسه با عدم استفاده از آن، احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را در پیامد آنفلوآنزای تایید شده توسط تست‌های آزمایشگاهی ایجاد می‌کند (RR: 0.91؛ 95% CI؛ 0.66 تا 1.26؛ 6 کارآزمایی؛ 3005 شرکت‌کننده). آسیب‌های ناشی از اعمال مداخلات به ندرت اندازه‌گیری شده و به‌طور ضعیفی گزارش شدند. دو مطالعه در طول COVID-19 قصد دارند در مجموع 72,000 نفر را وارد کنند. یک مورد ماسک‌های پزشکی/جراحی (6000 = N) (منتشر شده درAnnals of Internal Medicine؛ 18 نوامبر 2020)، و دیگری ماسک‌های پارچه‌ای (66000 = N) را ارزیابی می‌کنند.

رسپیراتورهای N95/P2 در مقایسه با ماسک‌های پزشکی/جراحی

ما اطلاعات کارآزمایی‌هایی را که به مقایسه رسپیراتورهای N95/P2 با ماسک‌های پزشکی/جراحی پرداختند، تجمیع کردیم (چهار مورد در مراکز مراقبت سلامت و یک مطالعه در محیط‌های خانگی). در مورد تأثیر رسپیراتورهای N95/P2 در مقایسه با ماسک‌های پزشکی/جراحی بر پیامدهای بیماری تنفسی بالینی (RR: 0.70؛ 95% CI؛ 0.45 تا 1.10؛ شواهد با قطعیت بسیار پائین؛ 3 کارآزمایی؛ 7779 شرکت‌کننده) و ILI (RR: 0.82؛ 95% CI؛ 0.66 تا 1.03؛ شواهد با قطعیت پائین؛ 5 کارآزمایی؛ 8407 شرکت‌کننده)، عدم قطعیت وجود داشت. شواهد توسط عدم دقت و ناهمگونی برای این پیامدهای سابجکتیو، محدود می‌شوند. استفاده از رسپیراتور N95/P2 در مقایسه با ماسک پزشکی/جراحی احتمالا تفاوتی اندک یا عدم تفاوت را برای پیامد ابجکتیو و پیامد دقیق‌تر عفونت آنفلوآنزای تائید شده توسط تست‌های آزمایشگاهی به همراه دارد (RR: 1.10؛ 95% CI؛ 0.90 تا 1.34؛ شواهد با قطعیت متوسط؛ 5 کارآزمایی؛ 8407 شرکت‌کننده). محدود کردن آنالیزها به کارکنان بخش مراقبت‌‌های سلامت، هیچ تفاوتی را با یافته‌های کلی نشان نداد. آسیب‌های ناشی از اعمال مداخلات به‌طور ضعیفی اندازه‌گیری و گزارش شدند، اما ناراحتی افراد در استفاده از ماسک‌های پزشکی/جراحی یا رسپیراتورهای N95/P2 در چندین مطالعه ذکر شد. یک مطالعه در حال انجام با حضور 576 فرد، رسپیراتورهای N95/P2 را با ماسک‌های پزشکی/جراحی برای کارکنان بخش مراقبت‌‌های سلامت در طول COVID-19 مقایسه می‌کند.

بهداشت دست در مقایسه با کنترل

این مقایسه در مدارس، مراکز مراقبت از کودکان، خانه‌ها، و مطب‌ها انجام شد. در مقایسه میان گروه‌های مداخلات بهداشت دست و کنترل (عدم مداخله)، 16 درصد کاهش نسبی در تعداد افراد مبتلا به ARI در گروه مداخله مشاهده شد (RR: 0.84؛ 95% CI؛ 0.82 تا 0.86؛ 7 کارآزمایی؛ 44,129 شرکت‌کننده؛ شواهد با قطعیت متوسط)، که نشان از مزیت احتمالی رعایت بهداشت دست دارد. هنگام بررسی پیامدهایی با تعریف دقیق‌تر از ILI و آنفلوآنزای تائید شده توسط تست‌های آزمایشگاهی، برآوردهای تأثیر برای ILI (RR: 0.98؛ 95% CI؛ 0.85 تا 1.13؛ 10 کارآزمایی؛ 32,641 شرکت‌کننده؛ شواهد با قطعیت پائین) و برای آنفلوآنزای تائید شده توسط تست‌های آزمایشگاهی (RR: 0.91؛ 95% CI؛ 0.63 تا 1.30؛ 8 کارآزمایی؛ 8332 شرکت‌کننده؛ شواهد با قطعیت پائین) نشان می‌دهند که مداخله منجر به تفاوتی اندک یا عدم تفاوت شده است. ما تمام 16 کارآزمایی (61,372 شرکت‌کننده) را برای پیامد ترکیبی ARI یا ILI یا آنفلوآنزا ادغام کردیم، که هر مطالعه فقط یک بار شرکت داده شد و جامع‌ترین پیامد گزارش شد. داده‌های تجمعی نشان داد که رعایت بهداشت دست ممکن است با کاهش نسبی 11 درصدی در ابتلا به بیماری تنفسی (RR: 0.89؛ 95% CI؛ 0.84 تا 0.95؛ شواهد با قطعیت پائین) همراه باشد، اما ناهمگونی بالایی دیده شد. کارآزمایی‌های اندکی آسیب‌های ناشی از انجام مداخله را اندازه‌گیری و گزارش کردند.

دو مطالعه در حال انجام در مورد مداخلات شست‌وشوی دست در 395 کودک خارج از دوره پاندمی COVID-19 وجود دارد.

ما یک RCT را در مورد اعمال قرنطینه/فاصله‌گذاری فیزیکی شناسایی کردیم. از کارمندان شرکتی در ژاپن خواسته شد تا در صورت داشتن نشانه‌های ILI، در منزل خود بمانند. به‌طور کلی افراد کمتری در گروه مداخله در مقایسه با کارمندان گروه کنترل، مبتلا به آنفلوآنزا شدند (2.75% در مقابل 3.18%؛ نسبت خطر (hazard ratio): 0.80؛ 95% CI؛ 0.66 تا 0.97). با این حال، کسانی که با اعضای خانواده مبتلا به عفونت خود در منزل ماندند، 2.17 برابر بیشتر در معرض ابتلا قرار داشتند.

ما هیچ RCTای را در مورد مداخلات محافظت از چشم، استفاده از گان و دستکش، یا غربالگری افراد در مبادی ورودی کشور پیدا نکردیم.

یادداشت‌های ترجمه: 

این متن توسط مرکز کاکرین ایران به فارسی ترجمه شده است.

Tools
Information
Share/Save